Баланы күтіп-бағу – ата-ананың міндеті

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Техникалық білімнің заманы туды
22.01.2022

«Ақсу» Түркияға аттанды
22.01.2022

Жаңа техниканың тілін меңгеруде
22.01.2022

Жұмыла білген жұрт жығылмайды
22.01.2022

Автокөлік берілді
22.01.2022

Күрделі жағдайға дайынбыз ба?
22.01.2022

Қалдық сыртқа шықпайды
22.01.2022

«Спутник Лайт» вакцинасы жеткізілді
22.01.2022

Сарыарқа самалы, 22 қаңтар, сенбі
22.01.2022

Қиянатты қиып түскен...
20.01.2022

Қолтаңбада – Қаныш келбеті!!!
20.01.2022

Шын мықтылар ауылдан шығады
20.01.2022

«Алаш кітапханасы»
20.01.2022

Филармонияға ғимарат берілді
20.01.2022

Кітапхана ісінің шебері
20.01.2022

Онлайн оқу үлгерімге әсер етпейді
20.01.2022

Бағдарлама нәтижесі қандай?
20.01.2022

Жастарға жол ашатын жобалар
20.01.2022

Елдегі тұрақтылық маңызды
20.01.2022

Көмір бағасы жыл соңына дейін қымбаттамайды
20.01.2022

Утилизациялық алым сомасы бағаға әсер ете ме?
20.01.2022

Шекті баға: нарық қалай өзгерді?
20.01.2022

Ұтысқа қатысушылар тізімі:
20.01.2022

«Омикрон»: тұрғындардың жауапкершілігі маңызды
20.01.2022

Банкрот болу несие жүктемесін азайта ма?
20.01.2022

Қалтаны қағудың айласы ма?
20.01.2022

Сарыарқа самалы, 20 қаңтар, бейсенбі
20.01.2022

Әділдік жолымен жүрейік!
19.01.2022

Жаңа картиналар түсті
18.01.2022

Жаңғырығы басылмаған «Ertis»
18.01.2022

Әкімдер дүкен аралады
18.01.2022

Өзгеше өтуі тиіс
18.01.2022

Бір оператор қалады
18.01.2022

«Асланның» ақ наны
18.01.2022

Сарыарқа самалы, 18 қаңтар, сейсенбі
18.01.2022

Аймақта көмір қоры жеткілікті
15.01.2022

Ерлік үлгісін көрсетті
15.01.2022

«Рахметте» баға қалай түзіледі?
15.01.2022

Талаптының табысы артады
15.01.2022

Бағаны өсіруге негіз жоқ
15.01.2022

Сарыарқа самалы, 15 қаңтар, сенбі
15.01.2022

Қолтаңбада – Қаныш келбеті
13.01.2022

Тілге қызмет ету - абыройлы іс
13.01.2022

Шынайы жаңару кезеңі
13.01.2022

Жаңа кітаптар түсуде
13.01.2022

Жанармай бағасы - бақылауда
13.01.2022

Елдің қорғаныс саласын қалай күшейтуге болады?
13.01.2022

Азық қоры аз емес
13.01.2022

Қоғамдық көліктің жүру уақыты ұзарды
13.01.2022

Режимді бұзғандар бар
13.01.2022

«Омикроннан» үрей көп
13.01.2022

Озық тәжірибенің берері мол
13.01.2022

Дамудың жаңа кезеңі басталады
13.01.2022

Сарыарқа самалы, 13 қаңтар, бейсенбі
13.01.2022

Сарыарқа самалы, 11 қаңтар, сейсенбі
11.01.2022

Халықаралық рейс жолға қойылды
30.12.2021

Мобильді аударымдарға салық салына ма?
30.12.2021

«Ақсу» сенімді ақтады
30.12.2021

Балаларға - жаңа мүмкіндіктер
30.12.2021

Басым бағыттар белгілі
30.12.2021

Баланы күтіп-бағу –  ата-ананың міндеті 02.12.2021

Баланы күтіп-бағу – ата-ананың міндеті

Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес, ата-аналар өздерінің кәмелетке толмаған балаларының ресми некеде тұрғанына немесе тұрмағанына, бірге тұратынына немесе бөлек тұратынына қарамастан, оларды күтіп-бағуға тиіс. Сонымен қатар ата-аналар жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, сондай-ақ жоғары білім беру жүйесінде күндізгі оқу нысаны бойынша білім алатын, жиырма бір жасқа дейінгі кәмелетке толған балаларын асырап-бағуға міндетті.

«Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодекстің 138-бабында «Ата-аналар кәмелетке толмаған балаларды күтіп-бағу тәртібі мен нысанын дербес айқындайды» деп жазылған. Олар алимент төлеу туралы келісім жасасуға құқылы. Мұндай келісім жазбаша жасалып, нотариаттық түрде куәландырылады. Алимент мөлшерін тараптар осы келісімде анықтайды, бірақ сот арқылы алимент өндіріп алу кезінде алатын алимент мөлшерінен төмен болмауы керек. Алимент төлеу туралы келісімді жасауға, орындауға, өзгертуге, бұзуға және жарамсыз деп тануға Азаматтық кодекстің осы мәселелерді реттейтін және азаматтық-құқықтық мәмілелерді жарамсыз деп тану туралы нормалары қолданылады. Яғни ата-аналар балаларын асырап-бағуға өз еркімен қаражат бермесе, бұл қаражат олардан сот тәртібімен өндіріп алынады. Алименттерді өндіріп алу туралы істер алуан түрлі және көп болғандықтан, сот тәжірибесінде айтарлықтай орын алады. Заңнама сотқа кәмелетке толмаған балаларды күтіп-бағуға алименттерді өндіріп алу туралы арыз берушінің таңдауы бойынша бұйрық тәртібімен де, талап қою тәртібімен де арыз беруге рұқсат етеді. Бірінші жағдайда істі қараудың нәтижесі сот бұйрығын өндіріп алу туралы өтініш негізінде судья жеке-дара шығарған сот бұйрығы болады. Екінші жағдайда судья шешім шығарады. Бұйрық өндірісі талаптан ерекшеленеді. Өйткені онда дау жоқ, яғни тараптар шақырылмайды. Сот бұйрығын шығару мерзімдері талап арызды қарау уақытынан бірнеше есе аз. Мәселен, сот бұйрығы арыз сотқа келіп түскен күннен бастап үш жұмыс күні ішінде шығарылады. Талап әке (ана) болуды анықтаумен немесе үшінші тұлғаларды тарту қажеттілігімен байланысты болмаған жағдайда сот бұйрығы кәмелетке толмаған балаларға алименттерді өндіріп алу туралы талап бойынша шығарылады. Алайда сот бұйрығы түрінде тұрақты ақша сомасында алимент өндіріп алынбайды. Жалпы ереже бойынша алимент төлеушінің жалақысына немесе өзге де табысына сәйкес өндіріп алынады, бірақ кейбір жағдайларда олар тіркелген сомада белгіленуі мүмкін. Бұл мәселені шешуде заң мұндай өндіріп алу мүмкіндігін (тұрақты емес табыс, заттай жалақы алу және т.б.) байланыстыратын жағдайлардың болуын немесе болмауын тексеруді қажет ететіндіктен, бұл мәлімдемелер талап қою тәртібімен беріледі. Сот бұйрығын шығару туралы арызға талаптар мәлімделген адамның баланың туғанын растайтын құжаттар қоса берілуге тиіс екенін атап өту қажет. Олай болмаған жағдайда, сот өтінішті қайтарады. Мысалы, азамат С. сотқа кәмелетке толмаған баланы ұстау үшін Б-дан алимент өндіріп алу туралы сот бұйрығын шығару туралы өтінішпен жүгінді. Бұл ретте баланың туу туралы куәлігінде «әке» бағанында Б. көрсетілмеген. Бұл жағдайда өтініш беруші балаға қатысты әке болуды анықтауы керек, бұл одан алимент өндіріп алуға негіз болады. Сот бұйрығы атқарушылық құжаттың күші болады. Борышкерден белгіленген мерзімде мәлімделген талапқа қарсылық түссе немесе сот бұйрығында құқықтары мен міндеттері қозғалған басқа да адамнан шығарылған сот бұйрығының заң талаптарына сәйкес еместігі туралы арыз түссе, судья сот бұйрығының күшін жояды. Ұйғарымда өндіріп алушы мәлімдеген талаптың талап қою іс жүргізуі тәртібімен берілуі мүмкін екені түсіндіріледі. Борышкердің қарсылығы сот бұйрығын беру туралы арызда көрсетілген дау нысанының бар екені туралы тиісті дәлелдемелермен расталуға тиіс. Электрондық құжат нысанында берілетін қарсылықтарға құжаттардың электрондық көшірмелері (мысалы, әкелікті даулау туралы немесе әке туралы мәліметті жою туралы заңды күшіне енген сот шешімі) қоса беріледі. Өзге жағдайларда, яғни, борышкер қарсылықта дау нысанасының бар екендігі туралы дәлелдемелер келтірмей, сот бұйрығымен келіспейтінін ғана көрсетсе, қарсылық қайтарылады. Бұл ретте алименттерді өндіріп алу туралы арызда қосымша талаптар болмаған жағдайда бұйрық өндірісіне қайтадан ұсынылуы мүмкін. Қолданыстағы заңнамаға сәйкес талап қоюлар жауапкердің тұрғылықты жері бойынша сотқа беріледі. Алайда алименттерді өндіріп алу туралы талап-арыз талап қоюшы (оның таңдауы бойынша) сондай-ақ оның тұрғылықты жері бойынша сотқа беруі мүмкін. Алименттерді өндіріп алу туралы істер бойынша талапкерлер