САНАДАҒЫ САН САУАЛ

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Талапты күшейту керек
13.04.2021

Сәтсіздіктен сабақ алса игі...
13.04.2021

Құрметті жерлестер!
13.04.2021

Алқаптар отқа оранды
13.04.2021

Екпе егу жалғасуда
13.04.2021

Үйлерді су басты
13.04.2021

Алғашқы сенбілік
13.04.2021

Жұмыртқа бағасы арзан
13.04.2021

Үйренуге барлық жағдай бар
13.04.2021

Ердің ісі – ерлік
13.04.2021

Игі істер жалғасады
13.04.2021

Көш басында!
13.04.2021

Рамазан – жаннат есігі ашылатын ай
13.04.2021

Сарыарқа самалы, 13 сәуір, сейсенбі
13.04.2021

Рекордтық көрсеткіш!
10.04.2021

Шын мықтыға тұсау жоқ
10.04.2021

Жаңа маусымға дайын!
10.04.2021

Жаңа орынбасар
10.04.2021

Майдангер. Ұстаз. Қаламгер
10.04.2021

Академик тұтынған заттар
10.04.2021

Қаныш ұйымдастырған мектеп
10.04.2021

Жылу қашан тоқтатылады?
10.04.2021

Тазалық айлығы жарияланды
10.04.2021

Ауырмаудың жолын ізде!
10.04.2021

САУАЛ - СІЗДЕН
10.04.2021

Вакцина егу – дерттің алдын алу
10.04.2021

Аңшылар қаруын сайлауда
10.04.2021

«Ashyq» қалай жұмыс істейді?
10.04.2021

Сарыарқа самалы, 10 сәуір, сенбі
10.04.2021

Сервистегі «сең» қозғалды
08.04.2021

Жол жағдайы жақсарады
08.04.2021

Тыйым салынады
08.04.2021

«Енем тірлігіме араласа береді» атты мақалаға орай келіп түскен хаттардан
08.04.2021

САНАДАҒЫ САН САУАЛ
08.04.2021

Ахаңның тойы – елімізге абырой
08.04.2021

Кел, балалар, кітап оқылық!
08.04.2021

Оқушылар қазақ тілінде неге сөйлемейді?
08.04.2021

Ауылдарға таза ауызсу жетуде
08.04.2021

Көндімбай мінезден қашан құтыламыз?
08.04.2021

«Шаңырақ» бағдарламасы басталды
08.04.2021

Электронды тестілеудің ерекшелігі неде?
08.04.2021

Айыппұлдың артуы сапаны жақсарта ма?
08.04.2021

Індетті жеңудің төте жолы
08.04.2021

Дарындылар топ жарды
08.04.2021

«Оразаның сауабын өзім беремін»
08.04.2021

Рамазан айы құтты болсын!
08.04.2021

Онлайн-сервис іске қосылды
08.04.2021

Шаруаларда тұқым жеткілікті ме?
08.04.2021

Сарыарқа самалы, 8 сәуір, бейсенбі
08.04.2021

Баптай білсең, жер - жомарт
06.04.2021

Имамдар вакцина алуға шақыруда
06.04.2021

Экспорттық әлеует артты
06.04.2021

Кең болсаң, кем болмайсың!
06.04.2021

Ауылдың берекесіне қарық болды
06.04.2021

Тиімдісі - QR-код
06.04.2021

Бір апта уақыт берді
06.04.2021

Ағаш егу – маңызды іс
06.04.2021

Қайта өршуге әзір болу керек
06.04.2021

Сарыарқа самалы, 6 сәуір, сейсенбі
06.04.2021

«Адамның адамшылығы - жақсы ұстаздан...»
03.04.2021

САНАДАҒЫ  САН  САУАЛ 08.04.2021

САНАДАҒЫ САН САУАЛ

Ғұндар жолымен

Халықтардың Ұлы көші кезінде Алтайдан сонау Еуропаға ат терлетіп жеткен ғұндардың санасында телегей теңіз жыр-дастандар да тасқындаған бойымен жетіп жатты. Еуропаны шарлап келіп, алғаш рет Алмания елінде жарық көрген ғұн баласы Аттила туралы «Песнь о Нибелунгах» дастанының түп тамыры қайда жатқанын аңғару біз үшін қиынға соқпас. Елді-елді шарлап кеткен жырлардың бірінде қамыс арасынан шыға келіп оқтай атылған жолбарыстың басынан ұстап шықшытын айырып жатқан Қамбар батырдың ерлігі мен өжеттігін жырлаған тұстар да бар. Батырдың аң падишасымен айқасқа түскені жайлы сурет бейнелер де баршылық, Бертінгі шақта сол аң иен даламызда қамыс кезіп жүрді дегенге сенер адам таппас күйге жеткен екенбіз. Балалар арасында жолбарыс аңының түр-түрі бар екенін теледидардан көрсе көргендері бар болар. Барыстарды жолбарыс, қар барысы, үнді барысы, тайга барысы деп санамалап жөнелсек тез арада тоқтала қоймасымыз анық. Оның үстіне ягуар, пантера, пумаларды қоссақ, тектілердің тегіне таңданудан таңдайымыз суалар. Қазірде қазақ даласында барыс былай тұрсын, кесірткеден басқа жорғалаған жәндік жоқ деп ауызды қу шөппен сүртетіндер көбейіп кетті ғой.

