Шалдай өңірінің аңызы

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Талапты күшейту керек
13.04.2021

Сәтсіздіктен сабақ алса игі...
13.04.2021

Құрметті жерлестер!
13.04.2021

Алқаптар отқа оранды
13.04.2021

Екпе егу жалғасуда
13.04.2021

Үйлерді су басты
13.04.2021

Алғашқы сенбілік
13.04.2021

Жұмыртқа бағасы арзан
13.04.2021

Үйренуге барлық жағдай бар
13.04.2021

Ердің ісі – ерлік
13.04.2021

Игі істер жалғасады
13.04.2021

Көш басында!
13.04.2021

Рамазан – жаннат есігі ашылатын ай
13.04.2021

Сарыарқа самалы, 13 сәуір, сейсенбі
13.04.2021

Рекордтық көрсеткіш!
10.04.2021

Шын мықтыға тұсау жоқ
10.04.2021

Жаңа маусымға дайын!
10.04.2021

Жаңа орынбасар
10.04.2021

Майдангер. Ұстаз. Қаламгер
10.04.2021

Академик тұтынған заттар
10.04.2021

Қаныш ұйымдастырған мектеп
10.04.2021

Жылу қашан тоқтатылады?
10.04.2021

Тазалық айлығы жарияланды
10.04.2021

Ауырмаудың жолын ізде!
10.04.2021

САУАЛ - СІЗДЕН
10.04.2021

Вакцина егу – дерттің алдын алу
10.04.2021

Аңшылар қаруын сайлауда
10.04.2021

«Ashyq» қалай жұмыс істейді?
10.04.2021

Сарыарқа самалы, 10 сәуір, сенбі
10.04.2021

Сервистегі «сең» қозғалды
08.04.2021

Жол жағдайы жақсарады
08.04.2021

Тыйым салынады
08.04.2021

«Енем тірлігіме араласа береді» атты мақалаға орай келіп түскен хаттардан
08.04.2021

САНАДАҒЫ САН САУАЛ
08.04.2021

Ахаңның тойы – елімізге абырой
08.04.2021

Кел, балалар, кітап оқылық!
08.04.2021

Оқушылар қазақ тілінде неге сөйлемейді?
08.04.2021

Ауылдарға таза ауызсу жетуде
08.04.2021

Көндімбай мінезден қашан құтыламыз?
08.04.2021

«Шаңырақ» бағдарламасы басталды
08.04.2021

Электронды тестілеудің ерекшелігі неде?
08.04.2021

Айыппұлдың артуы сапаны жақсарта ма?
08.04.2021

Індетті жеңудің төте жолы
08.04.2021

Дарындылар топ жарды
08.04.2021

«Оразаның сауабын өзім беремін»
08.04.2021

Рамазан айы құтты болсын!
08.04.2021

Онлайн-сервис іске қосылды
08.04.2021

Шаруаларда тұқым жеткілікті ме?
08.04.2021

Сарыарқа самалы, 8 сәуір, бейсенбі
08.04.2021

Баптай білсең, жер - жомарт
06.04.2021

Имамдар вакцина алуға шақыруда
06.04.2021

Экспорттық әлеует артты
06.04.2021

Кең болсаң, кем болмайсың!
06.04.2021

Ауылдың берекесіне қарық болды
06.04.2021

Тиімдісі - QR-код
06.04.2021

Бір апта уақыт берді
06.04.2021

Ағаш егу – маңызды іс
06.04.2021

Қайта өршуге әзір болу керек
06.04.2021

Сарыарқа самалы, 6 сәуір, сейсенбі
06.04.2021

«Адамның адамшылығы - жақсы ұстаздан...»
03.04.2021

Шалдай өңірінің аңызы 25.02.2021

Шалдай өңірінің аңызы

Тұрсынхан Ерғазиновтың қаза болған күнінен бастап отыз жыл өтті. Ол әуе-десант әскерінің үздігі, 1979 жылғы Павлодар педагогикалық институтының «Дене тәрбиесі және спорт» факультетінің түлегі, жеңіл атлетикадан КСРО спорт шеберлігіне үміткер, Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы В.Т. Кольевтің шәкірті еді.