мемлекеттік баж төлеуден босатылған. Алимент сотқа жүгінген кезден бастап өндіріледі. Алайда ерекше жағдайлар да бар. Өтініш беруші бұрын баланы күтіп-бағуға қаражат алу үшін шаралар қолданса, бірақ олар нәтиже бермесе, сот өткен үш жыл үшін алимент өндіріп алуы мүмкін. Осылайша, өткен кезеңдегі алимент өндіріп алу туралы талапты бұйрық бойынша қарау мүмкін емес, өйткені ол тараптарды шақыруды және алимент алу үшін шаралар қабылдау фактілерін дәлелдеуді талап етеді. Айта кетейік, соттар сотқа жүгінгенге дейін алимент өндіріп алудан бас тартады. Олар мұндай шешімді өтініш беруші екінші ата-ананың баланы күтіп-бағуға материалдық көмек көрсетуге құлықсыздығын дәлелдей алмаған кезде жасайды. Сонымен бірге, мұндай дәлелдемелер ретінде соттар әдетте алимент төлеуді талап ететін тапсырыс берілген және электронды хаттарды жіберуді, талапкердің сот бұйрығын беру туралы өтінішін (сот бұйрығы кейіннен борышкерден оны орындауға қатысты қарсылықтар туындаған жағдайда жойылса), жауапкердің талапты мойындауы, борышкерді іздеу туралы өтінішпен құқық қорғау органдарына жүгіну және басқа да жағдайлар ескеріледі. Өткен кезеңдегі алименттерді беруден бас тартудың тағы бір негізі – ананың алименттерді өндіріп алу туралы ғана емес, оның кәмелетке толмаған баласына қатысты әке болуды анықтау туралы өтініші. Себебі, әке болуды анықтау туралы талап қанағаттандырылғанға дейін жауапкер белгіленген тәртіппен баланың әкесі ретінде танылмаған, сондықтан алимент төлеуге міндетті емес. Кодекстің 139-бабына сәйкес алимент төлеу туралы келісім болмаған кезде сот кәмелетке толмаған балаларға арналған алиментті олардың ата-аналарынан ай сайын: бір балаға-ата-анасының жалақысының және (немесе) өзге де кірісінің төрттен бірі, екі балаға – үштен бірі, үш және одан да көп балаға жарты табыс мөлшерінде өндіріп алады. Алименттерді жалақыға және ата-анасының өзге де кірісіне үлестік қатынаста өндіріп алу мүмкін болмаған, қиын болған немесе тараптардың бірінің мүдделерін елеулі түрде бұзған жағдайларда, сот ай сайын өндірілетін алименттердің мөлшерін тұрақты ақша сомасында немесе бір мезгілде үлестерде және тұрлаулы ақша сомасында анықтауға құқылы. Мұндай жағдайларға тұрақты емес, өзгеретін табысы немесе басқа кірісі бар ата-аналардан немесе егер ата-ана жалақыны немесе басқа кірісті толық немесе ішінара заттай алса, алимент өндіріп алу жатады. Тұрақты ақша сомасының мөлшерін сот айлық есептік көрсеткіш мөлшерін негізге ала отырып, тараптардың материалдық және отбасылық жағдайларын және назар аударуға тұрарлық басқа да мән-жайларды ескере отырып, баланың бұрынғы қамтамасыз етілу деңгейін барынша ықтимал сақтау көлемінде айқындайды. Егер ата-аналардың әрқайсы-сында балалар болса, онда ата-аналардың біреуінен аз қамтамасыз етілген екіншісінің пайдасына алименттің мөлшері ай сайын өндіріп алынатын және сот анықтайтын тұрақты ақшалай сомада анықталады. Бұдан басқа, ерекше мән-жайлар (кәмелетке толмаған балалардың немесе көмекке мұқтаж еңбекке жарамсыз кәмелетке толған балалардың ауыр науқастануы, мертігуі, оларға бөгде адамның күтіміне ақы төлеу қажеттілігі және басқа да мән-жайлар) болған кезде ата-аналардың әрқайсысын сот осы мән-жайлардан туындаған қосымша шығыстарды көтеруге қатыстыра алады. Сот шығыстардың мөлшерін ата-аналарының, басқа да балаларының материалдық және отбасылық жағдайларын және тараптардың назар аударарлық мүдделерін негізге ала отырып, ай сайын төленуге жататын алименттерді төлеу сәтіндегі айлық есептік көрсеткішке еселенген қатынаста айқындайды. Кодекске сәйкес сот тәртібімен өндіріп алынатын кәмелетке толмаған балаларды күтіп-бағуға алимент төлеу: бала кәмелетке толғаннан кейін немесе кәмелетке толмаған балалар кәмелетке толғанға дейін толық әрекетке қабілеттілігін алған жағдайда немесе алимент төлеу туралы келісімде көрсетілген жасқа толғанда; күтіп-бағуға алимент өндіріп алынған баланы асырап алған кезде; алимент алатын адам немесе алимент төлеуге міндетті адам қайтыс болғанда тоқтатылады.

 

Әлия АСАНОВА, Павлодар қалалық азаматтық істер жөніндегі соттың судьясы.

 


Количество показов: 610

Возврат к списку