Аспан перзенті

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

«Қазақта тумас шіркін ондай бетті»
10:07 29.09.2022  40

Акробаттар жарады
10:06 29.09.2022  35

Әлем кубогының күміс жүлдегері
10:05 29.09.2022  36

Мұғалім мың жасайды түлегімен!
10:04 29.09.2022  42

Достықтың дамуы қарқынды
10:02 29.09.2022  34

Нәтижелі жұмыстар жалғасуда
10:01 29.09.2022  36

Айыппұлды арттыру жауапкершілікті күшейте ме?
09:57 29.09.2022  39

Келушілер қатары көбейді
09:56 29.09.2022  36

Арнайы карта жасалады
09:54 29.09.2022  34

Қарттарға қандай қолдау бар?
09:51 29.09.2022  41

Үздік мектептің үлгісі
09:50 29.09.2022  37

Мектеп асханасы: балалар қалай тамақтанып жүр?
09:47 29.09.2022  41

Сарыарқа самалы, 29 қыркүйек, бейсенбі
09:34 29.09.2022  43

Павлодар облысының инфрақұрылымдық объектілерін цифрландыру
11:29 27.09.2022  145

Жылумен қамтуда қиындық болмайды
10:05 27.09.2022  133

Екпе алу басталады
10:03 27.09.2022  114

Емханаға тіркелу қалай жүргізіледі?
10:01 27.09.2022  127

Сарбаздар грантқа ҰБТ-сыз түсе алады
09:59 27.09.2022  134

Шапық Шөкиннің музейі ашылды
09:57 27.09.2022  121

Алғашқы жеңіліс
09:56 27.09.2022  118

Қызықтырып оқытудың нәтижесі зор
09:54 27.09.2022  117

Жаңа үлгідегі картоп қоймасы
09:36 27.09.2022  125

Сарыарқа самалы, 27 қыркүйек, сейсенбі
09:13 27.09.2022  139

Жайылымдық жер жетпейді
08:59 24.09.2022  246

Жаңа автобус бағыты ашылды
08:58 24.09.2022  264

Дәстүр – ұлттың қағаз бетіне түспеген заңы
08:56 24.09.2022  258

Күздің әр күні - береке
08:54 24.09.2022  284

Баспанаң қайда, студент?
08:45 24.09.2022  237

Сарыарқа самалы, 24 қыркүйек, сенбі
08:09 24.09.2022  306

Келін болсаң ауылға...
08:03 24.09.2022  242

Сенсация!
08:02 24.09.2022  142

Мәһір беру міндетті ме?
08:00 24.09.2022  265

Құран дегені «Маса» кітабы екен
11:21 22.09.2022  334

Палуанның еңбегі еленді
11:20 22.09.2022  287

Мәншүктің самаурыны...
11:17 22.09.2022  271

Өнердегі бағамызды көрермен береді
11:15 22.09.2022  329

Ұлттық компания активі сатылмақ
11:14 22.09.2022  315

Көркіңнен сенің айналдым, еркем...
11:12 22.09.2022  303

«Күміс жас» жобасы іске аспақ
11:11 22.09.2022  323

Тұлғалар тағылымы
11:09 22.09.2022  297

Мемлекеттік конкурсты жетілдірудің жолы қандай?
11:06 22.09.2022  312

«Біздің түлектер бәсекеге қабілетті болуы керек!»
11:02 22.09.2022  330

Цифрлық картаның көмегі көп
11:00 22.09.2022  320

Мал бағудың машақаты азаюда
10:57 22.09.2022  306

Әділетті Қазақстанды әділ азаматтар құрады
10:54 22.09.2022  318

Су тарифі қанша болмақ?
10:53 22.09.2022  309

Сарыарқа самалы, 22 қыркүйек, бейсенбі
09:20 22.09.2022  332

Қош бол, «Ertis Promenade!»
09:29 20.09.2022  393

Тұқым мен көшет қымбат
09:27 20.09.2022  403

Рахмет саған, GGG!
09:26 20.09.2022  369

Айрықша күтім - балаларға
09:23 20.09.2022  401

«ErtisBayan- 2022»
09:21 20.09.2022  378

Тәрбиешілер үш-ақ құжат толтырады
09:19 20.09.2022  400

«Сыныптастарым жәбір көрсетті»
09:17 20.09.2022  370

Сүтпен қамтуда серпіліс бар
09:13 20.09.2022  400

Сарыарқа самалы, 20 қыркүйек, сейсенбі
09:04 20.09.2022  425

Қарсыласты қапы қалдырды
08:49 17.09.2022  504

Қазақ театрының жаңа маусымы
08:48 17.09.2022  552

Қазандық қашан іске қосылады?