Тұрсынхан 1955 жылы 21 қаңтарда Шалдайда дүниеге келген, сол жергілікті орта мектепті бітіріп, бала кезінен спортқа құмар болып өскен жан. Жас кезінде «Шынықсаң шымыр боласың« деген қағиданы ұстанып, қысқа қашықтыққа үнемі жүгіру және үйінің жанында өз қолымен орнатқан турниктегі күнделікті жаттығуларды әдетке айналдырды, әрине, өсе келе  осының бәрі келешекте оның өмір жолында өз жемісін берді.
1973 жылы Отан алдындағы борышын өтеу үшін Кеңес Әскері қатарына шақырылады, мықты физикалық қабілеті арқасында Әуе-десант әскери қызметіне түседі. Әскери өмірдің қыр-сырын басынан өткізеді, бірақ ол осы сынақтарға дайын болды және бұл оның еркін, күшті мінезін қалыптастыруға әсерін тигізді. Қырғыз КСР Ош қаласында орна-ласқан Гвардиялық Парашют-десант полкіндегі №01986 бөлі-
мінде әскери қызметін атқарады. Кейінірек, 1979 жылы КСРО Әуе күштерінің бұл үлгілі полкі Ауғанстанға бірінші болып кірді. 

Әскерде қызмет еткен екі жыл ішінде әскери достары оны қарапайым және сенімді жігіт ретінде тани білді, қызметте аға сержантқа дейін өсті, епті, күшті десантшы болды. Балалық кезден спорттық жаттығуларды үлкен қызығушылықпен орындауды, шынығуды әдетке айналдырған Тұрсынханның қатардағы десантшы достары оның әскерде  мықты физикалық дайындық көрсет-кіштерінің куәгері болды. Тұрсынхан көп күш жұмсамай, турникте «аударылып міну» жаттығуын 80 реттен артық орындап жатса, оның қатардағы әскери достары бар болғаны 10-15 реттен аса алмайтын. 20-дан астам рет парашютпен секірген ең жақсы десантшылар қатарында, ол әскери бөлім командасының құрамында дивизия чемпионатына қатысып, дивизия чемпионы атанды және парашют спорты бойынша 1 спорттық разряд нормативін орындады.

 Оның әскери фотосуреттерін қарай отырып, кеудесіндегі «Парашютист – отличник», «Гвардеец», «Отличник Воздушно- десантных войск», «Воин – спортсмен І степени», «Специалист 3 класса» марапаттарын көргенде жанымызға мақтаныш сезімі ұялайды.
Әскери сынақтардан абыроймен өтіп, өз әскери намысын лайықты қорғай алды. Отан қорғаушы деп атауға толық құқылы екенін атап өтіп, 1975 жылдың көктемінде демобилизациядан кейін ол туып-өскен жеріне, ата-анасының шаңырағына оралады. Жергілікті жасөспірім-
дер мен балалар үшін үлгі тұтарлық ер жігітке айналады. 
Сол жылы, әскер қатарында есейіп, өзіне нық сенімді Тұрсынхан өмірін спортқа арнау туралы шешім қабылдайды. Павлодар педагогикалық институтының «Дене тәрбиесі және спорт» факультетіне (қазіргі ПМПУ) қабылдау емтихандарды сәтті тапсырады. №1 студенттік жатақханада тұрып, ол бірінші курстан бастап, студенттердің арасында жиі орын алып жататын, әсіресе жоғарғы курс студенттеріне, құқық бұзушылық түрлеріне жол бермейді, әлімжеттілік  қарым-қатынасын тоқтатып, ерекше қайсарлық пен  жігер арқасында  тәртіп орнатады.

