ҰЛТ САУЛЫҒЫ

Ел Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметтің кеңейтілген отырысында бүгінгі медицина саласының алдында тұрған міндеттерді атап өтті. Жалпы, тұрғындардың 50 пайызы медицина қызметіне көңілі толатынын білдірген. Бірақ көпшілігі өзінің қандай медициналық қызметтер алуға құқылы екенінен бейхабар. Яғни, тиісті органдар тарапынан түсіндіру жұмыстары жеткіліксіз жүргізілуде.

 

Осы орайда біз алдағы уақытта енгізілетін бірыңғай әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі туралы сұхбаттасқан едік. Алдымызда - «Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» коммерциялық емес акционерлік қоғамының Павлодар облысы бойынша филиалының директоры Айдар Ситказинов.


Қор сізді қорғауға да міндетті


- Айдар Кенжетайұлы, қайтадан сұрасақ айыбы жоқ шығар, сақтандыру медицинасы дегеніміз не? Алдымызда қандай өзгерістер күтіп тұр?


- Бүгінгі таңда тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемі (ТКМКК) шеңберінде барлық қазақстандықтар үшін жылына шамамен 1 трлн. теңге бөлінеді. Павлодар облысында халыққа медициналық көмек көрсетудің жалпы сомасы 38,9 млрд. теңгені құрайды. Негізінде, бөлінген ақша сомасы көрсетілетін медициналық көмектің бүкіл көлемін жаба алмайды. Соның нәтижесінде азаматтардың «қалтасынан» медициналық көмекке жұмсалатын шығыстар ұлғаяды: олардың деңгейі 40%-ға дейін жетеді және бұл көрсеткіш Бүкіләлемдік денсаулық сақтау ұйымының ұсынатын болжам - 20%-дық деңгейден екі есе жоғары.
Қаражат тапшылығының себебі – технологиялар құнының өсуіне, өмір сүру жасының ұлғаюына қарай медициналық қызметті жиі тұтынуына байланысты. Яғни медициналық қызметті белсенді пайдаланатын екі топтың – қарт адамдар мен балалардың қатары артып отыр. Сондай-ақ созылмалы, инфекциялық емес дерттің көптігіне байланысты шығын өсуде. Осының бәрі міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруды енгізуге негіз болды. Аталмыш жүйе тұрғындар үшін толыққанды, сапалы медициналық қызмет көрсетудің көлемін қамтамасыз ететін денсаулық сақтау секторына қосымша қаражат тартуға мүмкіндік береді.
Медициналық сақтандыруды енгізумен медициналық қызмет көрсетуді қаржыландыру шамамен 60 пайызға өседі деп болжаймыз. 2020 жылдың басынан мемлекет тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемінің жүйесін сол көлемде қаржыландыратын болады. Бірақ бұл сомаға сақтандыру пакеті бойынша шамамен 600 млрд. теңге қосылатын болады.


- Нақты түсіндіре кетсеңіз, қосымша қаражат қайда жұмсалатын болады?


- Бірінші кезекте, әрине, бастапқы медициналық-санитарлық көмекті дамытуға (емханада жалпы практика дәрігерінің, терапевттің немесе педиатрдың қызметіне), дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуге жұмсалады. Емхана деңгейінде МӘМС пакеті шеңберінде көрсетілетін қызметтерге қаржыландыру көлемінің өсуі 40 пайыздан 50 пайызға дейін жетеді. Консультативтік- диагностикалық қызметтерге шығыстар 5 есеге, сауықтыруға және сақтандырылған азаматтар емделуіне, қалпына келтіру шараларын қабылдауына бағытталатын қаржы екі жарым есеге ұлғаяды. Стационарлық және стационарды алмастыратын көмекті қаржыландыру
25 пайызға өседі. Медициналық кызметтер көрсетуге арналған тарифтерді көтеру де жоспарлануда.


- Ал тарифтер қалай және қандай жолмен өзгереді?


- Өткен жылдан бері біздің қор мен ҚР Денсаулық сақтау министрлігі бірлесіп, тарифтерді жетілдіру жұмысын жүргізуде, оларды көтеру және аймақтар бойынша теңестіру бойынша ұсыныстар енгізуде.


