Балық шаруашылығы - байлық көзі

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  273

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  260

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  264

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  260

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  270

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  257

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  296

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  298

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  293

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  319

Емханаларға тіркеу аяқталды
09:35 21.11.2022  308

Азық-түлік қорын молайту - міндет
09:33 21.11.2022  320

Өнерлінің өрісі кең
09:31 21.11.2022  306

Жолдар қысқа дайын ба?
09:24 21.11.2022  334

Сарыарқа самалы, 19 қараша, сенбі
09:16 21.11.2022  333

Келешекке дауыс берейік!
17:08 17.11.2022  430

Сенімім зор
17:06 17.11.2022  391

Борышымызды сезінейік!
17:02 17.11.2022  394

Еңбек иелеріне - лайықты марапат
08:39 17.11.2022  475

Дауыс берушілерге - қолайлы жағдай
08:37 17.11.2022  486

Белсенділік байқатуда
08:36 17.11.2022  417

Төрткіл дүние көз тіккен Катар
08:34 17.11.2022  478

Мақсат - ақпаратты жеткізудің үздік тәсілдерін іздеу
08:31 17.11.2022  465

Жүйріктен жүйрік озар...
08:29 17.11.2022  422

Сарыарқа самалы, 17 қараша, бейсенбі
08:16 17.11.2022  478

Учаскелер дайын
19:46 16.11.2022  425

Кәсіпкерлерді қолдау – негізгі қызмет
10:57 15.11.2022  656

Таңдау жасар сәт таяды
09:28 15.11.2022  554

Берешекті төлеу - бәріне міндет
09:25 15.11.2022  568

Балық өсіруге мән берілуде
09:23 15.11.2022  546

«Күй & джаз» үндесті
09:21 15.11.2022  553

«Велошабандоз» медбике
09:20 15.11.2022  543

Жобаның жемісі мол
09:18 15.11.2022  486

Азияда - азулылар қатарында
09:17 15.11.2022  541

Жаңа көпір қашан салынады?
09:11 15.11.2022  570

Ерекше сайлаушыларға қолдау ерекше
09:00 12.11.2022  670

Ғалымның хаты өлмейді...
09:00 12.11.2022  592

Құқықтық сауатымыз артып келеді
09:00 12.11.2022  664

Ұстаз жолы – ұлы жол
09:00 12.11.2022  658

Көмірді несиеге қалай алуға болады?
09:00 12.11.2022  655

Озық тәжірибе – ірі өндірістерде
09:00 12.11.2022  641

Дәстүрлі дода басталды
12:30 10.11.2022  670

Палуан баспаналы болды
12:26 10.11.2022  639

Азаматтық қоғамның айнасын айшықтайтын күн
12:19 10.11.2022  726

Штабтарда жұмыс қызған шақ
12:14 10.11.2022  768

1-сынып оқушысына планшет керек пе?
12:10 10.11.2022  764

Заңсыз құрылысқа тосқауыл бар ма?
12:08 10.11.2022  721

Құқықтық ақпарат - қолжетімді
12:06 10.11.2022  712

Күнбағыс майына сұраныс көп
12:05 10.11.2022  727

Қарыз емес, парыз!
10:46 08.11.2022  743

Жас журналист. Жаңа көзқарас
10:45 08.11.2022  932

Сайлау-2022: Дауыс берушілердің тілегі қандай?
10:42 08.11.2022  959

Сайлау учаскелерінің дайындығы қалай?
10:40 08.11.2022  845

Алтыншы орынға жетті
10:38 08.11.2022  728

Жас палуандар белдесті
10:37 08.11.2022  822

Жұмыстар неге кешікті?
09:29 08.11.2022  740

Кездесулер жалғасуда
18:16 07.11.2022  790

Ғалымдарды тарту - тиімді
08:58 05.11.2022  1015

Ағаштың да сұрауы бар
08:54 05.11.2022  1009

Мектеп қазандықтары қысқа дайын ба?
08:52 05.11.2022  963

Балық шаруашылығы - байлық көзі 23.02.2021

Балық шаруашылығы - байлық көзі

Елімізде балық шаруашылығының дамуы көңіл көншіт-пейді. Ел Президенті былтырғы Жолдауында аталған саланы дамыту керектігін тапсырды. Іле-шала бұл іске жауапты мамандар арнайы бағдарлама әзірлеуді қолға алған болатын. Алдағы уақытта бұл бағытта қандай жаңашылдықтар орын алады? Көз жүгіртіп көрелік.