08:46 17.09.2022  548

Мәуелі бәйтерек
08:45 17.09.2022  499

Аспан перзенті 11.08.2022

Аспан перзенті

Аспанның алғыр қыраны, қазақтың даңқты ұшқышы, авиация генерал-майоры, екі мәрте Кеңес Одағының Батыры, мемлекет және қоғам қайраткері Талғат Жақыпбекұлы Бигелдиновтің ұлттық шежірелі тарихымызда тұғыры биік тұлға екені даусыз. Ол ел басына ауыр күн туған тұста жиырма екі жасында қаһарман ерлік пен әскери шеберліктің таңғажайып үлгісін көрсете білді. Халық өзінің аяулы перзентін жүрегінде мәңгі әлдилейтініне шүбә жоқ. Өмірден көшсе де, көңілден өшпейтін шұғылалы сәуле қалдырып, Алатау бөктерінде мәңгілікке дамыл тапқан бекзат болмыс жастар буынына бағдаршам болары анық. Биыл батырдың туғанына 100 жыл толып отыр. Осыған орай, ағамызбен қатар жүрген ел ағаларының ізгі көңілінен шыққан шағын естеліктері мен оның өнегелі өмірінен бір үзік ұсынуды жөн көрдік.

Аспан перзенті - Талғат Бигелдинов 1922 жылы Ақмола облысы Целиноград ауданы, Майбалық ауылында туды. Ол өзінің дүниеге келгені туралы «Пике в бессмертие» (Өлмеске шаншыла құлдилау) кітабында былай деп көрсетеді: «Мен ешқандай да перзентханада туған жоқпын. Мені анам түйеге жегілген биік қос дөңгелекті арбада, жалпы алғанда әдеттегі көште дүниеге әкелген. Қазақ тұрмысының қажеттілігімен малшы қазақтар бір жайлаудан екінші жайлауға көшіп жүретін. Бұл жағдайда көштің басқа да себептері болыпты. Ақмола округіне белгілі бай Ғалибай кәмпескеден малын құтқару үшін менің әкем мен арғы атам Бигелдіден тарайтын бірқатар жақын ағайындарға, олардың арасында менің анам Қадия да болатын, малды Алатау бөктеріне айдауға тапсырма берген. Көш үлкен болған. Тек Ғалибайдың 15 мыңдай малы, оның ішінде бір мыңнан астам жылқысы болған. Аяғы ауыр анам соңғы сәтке дейін басқа да әйелдер сияқты жүрісі жайлырақ түйеге мінген. Тек босанар уақыты келгенде арбаға салынған. Осы жерде ол болашақ ұшқышты дүниеге әкелген. Бұл көштің екінші не үшінші күні, Ақмола түбіндегі Майбалық көлінің маңындағы біздің ауылдан қашық емес жерде орын алған». Эскадрилья командирінің орынбасары, гвардия аға лейтенанты Талғат Бигелдинов 1944 жылдың маусым айына барлауға және жау бекіністерін, аэродромдарын, теміржол желілерін, басқа да нысандарды шабуылдауға 155 әскери ұшу жасайды. Старая Русса түбінде бомбалаушы бола жүріп, сол кезге дейін Еуропа аспандарында 108 ұшақты атып құлатқан хас шебер капитан фон Дитрихпен бетпе-бет келіп қалады. Ол неміс талқандаушы-ұшағы «Мессершмидтен» құтылып кете алатын, бірақ ол «Мен қорғансыз кішкене мысық емеспін» деп, шабуылға көшкен. Осы жолы немістің әуедегі хас шеберін атып түсірген. Генерал-майор Каманин сол кезде Талғатты шақырып алып: «Сіз Францияда, Польшада және бізде де көптеген ұшақтарды жойған ұшқышты құлаттыңыз. Сіз, Бигелдинов, не істегеніңізді білесіз бе? Шабуылдаушы авиацияда жаңа тактика аштыңыз. Шабуылдаушы авиация талқандаушы ұшақтармен тайталаса алады екен, тіпті құлата да алады екен» депті. Оған дейін шабуылдаушы ұшақпен талқандаушы ұшақты құлату ешкімнің қолынан келмеген екен.

Керек дерек:

♦ Талғат Бигелдинов көш кезінде түйеге тіркелген үлкен екі доңғалақты арбада дүниеге келген.

♦ Талғаттың отбасы Бішкек қаласына қоныс аударып, балалық және жастық шағы қырғыз топырағында өтеді.