Ауылдан шыққан қарапайым жігіт тәлімгер Виктор Тихонович Кольевтің көзіне түседі. Жаттықтырушы  қысқа қашықтыққа жүгіретін болашақ спринтердің ерекше қабілетін байқайды. Тәжірибелі тәлімгердің басшылығымен үздіксіз жаттығулардан кейін Тұрсынхан «Буревестник» ЕСБ студенттері арасындағы республикалық чемпионатта 10,7 секунд ішінде жүз метрді жүгіріп өтіп, жаттықтырушының үмітін ақтайды, бұл КСРО спорт шеберіне үміткер нормативі болды. Әрі қиын, әрі қызықты студенттік өмір жолындағы  талмай  жаттығулар мен ойындар оны спорттық жиындар арқылы облыс, республикалық сайыстардың тұғырларына жеткізді. «Менің мектеп кезімде, біз, болашақ спортсмендер, одан үлгі алдық және ол бізге аңыз жігіт еді» - деп, өзінің видеосында Халықаралық дәрежедегі спорт шебері, жеңіл атлетикадан әлем чемпионаттарының қатысушысы, «Доброй воли» халықаралық ойындарының жеңімпазы, қазіргі кезде АҚШ-тың Техас штатында тұратын Александр Курочкин еске алады. Сол кездің өзінде спорттағы өсіп келе жатқан жұлдызды Тұрсынхан өзінің інісі ретінде жақсы көрді.
Көзді ашып-жұмғанша, студенттік оқу жылдары да артта қалып, 1979 жыл, мемлекеттік бітіру емтихандары  басталды. Емтихандарды сәтті тапсыруы, факультет кафедрасында оқытушы болып қалуға ұсынысы және спорт жолында жоғары нәтижелерімен жанкүйерлерді қуантуды жалғастыру, ағасындай болып кеткен жаттықтырушысының ұзақ уақыт үгіттеуі оның туған ауылға оралу шешімін өзгерте алмады. Қарт ата-анасының қасында болу, ауыл балаларына тәлім беру, туған Шалдай орманының  балалық балғын шақтың иісіне оралуға деген үлкен махаббат басым болды. «Әттең, кім біледі, жаттықтырушысының ұсынысын қабылдаса, бәлкім, біз оның Бүкілодақтық және әлемдік жүгіру жолдарында табысты болғанын көретін бе едік», - деп еске алады Тұрсынханды, оның жақын досы және курстасы, бокстан Қазақстанның бірнеше дүркін чемпионы, КСРО спорт шебері, қазіргі уақытта «Forte Bank« АҚ Павлодар филиалының басшысы Абай Жабағин. 

«Кіндігімнің жас қаны, тамған жерім - ауылым», - дегендей, кішігірім спортзалы бар өзінің мектебінде, қолында секундомері мен ысқырығын алған Тұрсынханда  ауыл мұғалімінің күнделікті өмірі басталады. Оның Шарбақты ауданында үлкен ойын залын ашу, мықты спорстмендер дайындау сияқты үлкен арманы Орман шаруашылығының  басшылығына әкелді. Себебі елді күні ертең ілгері апаратын – сауатты, білімді, дені сау жастар. «Оның беделі мен оған деген құрмет, өз ісіне деген сенімділігі өз ісін жасады, оның ұсынысы қабылданды. Орман шаруашылығының бұрынғы ғимараты жастарға спортзал ретінде берілді, сонымен қатар қажетті құрылыс материалдарымен де көмек көрсетілді. Тұрсынханның басшылығымен ауылда жастар сенбілігі басталды. Көп ұзамай ескі ғимаратқа жаңа тыныс беріліп, оның жаңа өмірі басталды», - дейді Орман шаруашылығы кәсіподақ комитетінің бұрынғы төрағасы Тимур Исанов.
Тұрсынхан өз таңдауын волей-болға тоқтатты.  Екі жылдық жаттығудан кейін ойыншы тренер қол астындағылар чемпион атанып, Шарбақты ауданының ауылдық спартакиадасында оларға ешкім тең келе алмады, ал бір жылдан кейін Ерғазиновтың волейбол командасы Павлодар облысының ауылдық спартакиадасының чемпионы атанды. Жергілікті спорт мектебін қалыптастыруға және дамытуға, шәкірттерінің жоғары деңгейде ілгерілетуге зор үлес қосты. Оның жарқын жетістіктері аудан абыройын асқақтатып, жастар арасында спортты дәріптеуге септігін тигізді. «Осылайша, 1989 жыл біз үшін ерекше есте қалды, біз жеңіске жеттік, Шарбақты ауданының ауылдық спартакиадасын жоғары ұйымдастырушылық деңгейде өткіздік, жалпыкомандалық есепте лайықты І орынды жеңіп алдық. Бұл тұста Тұрсынханның еңбегі зор болды», - деп еске алады оның оқушысы Асқар Нұрпейісов, «Ерен еңбегі үшін» мемлекеттік наградасының иегері, Қазақстан электролиз зауытының  металл құюшысы.

