«Алтын адам» - Павлодарда

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Жол: Көпір құрылысы қашан аяқталады?
15:30 03.02.2023  472

Халыққа қызмет көрсету орталығы ашылады
16:27 02.02.2023  620

Баға көтеруге негіз жоқ
16:24 02.02.2023  519

Су тапшылығын жоюдың жолы бар павлодарлық ғалым тың жоба ұсынды
11:18 02.02.2023  457

Чемпиондар ауылдан шығады! Ақтоғай ауданында қандай спорт нысандары салынады?
11:15 02.02.2023  398

Оқырман сұранысы қандай болмақ?
11:09 02.02.2023  572

Тәрбие тал бесіктен басталады
11:03 02.02.2023  676

Қайраткер атында турнир өтті
10:57 02.02.2023  516

Жаңа басшылар
10:53 02.02.2023  776

Әскерден соң оқуға қалай түсуге болады?
10:50 02.02.2023  604

Ауыл дамуына басымдық беріледі
10:48 02.02.2023  461

Балабақшада мамандар неге тапшы?
10:46 02.02.2023  418

Пәндерді шетел тілінде оқытқан дұрыс па?
10:42 02.02.2023  458

Полиция көліктері сақадай сай
10:39 02.02.2023  490

Ана тағдырын суреттеген портрет
10:36 31.01.2023  567

Қазандықтар жаңғыртылады
10:35 31.01.2023  941

Әйелді аялау - әлемді аялау
09:23 31.01.2023  781

Мерзімді басылымдар - жаңғыру жолында
09:20 31.01.2023  561

Жолаушының «жыры» біте ме? немесе «Аялдамадағылардан» сәлем хат
09:17 31.01.2023  585

Сайлау: дайындық барысы қалай?
09:15 31.01.2023  855

Тұрғын үй сертификаты: кімдерге тиесілі?
09:14 31.01.2023  548

Жолаушыларға - жаңа автобустар
09:12 31.01.2023  972

Талап-тілек ескерусіз қалмады
17:23 27.01.2023  1326

Көші-қон саясаты дамуда
16:42 27.01.2023  1299

Үйге жеткізу сервисі жеңілдеді
15:04 26.01.2023  1265

Шежірелі білім ордасы
11:32 26.01.2023  1222

«Қазақ театрында даму бар»
11:30 26.01.2023  1457

Ілгерілеу де, ізденіс те бар
11:28 26.01.2023  1250

Негізгі мектептің күйі нашар
11:26 26.01.2023  1276

«Бәлен жерде алтын бар...»
11:25 26.01.2023  1228

Жазатайым оқиға неге азаймай тұр?
11:23 26.01.2023  1319

Су тасқынына дайындық қалай?
11:21 26.01.2023  1295

Жарымжан балалар неге көбейіп барады?
11:19 26.01.2023  1051

Тығырықтан шығу жолы - тарифті өсіру дейді энергетика мамандары
11:09 26.01.2023  1213

Әкенің рөлін қалай көтереміз?
11:05 26.01.2023  1528

Бұл сайлау бұрынғыдан өзгерек
11:02 26.01.2023  816

Қабдыкәрім ақынның қамқорлығы
10:59 26.01.2023  1182

Пияз экспортын шектеу: тұтынушы мен шаруаға тиімді ме?
10:56 26.01.2023  760

Заңдастыру тәртібі - оңай
10:52 26.01.2023  754

Сарыарқа самалы, 24 қаңтар, сейсенбі
11:27 24.01.2023  664

11 медаль!
11:05 24.01.2023  1213

Абайлаңыз, көктайғақ!
11:02 24.01.2023  1079

Мәселелерді жедел шешу - шарт
11:01 24.01.2023  1150

Жаңа әкімдердің жүгі қандай?
10:58 24.01.2023  1255

Қолтаңбасы өшпейтін қайраткер
10:55 24.01.2023  1422

Автонесие: ескіден жаңасы артық
10:52 24.01.2023  1150

Бал өндірісінен «бал тамбай тұр»
10:50 24.01.2023  1099

Жұмыс тәулік бойы жүргізілуде
10:49 24.01.2023  1239

Ауылда мәдениет үйі салынуда
10:46 24.01.2023  1293

Шетелдік көліктерді заңдастыру басталды
18:10 23.01.2023  1159

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  3409

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  2976

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  2921

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  3386

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  3432

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  3557

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  3642

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  2891

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  2947

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  3359

«Алтын адам» - Павлодарда 27.10.2022

«Алтын адам» - Павлодарда

Павлодар өңірінде «Алтын адам және Дала империясы» көрмесі көпшілікке ұсынылуда. Бірегей шараны Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің қолдауымен Қазақстан Республикасы Ұлттық музейі ұйымдастыруда. Жұртшылық құнды жәдігерлерді 25 қарашаға дейін «Ertis» музейінде тамашалай алады. Аталмыш көрме Республика күніне және Г.Потанин атындағы облыстық өлкетану музейінің 80 жылдығына орайластырылды.