Оралхан ҚОЖАНОВ


Жоспар қандай?

Экология, геология және табиғи ресурстар министрі Мағзұм Мырзағалиевтің айтуынша, министрлік балық шаруашылығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасын әзірлеген. Бастысы – балықты қайта өңдеу ісін жандандыру.
- Министрлік ғалымдар және сарапшылармен бірлесіп, балық саласының дамыту потенциалына талдау жүргізді. Нәтижесінде республиканың су айдындарында жылына 600 мың тоннаға дейін балық өсіруге болатындығы анықталды. Мұны кезең-кезеңмен іске асыруды жоспарлап отырмыз. Болжам бойынша жоспардың 45 пайызы 2030 жылы, ал қалған 55 пайызы 2040 жылға дейін орындалуы тиіс, - дейді М.Мырзағалиев.
Бағдарламаға сәйкес, 2030 жылға қарай жылына шамамен 270 мың тонна тауарлы балық өсіру жоспарланып отыр. Бұл ретте, 545 жаңа балық өсіру шаруашылығы құрылады деп күтілуде. Ал жұмыс істеп тұрған 323 шаруашылық толық жобалық қуатына шықпақ. Өңірлердегі жобалар бойынша 10 жыл ішінде 345 млрд. теңге жеке инвестиция тарту көзделуде.
Балық шаруашылығын табысты дамыту үшін 4 негізгі фактор анықталыпты. Біріншісі - заңнаманы жетілдіру. Екіншісі - сапалы балық шабақтарымен қамтамасыз ету. Үшіншісі - балық жемінің өндірісін жолға қою. Төртіншісі – кадр мәселесі. 
Бизнес үшін тиімді шарттар жасауға бағытталған заңнамаларды жетілдіру шеңберінде өткен жылы табиғат пайдаланушылары балық ресурстарын пайдаланғаны үшін төлейтін жылдық төлемді тоқсан сайын бөліп беріпті. Бұған дейін олар рұқсат алғанға дейін балық аулау төлемдерін төлеуі тиіс-тін. Бұл айтарлықтай қаржылық жүктеме болатын, салдарынан көбіне несие қаражатын алуға немесе айналым қаражатынан жұмсауға итермелейтін. Бұдан бөлек, балық шаруашылығы су айдындарын балық аулаудан балық өсіруге ауыстыру қағидалары бекітілді. Осылайша, кәсіпшілік балық аулауды жүзеге асыратын пайдаланушыларға зор мүмкіндік жасалуда. Сондай-ақ балық шаруашылығын жүргізу үшін 49 жылға шарт жасасудың нақты мерзімі белгіленді. Бұл бизнеске сеніммен инвестиция салуға және ұзақ мерзімді жоспарлар құруға мүмкіндік береді. Бұрын шарттың мерзімі 5 жыл мен 49 жылдың арасында болатын. Қысқасы, балық өсірушілерге қойылатын артық талаптар алынып тасталды. Оларға қойылатын жалғыз талап - балық өсірудің жыл сайынғы көлемін орындау.
Бағдарламаны сәтті жүзеге асыру үшін балық өсіру шаруашылықтарын сапалы шабақтармен қамтамасыз ету аса маңызды. Бүгінгі таңда елімізде 15 балық питомнигі бар екен. Олар тұқы тұқымдас балық түрлерінің шабақтарын 12 пайызға және бекіре тұқымдас балықтардың шабақтарын 66 пайызға қамтамасыз етеді. Өз кезегінде фарель, сиг және басқа да құнды балық түрлерінің шабақтары импортталады. Бұл ретте 10 жыл ішінде шабақтарға қажеттілік 2,5 млрд. дананы құрайды. Осыған байланысты импортқа тәуелділікті төмендету мақсатында 4 балық өсіру аймағы үшін селекциялық генетикалық орталықтар құру пысықталуда. Сонымен қатар, 2022 жылы форель және сиг балықтары үшін 2 жаңа питомник салу көзделіп отыр. Бұдан басқа, 4 мемлекеттік балық питомнигінде мемлекеттік-жекешелік әріптестік тетігін енгізу жоспарлануда. 
Негізгі мәселелердің бірі - жеммен қамтамасыз ету. Балық өңдірісінің өзіндік құнының құрылымында жемге жұмсалатын шығындар жалпы шығыстардың 70 пайызын құрайды екен. Сондықтан құрама жемнің сапасы мен тиімділігі балықты өндірістік өсіру тиімділігінің шешуші факторы болып табылады. Бүгінгі таңда Қазақстанда балық жемін өндірумен жалпы қуаты жылына 136 мың тонна болатын 14 отандық кәсіпорын айналысады. Алайда ондағы жем тұқы балық түрлеріне ғана жарамды. Министрдің айтуынша, әрқайсысының қуаты жылына 80 мың тонна болатын 5 заманауи зауыт салуға кәсіпкерлерді тарту қажет. Оларды Алматы, Ақмола, Шығыс Қазақстан, Түркістан және Маңғыстау облыстарында орналастыру көзделуде.
Кадр мәселесіне тоқталсақ, 10 жыл ішінде 4 мың адамды оқыту жоспарланып отыр. Ол үшін білім беру гранттарын жылына 40-тан 400-ге дейін ұлғайта отырып, оқу бағдарламаларын балық өсіруге қайта бағдарлау қажеттігі ұсынылуда. Бұдан басқа, бағдарламалық-нысаналы қаржы-ландыру шеңберінде жүйелі түрде кешенді ғылыми зерттеулер жүргізілетін болады. 
Министрдің ойынша, саланы табысты дамытудың аса маңызды факторы – бастапқы кезеңде бизнесті субсидиялау. Балықты қайта өңдеу кешендерін құруға және кеңейтуге жұмсалатын шығындарға арналған инвестициялық субсидиялар табысты болмақ. Оған 36,8 млрд. теңге қажет. 
Осылайша, жоғарыда аталған шаралар сәтті жүзеге асса, 10 жыл ішінде балық өнімдерін ішкі тұтынуды жылына 134 мың тоннаға дейін ұлғайтуға жол ашылмақ. Бұл балықты тұтынуды бір адамға 4 келіден 8 келіге дейін арттыруға мүмкіндік береді, яғни Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының ұсынымдарының 50 пайызы орындалады. Сондай-ақ Экспорттық түсімді $330 млн.-ға дейін ұлғайтуға қол жеткізілмек. Фарель және бекіре тұқымдас балық өндірісін ұлғайту есебінен импорт көлемін 45 мыңнан 25 мың тоннаға дейін төмен-
детуге мүмкіндік береді. Бұдан бөлек, кемінде 50 мың қосымша жұмыс орындарын құруға және басым түрде ауылдық жерлерде халықтың табысын арттыруға ықпал ететін болады. 