♦ 1940 жылы ол Саратов қаласына келіп, Балашовск әскери авиациялық ұшқыштар мектебіне түседі. Содан кейін ол Орынбордағы Чкаловск әскери авиациялық училищесіне ауыстырылады.

♦ 1943 жылдың қаңтар айында 21 жасар Талғат майдан шебіне аттанады. Батырдың әскери өмір жолы Калинин майданындағы 296 - авиадивизияның 800 - шабуылшы авиациялық полкінде басталады.

♦ Соғыс кезінде барлығы 500 сағаттай аспанда ұшып, жеке өзі жаудың 7 ұшағын атып түсірген.

♦ 23 жасында Кеңес Одағының екі мәрте батыры атағын алған жалғыз қазақ.

♦ Фашистер Бигелдиновтің ұшағына «Қара өлім» деген лақап ат берген. Ал әріптестері оны «Қазақтың қыраны» деп еркелеткен. Оның ұшағының нөмірі 13 болған.

♦ Майдан командирі Иван Конев оны «Бақырауық» (Крикун) деп еркелеткен. Себебі, Талғат Бигелдиновтің негізгі міндеті барлаушылық еді. Содан оның радиостансасы қуатты еді. Ол сөйлегенде басқа радиостансалар тоқтап қалады екен.

♦ Соғыс кезінде Харьковтің түбінде оның ұшағы отқа оранады, парашютпен жау территориясына секіреді. Үш сағаттай алқымына дейін батпақта тығылып тұруына тура келеді. Ақыры ұрыс даласын кесіп өтіп, Донның суық суына қойып кетіп, жараланған сол қолына қарамастан жүзіп өтіп, майдандастарына қосылады. Бұдан бөлек, соғыста ұшағы тағы екі рет жанып, онда да аман қалады.

♦ Аңызға айналған ұшқыш Екінші дүниежүзілік соғыстың атақты қаһарман-дарының бірі болды. Оның өмірінің үлгісінде қазақстандық жастардың бірнеше буыны тәрбиеленуде. Ол - «305 рейд», «Илдер шабуылдауда», «Әуе шайқастары», «Өлмес құлдилау» атты кітаптардың авторы.

♦ Талғат Жақыпбекұлы өзінің алғашқы «Алтын жұлдыз» медалі мен Кеңес Одағының Батыры атағын 1944 жылы алды. Оның басшылығындағы ұшақтар Кировоград пен Знаменка қалаларын батылдықпен қорғады. Бір жыл өткен соң Бигелдинов сол атаққа екінші рет ие болды.

♦ Соғыстан кейін азаматтық авиацияның дамуына үлесін қосты. Мысалы, Алматы әуежайын қайта салдырды. Оған дейін Мәскеуге бару үшін сағатына 200 шақырымдық ЛИ-12 ұшағымен әуелі Ташкентке, сосын бірнеше сағат күтіп барып ИЛ-18 ұшағына мінетін. Қайтарда тағы солай.

♦ Талғат Бигелдиновтің басшылығымен Лисаков кен байыту комбинаты, Жамбыл суперфосфат комбинаты, Алматыдағы Республика сарайы, республикалық кітапхана ғимараты, цирк ғимараты салынған. Бұдан бөлек, өзінің құрылысшылар ұжымымен барлық облыстарда автодромды автомектептер салғызды. Сондай-ақ, оның басшылығымен Балқаш, Ақмола, Павлодар, Атырау, Орал, Арқалық, Қызылорда, Тараз, Қарағанды қалаларының аэродромдары салынған.

♦ 2014 жылдың 10 қарашасында белгілі ұшқыш дүниеден озды. Оның ерлігінің құрметіне Көкшетау қаласында Ұлы Отан соғысының даңқты батырының қола мүсіні қойылды. Сонымен қатар, Ақтөбелік жоғары азаматтық ұшқыш авиациясына, сондай-ақ, батырдың өзі қайырымдылық іс-шаралары аясында жиі көмек көрсеткен Қарағандыдағы Республикалық әскери мектеп-интернатқа Талғат Бигелдиновтің есімі берілді. Сондай-ақ, авиация генерал-майорының өмірінің соңғы жылдары өткен Алматыдағы Қонаев көшесіндегі үйіне батырға арнап ескерткіш тақта қойылды.