 

 

Көрменің мақсаты – Қазақстанның ежелгі тарихын, бай материалдық және рухани мәдениетін, атап айтқанда, біздің дәуірімізге дейінгі І мыңжылдықты қамтитын скиф-сармат кезеңінің зергерлік бұйымдарын таныту, Қазақстанның мәдени мұрасын таныстыру. Көрмеде 1969 жылы белгілі қазақстандық археолог Кемел Ақышевтің Есік қорғанынан ашқан, сақ мәдениетінің заттарына жататын және V-VI ғасырларға тән алтын адамның реконструкциясы ұсынылып отыр. Салтанатты іс-шараға қызығушылық танытқан ғалымдар, өлкетанушылар, мәдениет қайраткерлері, ардагерлер мен музей ісінің қызметкерлері, тарихшылар мен қала тұрғындары қатысты. Ұйымдастырушылардың айтуынша, залдағы жәдігерлер ел тарихындағы ауқымды кезеңді қамтитын ерте темір дәуіріне тән археологиялық олжалардан тұрады. Белгілі болғандай, б.з.д. І мыңжылдықтың алғашқы ширегінде Қазақстан аумағындағы тайпалар көпшілігі мал шаруашылығымен айналыса бастайды. Шаруашылықтың түрі өзгеріп қана қоймайды, сонымен қатар темірден жасалған құралдарды пайдалана бастайды. Қоғамда мүлік теңсіздігі - топтардың шығуына негіз болды. Сондықтан қоғамда болып жатқан әлеуметтік жіктелу процесі, әлеуметтік топтар арасындағы қарым-қатынастарды реттеп отыратын мемлекеттіктің іргесі қаланып, ерте таптық қоғам пайда болады. Археологиялық зерттеулерге және жазба деректерге қарағанда б.з.б. VII-IV ғғ. сақ тайпалары Орта Азия және Қазақстан жерін мекендеген. Парсы жазба деректері бойынша «Құдіретті еркектер», Иран жазбаларында («Авеста») «Жүйрік атты турлар» деп атаған, ал гректің атақты тарихшысы Герадот (б.з.б. V ғ.) сақтарды «азиялық скифтер» деп атаған. Бұл тайпалар бағалы металдарды (алтын, күміс) өндіру және олардан зергерлік бұйымдар жасау әдістерін игерді. Ежелгі заманнан алтын көптеген халықтың өмірінде, дүниетанымында және саудасында маңызды рөл атқарды. Алтын әсемдігімен, икемділігімен және беріктігімен бағалы саналды. Ұлан-байтақ даламызда тау-кен ісінің қарқынды дамығаны көптеген археологиялық ашылымдар мен жүйелі түрде жүргізілген зерттеулер нәтижесінде дәлелденіп отыр. Металл өндіру тәсілдерінің өнертабысы жаңа тарихи дәуірді ашып, адамзаттың даму барысын өзгертті. Көне заманнан бері Орталық, Солтүстік, Шығыс Қазақстан өңірлерінде таукен өндірісінің ошақтары, қола, мыс, қорғасын, темір, күміс және алтын балқыту орталықтары пайда болды. Ежелгі зергерлер сәндік- қолданбалы алтын әшекейлер жасауда бірнеше әдістер қолданды: құю, штамптау, қалыптау, полихром, рельеф және т. б. «Біздің ата-бабаларымыз қоршаған ортамен етене өмір сүріп, өздерін табиғаттың ажырамас бөлшегі санаған. Бұл басты тұрмыс қағидаты Ұлы Даланы мекендеген халықтардың дүниетанымы мен құндылықтарын қалыптастырды. Ежелгі мұрамыздың жарқын көрінісі, көркем болмысы мен рухани байлығының айшықты белгісі – «аң стилі» өнері. Жануарлар бейнесін тұрмыста пайдалану адам мен табиғаттың өзара байланысының символына баланып, көшпенділердің рухани бағдарын айқындап отырған. «Аң стилі» феномені әлемдік өнердегі биік белестердің бірі саналады. Аң стилінің жарқын үлгісі - бұл көрменің негізгі жәдігерлері,», дейді Ұлттық музейдің экскурсиялық жұмыстар музей педагогикасы және экспозициялық залдарды сақтау қызметінің әдіскер маманы А.