Жалпы айтқанда, тарифтердің есеп айырысу әдісі өзгереді. Өзгеру негізі – 2021 жылдан бастап амортизацияға тарифтердегі шығындардың есебін жүргізу. Тәсілдердің айырмашылығын медициналық қызметтердің нарықтық құны мен мемлекеттік тарификатура құнын салыстыру кезінде байқауға болады. Мысалға, бауырды ультрады-быстық зерттеу құны кепілді медициналық көмек шеңберінде 804 теңге тұрады, ал мемлекеттік медициналық ұйымдарда тариф бойынша орташа ақысы - 2 230 теңге.

 

Негізгі ресурстарды шешуге арналатын ең үлкен міндет - профилактикалық қызметті дамыту. Бұл - емханалар мен дәрігерлік амбулаторияларда көрсетілетін қызметтер. Тарифтерді жоғарылату бірінші кезекте осы блоктарға қатысты болады.


Бұдан басқадай, Қор барлық аймақтарда тұрғындарға сапалы қызмет көрсету мен тең қол жеткізуді қамтамасыз ету үшін тарифтерді теңестіру жұмысын жалғастыратын болады. Бұл да - өте күрделі өзгеріс.

 

Мысалға, Павлодар облысының қалалық тұрғындары үшін бастапқы медициналық-санитарлық көмек көрсетуге (емханада қызмет көрсету) бекітілген тариф бұрын бір адамға 725 теңгені құрады, ал қазіргі уақытта 851 теңгені құрайды. Ауылдық тұрғындар үшін тариф 1287 теңгені құрайды, бұған дейін 1161 теңгені құрады. Стационарлық көмек тарифі 100 187 теңгеден 111 307 теңгеге дейін өсті.


Жыл басынан бері тарифтерді жоғарылату жұмысын екі кезеңмен жүргіздік, бұл бірінші кезеңде медициналық ұйымдардың ақысы төмен қызметкерлеріне, екінші кезеңде медициналық ұйымдардың барлық қызметкерлеріне жалақыны өсіруге байланысты болып отыр.


Сондай-ақ, тарифтерді қарау пациент-тердің «қалтасына» қатысты емес екенін атап өтеміз, көрсетілген тарифтер медициналық қызметтер көрсетудің өнім берушілерімен медициналық сақтандыру қорының өзара есеп айырысуы кезінде қолданылады.


- Айтып отырған өзгерістер мен жаңашылдықтар емделуші тұрғын-дарға қалай әсер етеді?


- Қаржыландыру көлемінің өсуі қызметтерді көбірек сатып алуға ғана ықпал етіп қоймайды, ол денсаулық сақтау жүйесінде одан әрі қайта өзгеруді жалғастыратын болады. Атап айтқанда, ақшаның көбеюі тарифтер өсіміне тең болады, жоғары тарифтер медициналық мемлекеттік тапсырысты орындауға клиникаларды көбірек тартады, бұған қоса бизнесте жаңа клиникаларды ашуға ынталандырады. Клиникалар көбірек болған сайын, пациенттер үшін бәсекелестік ұлғаяды. Ал бәсекелестік жоғары болған сайын тұрғындар үшін сапалы қызметтер көрсетудің өсуі жылдамырақ болады.


- Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі бар да, Тегін медициналық кепілдендірілген көмек жүйесі бар. Осы орайда сақтандыру және базалық жүйелер қалай бірге іске асырылады?


- Процестердің бірқатар бөлігі міндетті медициналық сақтандыру жүйесін енгізуге дайындық кезінде және алғашқы екі жылдағы Қор жұмысы бірыңғай страте-гиялық сатып алушы ретінде мақұлданды. Әрине, кейбірі жетілдірілетін болады, бірақ та екі пакетке кіретін төлем, сатып алу мен қызметтерге мониторинг жасау бірізді болады.


Қандай да бір қызметті қайда жатқызу керек дейтіндей түсінбестіктер болмайды: мәселе пакеттерді дәл бөлу және қызмет-терді ағымдағы күннің талаптарына сәйкес келтіре отырып шешілген. Талап дегенде біз медициналық қызметтерді тұтынудың қазіргі трендтерін, медициналық технологияларды және медицинаның мүмкіндіктерін дамытуды айтамыз. Жаңа ережелер тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемін көрсету бойынша және міндетті медициналық сақтандыру жүйесінде де бизнес субъектілерінің қызметтердің өнім берушілері болуы мүддесі кезінде оларға қойылатын талаптарды жеңілдетеді.