Бірақ чемпиондардың салтанатты шеруі 1990 жылы тоқтайды, Тұрсынхан 35 жасында қазаға ұшырағаны туралы хабарды зор күйзеліспен қабылдадық.
«Жан досы мен бауырласының жерлеу рәсіміне Павлодар-Ертіс өңірінің алдыңғы қатарлы спортшылары келді, жерлестері олардың көздерінен шынайы қайғы мен мұңды көрді. Ал жылдар өткен соң қаскөйлердің қолынан Тұрсынханның жан жолдасы, Павлодардың аты аңызға айналған жеңіл атлеттерінің бірі Владимир Белик қайғылы қаза табады», - дейді осыдан 30 жыл бұрын өзінің жақын досы Шалдайдағы жерлеуде, Успен ауданының ДОСААФ бұрынғы төрағасы Валерий Свиридонов.
Қазіргі таңда Шалдайдағы спорт залының бұрынғы сәндік көрінісінен  тек қабырғалар мен төбелер қалды. Осы спортзалын кезінде сол ауылдағы адамдардың бірі көк тиынға сатып алып, кейін оны өз қолымен салғандарға, игі ниетімен жүргендердің қажеттіліктеріне қайтару үшін миллиондап саудаласып отыр. Бірақ спортзалдың қабырғалары өзінің даңқты иесін, төрешілердің ысқырығы мен ыстық спорттық шайқастар әлі де есінде. Көршілес Алтай өлкесінен келген спортшылардың тұрақты келуі мен жерлестерінің жеңістері үшін жанкүйерлердің ұлы қуанышы есте сақталған.

Тұрсынхан өзінің қысқа ғұмы-рында қоғамымызда лайықты орын алған көптеген оқушыларды тәрбиелей алды, олар спорт пен оның күш-қуат, ерлік пен бекзаттықты тәрбиелеу сабақтарының арқасында шаруашылықтардың үздік басшылары, мұғалімдер, металлургтер, теміржолшылар, әділет органдары мен мемлекет қызметкерлері, бизнесмендер мен кәсіпкерлер және жай ғана жақсы адамдар болды.
Ол артындағы ұрпаққа өз өмірін өнеге ретінде балаларына мирас қылып қалдырды.
- Мен Тұрсынханмен 1978 жылдың қыркүйегінде таныстым, - деп еске алады оның жұбайы, жоғары санатты математика пәнінің мұғалімі Нина Михайловна.
- Ол пединституттың соңғы курсында оқып, мектепте тәжірибеден өтті, онда мен Ресейдің Владимир облысы Муром қаласының тумасымын, Владимир педагогикалық институтын бітіргеннен кейін Шалдайға келіп, бірінші жылы математика пәнінің мұғалімі болып жұмыс істедім. Сол кездің өзінде оны барлығы сыйлайтын, жастар кеңес сұрайтын, балалар үлгі тұтатын.  Біз ұзақ уақыт дос болып, 1980 жылы үйлену тойын өткіздік.
Тұрсынханның қайғылы үзілген өмірінен кейін менімен үш баламыз қалды: Үлкен ұлымыз  Айдархан - 9 жаста, Рүстемхан - 7 жаста, ал қызымыз Жанна енді ғана жүре бастады. Оның өмірі ерте үзілді, ол балалардың қалай өскенін, немерелер болғанын көре алмай кетті...
Жылдар өтті, балаларымыз өсті, есейді, олардың әрқайсысының өз отбасылары, өз балалары бар. Қазір Тұрсынханның 7 немересі бар, барлығы ұл балалар. Бүгін ұрпақтарымызға қарай отырып, оның спортқа деген үлкен махаббаты балалар мен немерелерге берілді деп сенімді түрде айта аламын. Оның өз балаларына қарапайымдылық, үлкендерге құрмет, мақсатқа жету кезінде табандылық сияқты құнды қабілеттері балаларына берілді.