Жақында Discovery каналынан Венгрияның таулы ормандарын мекендеген аң-құстар көрсетіліп жатты. Басқалары былай тұрсын, тау-тасты шұбырып кезіп жүрген еліктер мен антилопалар мен бұғылардың санитарлық қорғаушысы –
қасқыр, аңдардың өлекселерін қалдырмайтын тазқара, гриф секілді жемпаз алып құстардың бәрі жүр, Африкадан арнайы әкелінген жемтік жегіш құстардың саны аз уақыт ішінде 120-ға жетіпті. Барлық аң-құс мамандардың бақылауында, қарауында, өлексенің өзі далада босқа жатпайды. Міне, осылай машинаның газымен тыныстаған еуропалықтар табиғатты қайта жандандыруда. Еуропадағы Hungary елі осылай, үйренері көп.

Әңгіме

Әңгіме дегенді ойға алып отырғаным, жақында Павлодар-Алматы поезында көпті көрген ақсақалмен бір купеде келдім. Ол әңгімені ауа райынан бастаған. «Мына қар сонау Аягөзден басталған, әлі тоқтаған жоқ. Ауа райы да бүлініп болды ғой. Заман не болып барады. Министрлерің анау... Министр демекші, жақында ғана орнына жайғасқан ана министрді білесің бе? Ол қалай келе қалды дейсің ғой. «Құданың құдасы, балықтың сорпасы дегендей, құда-жекжаттықпен көтерілді. Ал енді осыларды кімнің құдаластырғанын білесің бе? О, бүгіндегі азаматтар көп дүниені білмейді ғой. «Қарға тамырлы қазақ» дейміз. Сол қазақ баяғыдан бір-бірімен жақындасып, туыстасып, тамырласып қалған. Енді олар арасына сына түгілі ши өткізбейді. Мәселен, ананың анау орында отырған себебі оның руы-анау. Бірін-бірі талай қылмыс, батпақтан сүйреп шығарып, «қанына тартпағанның қары сынсын» деп қояды.

- Аға, осының бәрін қайдан білесіз?

- Түріңе қарасам, біраз жасқа келгендейсің. Сұрағыңа қарасам, баланың сөзі. Мәселен, сенің облысыңда не болып жатқанын білесің бе? Анау ананың, мынау мынаның деп шұбыртып ала жөнелді. Осылай екі тәулік бойы тыңдаушы құлақ тапқанына риза болып, біреулердің қызметін, екіншілерінің қалтасы қалыңдығын талқылады да отырды. Біліп айтып отыр ма, белдеулеп айтып отыр ма, ол жағы өзіне аян. Біз бала кезімізде «Керқұла атты Кендебайды», «Тау көтерген Толағайды», «Атымтай Жомартты» алдымен қариялардан еститінбіз. Мектепке бармасақ та, әріп тани қоймасақ та, «Айт, жануар, шу» деді, Тайбурыл сонда гуледі» дегендей бір-екі тіркестерді тал мініп, шаңды бұрқыратып жүрген кезімізде білетінбіз. Бұл жерде айтарымыз, «білімпаздығымыз» емес, ауылдағы қарияларымыздың әңгімешілдігі. «Әй, анау жорға желіспен сусылдатып бара жатқан кім?» дейді. «Қасан бригадир ғой». «Әй, осы көк дөненнің тұқымында талай сәйгүлік болған. Осы тұлпардың тұқымының өзі аламаннан болмаса да, жорға жарысында дес бермесі анық» дегендей әңгіме қозғап отыратын. Тағы бірде «Биыл күз жылы болды, қансонар қалың болар. Түлкі, қарсақтың ізінен көз тұнар» десетін. Әр заманның өз әңгімесі болатын шығар. Бірақ қазақы әңгіменің тәрбиесі бөлек-ау...

Ғалымбек Жұматов, жазушы

 

 


Количество показов: 36

Возврат к списку