Жұмағұлова. Көрмеге қойылған ең басты жәдігер - бірегей байлығымыз, еліміздің басты мәдени құндылығына айналған «Алтын адам». Оның киіміндегі әшекей бұйымдары жұртшылыққа аса қызықты екені белгілі. Тарихтан белгілі, «Алтын киімді жауынгер» қазақ халқының атақты ғалымы, академик Кемел Ақышев бастаған археологтар тобы Алматы қаласынан 50 шақырым жердегі Есік обасынан 1969-1970 жылдары қазба жұмыстары нәтижесінде тапты. Бұл қорған IV-III ғасырларға жатады. Есік сақ көсемінің 4000-нан астам әшекейлері сол кездегі металды өңдеу, бұйым соғу, қалыптау, нақыштау, дәнекерлеу, алтын жалатпа, тегістеу тәрізді техникалогияны қолдана отырып жасағаны көрінеді. Бұйымдарда тау барысы, арқар мүсіні, ағашқа қонған құс мүсіні, таутеке, мүйізді, қанатты аттардың мүсіндерінің бейнеленуі ежелгі бабаларымыздың дүниетанымының әралуандылығын көрсетеді екен. Ғалымдардың пайымынша, Алтын адам киімі әлеуметтік дәрежесі жоғары көсем немесе жауынгерді мәңгілік сапарға аттандыруға арналған ақыреттік киімі саналады. Киімді безендіруге арналған алтын бұйымдар түрлі бейнелерге негізделген. Мысалы, жәдігер – ежелгі дәуірде қазақ жерін мекендеген көшпенділер тарихынан, тұрмысы мен мәдениетінен хабар беретін, бүгінде әлемдік мәдени құндылықтар қатарына енген бірегей туынды. Бас киімдегі жебе тәрізді әшекейлер әлемнің төрт жағын бейнелейді. Ал құстың қанаттары жоғарғы билікті, жоғарғы әлемді білдіреді. Құстардың бейнелері негізінен көк аспанның нышаны болып есептеледі. Сондай-ақ, құс көсемнің билік нышаны да болып саналған. Таудағы барыс – бұл образ жоғарғы әлем – аспанды білдіреді. Жалпы алғанда жоғарғы дүние мен адамдар әлемін байланыстырушы - «әлемдік тау» деген мағына береді. Жауынгер идеалын кейіптейтін барыс бейнесі ержүректіліктің, еркіндіктің және патшалық тұқымның нышаны санатында есептелген. Бас киімінің маңдай тұсында қанатты тұлпарлар бейнеленген. Археолог Бекмұхамбет Нұрмұханбетовтің айтуы бойынша: «Елтаңбамыздағы қос пырақ – сақ патшалары тәжінің негізі. Яғни «Қазіргі мемлекетіміз – бұрынғы сақ мемлекетінің мұрагері» деген мағына береді. Жылқы – сыннан өткен дос, жолдас, соғыс қаруы, ата-бабалар дүниесімен қарым-қатынас құралы ретінде көрінеді. «Есік Алтын адамының» табылғанына жарты ғасырдан астам уақыт өтсе де, алтынға малынған сақ жауынгері мен сәндік бұйымдары әлем жұртшылығын таң қалдыруда. Бүгінгі таңда «Есік Алтын Адамы» Ел егемендігінің нышаны саналады! Көрменің бір бөлігі Берел қорымынан табылған жәдігерлерге арналған. Берел обалары Қазақ Алтайының табиғаты көркем таулы аймағында орналасқан. Мұнда 1997-1999 жылдары атақты ғалым З.Самашевтың жетекшілігімен халықаралық археологиялық экспедиция зерттеу жұмысын жүргізген. Зерттеу тобы қазба жұмыстары барысында текті әрі билеуші лауазымды тұлға мен әйел адамның жерлеу қабірін ашқанда, мәйітпен бірге жерленген салтанатты ат-әбзелдері түгел жарақталған он үш жирен сарғыш түстегі жылқы табылған. Ат-әбзелдерінің қайысты өмілдірік, құйысқан тартпалары мен тоқымдары скиф-сібірлік аң нақышында безендірілген. Жерлеу орны б.з.д. IV-III ғғ. жатады. Жалпы алғанда, ұлттық музейдің жәдігерлеріне көз салған қазақ топырағының төрт тарабынан табылған құнды ескерткіштер Орталық Азияның ежелгі көшпенділері – сақтар, сарматтардың ғана емес, сонымен қатар тұтастай Еуразия көшпенділерінің алдыңғы қатарлы мәдениеті мен өркениетінің жарқын көрінісі, олардың адамзат мәдениетінің дамуына қосқан үлесі екеніне көз жеткізеді. «Алтын адам және Дала империясы» көрмесіне келушілер тарихтың ұмытылмас сабағына куә болады.