Негізгі процестерді автоматтандыру, денсаулық сақтаудың барлық субъектілері үшін кедергілерді азайту, халыққа сапалы медициналық көмек көрсету қолжетімділігін арттыру үшін пациенттерге қызмет көрсету құқығын алатын медициналық ұйымдар тізбесін кеңейту есебінен өнім берушілерді таңдау рәсімдерінің айқындылығы артады.


- Қандай да бір мәселелер туындаса, қор пациенттердің құқықтарын қалай қорғайды? Қандай өзгерістер болады?


- Қордың медициналық көмектің сапасы мен көлемін бақылау бойынша өкілеттіктері бар. Медициналық қызметтердің барлық өнім берушілері, мемлекеттік болсын немесе жекеменшік медициналық ұйым болсын, мониторингілеуге жатады. Бүгінгі  таңда тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемі шеңберінде Павлодар облысы бойынша 63 медициналық ұйым медици-налық қызметтер көрсетеді, олардың 30-ы жекеменшік болып табылады.


Мониторингілеу автоматтандырылған жүйелерде және медициналық ұйымдарға барған кезде де жүргізіледі. Мониторингілеу қорытындысы бойынша өткен жылы Павлодар облысының тұрғындарына медициналық көмек көрсету кезіндегі бұзушылықтар үшін Қор филиалымен
152,9 млн. теңге алынды, осы жылдың бірінші тоқсанында 31 млн. теңге алынды.

 

Медициналық қызметтердің сапасын мониторингілеуді дамыту нені көздейді? Медициналық қызметтердің сапасын арттыру және оны пациенттердің бағалауы біз үшін маңызды. Екінші аспект - өнім берушілер қызметінің нәтижелері бойынша олардың қызметтеріне ақы төлеу.


Мұның бәріне мониторингілеу процесін автоматтандыру, Денсаулық сақтау министрлігінің барлық көмек түрлері бойынша ақпараттық жүйелеріндегі онлайн-бақылау арқылы, сондай-ақ Қор базасында 1406 call-орталығын іске қосу жолымен қол жеткізу болжануда.


Медициналық көмекті сатып алатын ұйым ретінде медициналық сақтандыру қорына пациенттер мүддесінде азаматтардың өз құқықтарын біліп, олар бұзылған жағдайда бізге хабарласса дейміз. Пациенттермен тығыз байланыс қана бізге медициналық қызметтердің сапасын арттыру процесін жеделдетуге көмектеседі.


Сондай-ақ, қорда сараптаманың үш деңгейлі моделі енгізіліп жатыр. Бірінші деңгей — тұрақты, басқа сөзбен айтқанда, олардың денсаулық сақтау саласындағы стандарттарға және бекітілген хаттамаларға сәйкестігін автоматты түрде талдау. Екінші – медициналық қызметтердің сапасына сол жерде мониторинг жүргізу үшін облыстың медициналық ұйымдарына бару. Үшінші - соңы өліммен аяқталатын оқыс оқиғалар болса не даулы мәселе туындаса, тәуелсіз сарапшыларды тарта отырып, жан-жақты талдау жүргізу.


Келісімшарттық міндеттемелерді монито-рингілеудің барлық нәтижелерін қоры-тындылап, жұртшылықтың назарына жеткізуді, сондай-ақ олармен медициналық қызметтердің өнім берушілерінің рейтингтерін жасауды жоспарлап отырмыз, бұл азаматтардың қандай ұйымдар қандай қызметтерді көрсететінін және олар қаншалықты сапалы екенін көруі үшін жасалады. Нәтижесінде Қор пациенттердің құқықтарын қорғау жөніндегі омбудсмен болады.

- Әңгімеңізге рақмет, енгізіліп жатқан жаңашылдықтар емделуші қауымға жәрдем-жеңілдік әкеледі деп сенеміз.

 

Сұхбаттасқан –
Нұрбол ЖАЙЫҚБАЕВ.