Баспана және ипотека

Бүгінде баспана алу - қазақстандықтар үшін өткір тұрған мәселелердің бірі. Статистика комитетінің мәліметінше, былтыр сатып алу-сату келісімдерінің саны ел ішінде 23,9%-ға артқан. Жеке пәтерде немесе үлкен жайлы үйде тұруды барлық адам армандайды. Сол себепті нарықта ипотекалық өнімдерге деген сұраныс артып отыр.

 

Мамандарды тыңдаңыз


Шынында, ипотекалық несиелендіру бағдарламасы – бүгінде табысы орташа, тұрақты азамат-тардың тұрғын үй алу мәселесінде жиірек арқа сүйейтін құралына айналды. Осыдан 4-5 жыл бұрын қарыздың бұл түрін беру бойынша шектеулер болса, қазірде оның бірнеше нұсқасы бар.


Мамандардың кеңес беруінше, әр ұсыныстың жақсы тұстарымен бірге кемшіліктері де бар. Кейбір жағдайларда несие бойынша сәтті мөлшерлемеге ақша жинағымен кепілдік беріледі. Тұрғын үй жинағы жүйесі ережелеріне сай, ақша тұрақты түрде үш жыл бойы жиналуы керек. Кейбір несие ұйымдары бағасы қайталама нарықтағы мөлшерден қымбат болатын, алайда қарыз алу бойынша тиімді жылдық мөлшерлемесі төмен бірінші нарықтағы баспаналарды ғана қарастырады. Қайталама нарықтағы баспаналар ұзақ уақыт бойы тұралауда болғандықтан, шарттары бойынша жаңадан салынған үйлер ғана емес, сонымен бірге өзге де жай-күйі жақсы үйлер мен пәтерлерді қарастыруға болатын жаңа ипотекалық өнімдер сұранысқа ие.


«Хиттің» де ерекшелігі бар

 

Айтқандай, бүгінде тұрғын үй сатып алу нарығында «Бәйтерек» холдингінің ұсынуымен «Баспана-Хит» ипотекалық бағдарламасы іске қосылды. Оған қатысушылар – екінші деңгейлі банктер. Бағдарлама бойынша құжат қабылдау 2018 жылдың 30 қазанында басталды. Әуелде несие беруші банктер аз болып еді, кейін қатары көбейді. Ресейлік Сбербанкке дейін ұсынады. Талап бойынша 20 пайыздық бастапқы жарна салу қажет. Пәтеріңізді өзіңіз нарықтан тауып, қожайынымен келіскен соң, құжаттарыңызды мақұлдауға өткізесіз. Белгілі мерзім ішінде жауабын алып, әрі қарай мақұлдаудан соң рәсімдеуге кірісесіз.


«7-20-25» бағдарламасының ерекшелігі, пәтерді тек жаңа үйлерден сатып алуға тиіссіз. Ал «Баспана Хит» бойынша, таңдау өз еркіңізде, екінші нарықтан да таба аласыз. Жаңа үйлерден гөрі бұрын салынған үйлердің арзандау екенін ескерсек, ол да - айтарлықтай жақсы ұсыныс. Айтпақшы, несиенің өсім пайызы да көп емес. Жылдық ставкасы 10,75-11 пайыз көлемінде.


Проценттік мөлшер Ұлттық банктің базалық критерийлеріне байланысты ай сайын аз-маз өзгертулерге ұшырауы мүмкін (кейде төмендесе, кейде өседі). Бірақ бәрібір дәл қазір осы бағдарлама бойынша үмітін ақтауға талпынушылар қатары көбірек. 15 жылға дейін ұсынылатын «Баспана Хит» несиесінің аймақтар үшін ең жоғарғы сомасы 15 млн. теңге болса, Алматы, Нұр-Сұлтан, Ақтау қалалары үшін 25 млн. теңгеге дейін беріледі.


«Орданың» ұсынары


Қазақстан нарығында «Қазақстан ипотекалық компаниясы» АҚ-ның да атауы танымал. 2005-2007 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асырған бірыңғай оператор осы ипотекалық ұйым болатын. Жаңа салынған үйлерден бюджеттік қызметкерлерге арзандатылған, жылдық өсімі
10 пайыз болатын жаңа пәтерлер сатып алуға мүмкіндік берген еді.