Количество показов: 947

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

«Қазақта тумас шіркін ондай бетті»
10:07 29.09.2022  40

Акробаттар жарады
10:06 29.09.2022  35

Әлем кубогының күміс жүлдегері
10:05 29.09.2022  36

Мұғалім мың жасайды түлегімен!
10:04 29.09.2022  42

Достықтың дамуы қарқынды
10:02 29.09.2022  34

Нәтижелі жұмыстар жалғасуда
10:01 29.09.2022  36

Айыппұлды арттыру жауапкершілікті күшейте ме?
09:57 29.09.2022  39

Келушілер қатары көбейді
09:56 29.09.2022  36

Арнайы карта жасалады
09:54 29.09.2022  34

Қарттарға қандай қолдау бар?
09:51 29.09.2022  41

Үздік мектептің үлгісі
09:50 29.09.2022  37

Мектеп асханасы: балалар қалай тамақтанып жүр?
09:47 29.09.2022  41

Сарыарқа самалы, 29 қыркүйек, бейсенбі
09:34 29.09.2022  43

Павлодар облысының инфрақұрылымдық объектілерін цифрландыру
11:29 27.09.2022  145

Жылумен қамтуда қиындық болмайды
10:05 27.09.2022  133

Екпе алу басталады
10:03 27.09.2022  114

Емханаға тіркелу қалай жүргізіледі?
10:01 27.09.2022  127

Сарбаздар грантқа ҰБТ-сыз түсе алады
09:59 27.09.2022  134

Шапық Шөкиннің музейі ашылды
09:57 27.09.2022  121

Алғашқы жеңіліс
09:56 27.09.2022  118

Қызықтырып оқытудың нәтижесі зор
09:54 27.09.2022  117

Жаңа үлгідегі картоп қоймасы
09:36 27.09.2022  125

Сарыарқа самалы, 27 қыркүйек, сейсенбі
09:13 27.09.2022  139

Жайылымдық жер жетпейді
08:59 24.09.2022  246

Жаңа автобус бағыты ашылды
08:58 24.09.2022  264

Дәстүр – ұлттың қағаз бетіне түспеген заңы
08:56 24.09.2022  258

Күздің әр күні - береке
08:54 24.09.2022  284

Баспанаң қайда, студент?
08:45 24.09.2022  237

Сарыарқа самалы, 24 қыркүйек, сенбі
08:09 24.09.2022  306

Келін болсаң ауылға...
08:03 24.09.2022  242

Сенсация!
08:02 24.09.2022  142

Мәһір беру міндетті ме?
08:00 24.09.2022  265

Құран дегені «Маса» кітабы екен
11:21 22.09.2022  334

Палуанның еңбегі еленді
11:20 22.09.2022  287

Мәншүктің самаурыны...
11:17 22.09.2022  271

Өнердегі бағамызды көрермен береді
11:15 22.09.2022  329

Ұлттық компания активі сатылмақ
11:14 22.09.2022  315

Көркіңнен сенің айналдым, еркем...
11:12 22.09.2022  303

«Күміс жас» жобасы іске аспақ
11:11 22.09.2022  323

Тұлғалар тағылымы
11:09 22.09.2022  297

Мемлекеттік конкурсты жетілдірудің жолы қандай?
11:06 22.09.2022  312

«Біздің түлектер бәсекеге қабілетті болуы керек!»
11:02 22.09.2022  330

Цифрлық картаның көмегі көп
11:00 22.09.2022  320

Мал бағудың машақаты азаюда
10:57 22.09.2022  306

Әділетті Қазақстанды әділ азаматтар құрады
10:54 22.09.2022  318

Су тарифі қанша болмақ?
10:53 22.09.2022  309

Сарыарқа самалы, 22 қыркүйек, бейсенбі
09:20 22.09.2022  332

Қош бол, «Ertis Promenade!»
09:29 20.09.2022  393

Тұқым мен көшет қымбат
09:27 20.09.2022  403

Рахмет саған, GGG!
09:26 20.09.2022  369

Айрықша күтім - балаларға
09:23 20.09.2022  401

«ErtisBayan- 2022»
09:21 20.09.2022  378

Тәрбиешілер үш-ақ құжат толтырады
09:19 20.09.2022  400

«Сыныптастарым жәбір көрсетті»
09:17 20.09.2022  370

Сүтпен қамтуда серпіліс бар
09:13 20.09.2022  400

Сарыарқа самалы, 20 қыркүйек, сейсенбі
09:04 20.09.2022  425

Қарсыласты қапы қалдырды
08:49 17.09.2022  504

Қазақ театрының жаңа маусымы
08:48 17.09.2022  552

Қазандық қашан іске қосылады?
08:46 17.09.2022  548

Мәуелі бәйтерек
08:45 17.09.2022  499