Үлкен ұл Айдархан мектепте жүргенде волейбол, баскетбол, футбол сияқты өткізілетін барлық жарыстарға қатысып, Жеңіс күніне арналған жыл сайынғы эстафетаға қатысты. Сонымен қатар ол футболмен айналысып, «Батыр» футбол командасының дублінде ойнады. Осылайша Айдар жақсы оқып, мектеп бітіру кешінде оған Екібастұз қаласының 6-шы лицейінің «Үздік спортшы» номинациясы берілді. Спорт біздің балаларымыздың кәсіби қызмет саласына айналған жоқ, өйткені, олардың барлығы жоғары білім алды, оқуға көп уақыт бөлді, жоғары оқу орындарын үздік аяқтады. Айдархан М.Тынышпаев атындағы Қазақ көлік және коммуникациялар академиясын бітіріп, Павлодарда жұмыс істеді, содан кейін оны елордаға жоғарылатуға шақырды. Қазір «Қазақстан темір жолы» ҰК АҚ бөлім бастығы болып жұмыс істейді, спортты тастамады, демалыс күндері футбол мен волейбол ойнайды.

Рүстемхан мектепте оқып жүрген кезінде спорттық үйірмелерге үнемі барып тұратын. 10 жасынан бастап ол жүзу үйірмесіне барды, онда ол жүзудің барлық түрлерін игерді, волейбол үйірмесіне де барды. Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін «Қаржы және несие» мамандығы бойынша  үздік бітірді. Қазір Нұр-Сұлтанда тұрады және «Банк Каѕѕа Nova» АҚ бас бухгалтерінің орынбасары болып жұмыс істейді. «Бухгалтерлік есеп және есептілік тобының жетекші банкирі» атағына ие болды. 
Қызымыз Жаннаның екі жоғары білімі бар, ол «Металлургия» мамандығы бойынша ПМУ және «Қаржы» мамандығы бойынша «Алматы экономика және статистика академиясын» бітірген. Отбасымен Павлодарда тұрады, «Forte Bank» АҚ-да жұмыс істейді.
Немерелерінде де атасының тегі байқалады: үлкен немереміз Әмірхан - Айдардың ұлы 15 жаста, футболмен әуестенеді. Бір жыл бұрын Нұр-Сұлтанда респуб-ликалық мини-футбол жарысында лицей оқушылары арасында оның командасы 2-ші орынға ие болды. Рүстемнің ұлы Арыстан да спортты жақсы көреді, каратэ мен футболмен айналысады. Екі немересі де аты аңызға айналған атасы Тұрсынханға ұқсағысы келеді.

"Ертіс орманы" Мемлекеттік орман табиғи резерваты  бас директоры Қадырбай Тоқтасиннің ауылдың бұрынғы спорттық даңқын қайта жандандыру, қараусыз қалған спорт залын жөндеу және оны спорт ғимаратының негізін қалаушы Тұрсынхан Ерғазиновтың есімімен атау қажеттілігі туралы үндеуі Шалдай спорт ардагерлері мен жастары үшін жаңа жылдық қуанышты жаңалық болды.
Бұл қуанышты хабарды Тұрсынхан есімін мәңгі есте қалдыруға байланысты іс-шаралар өткізу жөніндегі жерлестердің ұйымшыл тобын басқарған Жұмабай Телегенев жеткізді. Шалдайлықтар өздерінің даңқты жерлестерінің есімін мәңгі есте қалдыру, олардың қазіргі өмір сүріп жатқан және болашақ ұрпақ алдындағы өнегелі борышы деп есептейді, және де біздің халқымыздың Тұрсынхан Ерғазинов сияқты аты аңызға айналған ұлдары біздің өлкеміздің тарихында алтын әріппен жазылуы тиіс, жарқын бейнесі біздің жүрегімізде мәңгі сақталады.
 Тұрсынханның жетістіктерін ұмытпай, мақтан ете білуіміз қажет. Өйткені, ол - ананың ақ сүтін ақтаған халқымыздың перзенті, еліміздің мақтанышы, көгімізде шолпан тәрізді жарқыраған  жұлдыздай.

Жұмабек ҚАМЗИН, 
1983 жылғы ППИ түлегі.


Количество показов: 129

Возврат к списку