Қазіргі кезде аталмыш ұйым өзінің қызметін жетілдіруде. Өткен жылдың қазан айында ҚИК өзінің «Орда» бағдарламасын жария етті.


«Орданың» да өзіндік ерекшелігі бар. Баспана алуда көпшілігі бастапқы жарнаны төлеуге қиналады. Мәселен, басқа бағдарламаларда пәтер бағасы 10 млн. теңге тұрса, 20 пайыздық жарнасы – 2 млн. теңге. Бұл да болса қомақты сома. «Орданың» айырмашылығы – бастапқы жарна орнына қолда бар пәтерді, жылжымайтын мүлікті қоюға болады. Бастапқы жарна мөлшері кіріс жағдайы толық дәлелденген соң, пәтер құнының 30 пайызы деңгейінде, ал кірісті толық көрсете алмасаңыз, жарна мөлшері – 50 пайыз. Бастапқы жарна ретінде сіздің немесе үшінші тараптың меншігіндегі пәтерді, әкімшілік немесе коммерциялық нысанды, жер телімімен бірге жеке үйді, т.б. қоюға мүмкіндік бар. Несиенің жылдық өсімі 12 пайызды құрайды, егер кіріс толық дәлелденбесе, 14 пайызға жетеді.


«ҚИК» ИҰ» АҚ басқарушы директоры Арман Мұхатов «басқалардан несие беру айырмашылығы нақты жағдайға байланысты. Айырма-шылық пайыздық мөлшерлеме, комиссия, шарттарға тәуелді болуы мүмкін. Мысалы, «Орда» ипотекасы бастапқы жарнаның орнына, сонымен бірге кірісті жартылай растаудың орнына қосымша кепіл беру мүмкіндігін қарастырып жатыр», дейді. Өз мүмкіндігіңізді білу, қаржылық мәселелерді шамамен есептеу мақсатында www.1.kmc.kz сайтын пайдалануға болады. Мұнда «Орда» ипотекасы бойынша несиелік есептеуіш құрылғы орнатылған. «Орда» ипотекасына тұрақты кірісі бар ҚР еңбекке жарамды кез келген азаматы қол жеткізе алады. Меншікте өзге баспананың болуы қарыз беру туралы шешімге ықпал етпейді.


Ерік-жігер - өзіңізден


Жалпы, қай банкте болмасын, азаматтардың отбасылық қаржылық мүмкіндігі сарапталады. Бұл орайда, жұрт арасында ащы күлкі туғызса да айтайық, әр жан иесі есепке алынады. Яғни, жеңілдік есебінде емес. Отбасылық бюджеттің шығындаушысы ретінде. Былай қарасаңыз, әр бала – бақыт, береке. Ал банктер үшін басқа ұғым екен. Ол туралы көп ой толғауға болады. Бірақ амал қанша?


Банктердің түсінігі бойынша, бәрі заңнамаға сәйкес болуы керек.


Қарыз алушының кірісі оның барлық қажеттіліктерін өтеуге және ауыртпалық түсірмеуге жеткілікті болуы маңызды. Қарауындағы адамдарды асырауға кететін шығындар (отбасының ересек мүшелеріне 15 АЕК, 15 жастан кіші балаларға 15 АЕК-ке дейінгі мөлшерде); төлеп отырған несиені ай сайын төлеуге жұмсалатын шығындар, оның ішінде алып жатқан ипотекалық қарыз да кіреді; коммуналдық төлемдер, салықтар да есептеледі.


Шындығында, ипотекалық несие жеке баспанамен қамтылудың нарықтық құралы ретінде кеңінен қолданылуда. Әрине, ұзақ мерзімдік қарыз алу туралы шешім қабылдайтын - өзіңіз. Сондай-ақ, оны төлейтін де - өзіңіз. Яғни, тиімдісін, тәуекелділігін есептей отырып, нәтиже шығарсаңыз, пәтер жалдау-
дан гөрі қалайда ұтатын боласыз.

 

Нұрбол ЖАЙЫҚБАЕВ.