 

Өз тілшіміз.

Суреттерді түсірген - Константин Шелков.

 


Количество показов: 2393

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Жол: Көпір құрылысы қашан аяқталады?
15:30 03.02.2023  472

Халыққа қызмет көрсету орталығы ашылады
16:27 02.02.2023  620

Баға көтеруге негіз жоқ
16:24 02.02.2023  519

Су тапшылығын жоюдың жолы бар павлодарлық ғалым тың жоба ұсынды
11:18 02.02.2023  457

Чемпиондар ауылдан шығады! Ақтоғай ауданында қандай спорт нысандары салынады?
11:15 02.02.2023  398

Оқырман сұранысы қандай болмақ?
11:09 02.02.2023  572

Тәрбие тал бесіктен басталады
11:03 02.02.2023  676

Қайраткер атында турнир өтті
10:57 02.02.2023  516

Жаңа басшылар
10:53 02.02.2023  776

Әскерден соң оқуға қалай түсуге болады?
10:50 02.02.2023  604

Ауыл дамуына басымдық беріледі
10:48 02.02.2023  461

Балабақшада мамандар неге тапшы?
10:46 02.02.2023  418

Пәндерді шетел тілінде оқытқан дұрыс па?
10:42 02.02.2023  458

Полиция көліктері сақадай сай
10:39 02.02.2023  490

Ана тағдырын суреттеген портрет
10:36 31.01.2023  567

Қазандықтар жаңғыртылады
10:35 31.01.2023  941

Әйелді аялау - әлемді аялау
09:23 31.01.2023  781

Мерзімді басылымдар - жаңғыру жолында
09:20 31.01.2023  561

Жолаушының «жыры» біте ме? немесе «Аялдамадағылардан» сәлем хат
09:17 31.01.2023  585

Сайлау: дайындық барысы қалай?
09:15 31.01.2023  855

Тұрғын үй сертификаты: кімдерге тиесілі?
09:14 31.01.2023  548

Жолаушыларға - жаңа автобустар
09:12 31.01.2023  972

Талап-тілек ескерусіз қалмады
17:23 27.01.2023  1326

Көші-қон саясаты дамуда
16:42 27.01.2023  1299

Үйге жеткізу сервисі жеңілдеді
15:04 26.01.2023  1265

Шежірелі білім ордасы
11:32 26.01.2023  1222

«Қазақ театрында даму бар»
11:30 26.01.2023  1457

Ілгерілеу де, ізденіс те бар
11:28 26.01.2023  1250

Негізгі мектептің күйі нашар
11:26 26.01.2023  1276

«Бәлен жерде алтын бар...»
11:25 26.01.2023  1228

Жазатайым оқиға неге азаймай тұр?
11:23 26.01.2023  1319

Су тасқынына дайындық қалай?
11:21 26.01.2023  1295

Жарымжан балалар неге көбейіп барады?
11:19 26.01.2023  1051

Тығырықтан шығу жолы - тарифті өсіру дейді энергетика мамандары
11:09 26.01.2023  1213

Әкенің рөлін қалай көтереміз?
11:05 26.01.2023  1528

Бұл сайлау бұрынғыдан өзгерек
11:02 26.01.2023  816

Қабдыкәрім ақынның қамқорлығы
10:59 26.01.2023  1182

Пияз экспортын шектеу: тұтынушы мен шаруаға тиімді ме?
10:56 26.01.2023  760

Заңдастыру тәртібі - оңай
10:52 26.01.2023  754

Сарыарқа самалы, 24 қаңтар, сейсенбі
11:27 24.01.2023  664

11 медаль!
11:05 24.01.2023  1213

Абайлаңыз, көктайғақ!
11:02 24.01.2023  1079

Мәселелерді жедел шешу - шарт
11:01 24.01.2023  1150

Жаңа әкімдердің жүгі қандай?
10:58 24.01.2023  1255

Қолтаңбасы өшпейтін қайраткер
10:55 24.01.2023  1422

Автонесие: ескіден жаңасы артық
10:52 24.01.2023  1150

Бал өндірісінен «бал тамбай тұр»
10:50 24.01.2023  1099

Жұмыс тәулік бойы жүргізілуде
10:49 24.01.2023  1239

Ауылда мәдениет үйі салынуда
10:46 24.01.2023  1293

Шетелдік көліктерді заңдастыру басталды
18:10 23.01.2023  1159

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  3409

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  2976

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  2921

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  3386

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  3432

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  3557

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  3642

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  2891

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  2947

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  3359