Аймақтағы ахуал мәз емес

Балық шаруашылығының дамуы елімізде тұралап жатқандықтан Павлодар облысында да жағдай мәз емес екенін болжау қиын емес. Статистикалық деректерге сүйенсек, 1999 жылы аймағымызда 150 шақты табиғат пайдаланушысы болса, қазір бұл салада небары 30-ға жуық азамат еңбектеніп жүр.
«Ұста пышаққа жарымас» демекші, Павлодар облысы Ертіс өзенінің бойында орналасса да, балық шаруашылығы ақсап тұр. Қаржылай қолдаудың жоқтығынан солай болуы да заңдылық. Облыстық орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясының басшысы Руслан Төлепбаевтың мәліметінше, аймағымызда балық шаруашылығы қорын Ертіс өзені мен республикалық деңгейдегі 9 және жергілікті мәндегі 265 су қоймасы құрайды. Бүгінде 30-ға жуық табиғат пайдаланушысы су қоймаларының біразын балық өсіру мақсатында жалға алған. Бірақ, кәсіпкерлердің көл-тауарлы балық өсіру шаруашылығы дәрежесіне ауысуы мүмкін болмай отыр. Салдарынан өндірістік негізде балық тұқымын шығарып, оларды су қоймаларына жіберу жұмысы кенже қалуда. Қазір аймағымызда Сәтбаев каналының иелі-
гіндегі екі балық тәлімбағы ғана жұмыс істеуде. Оның өзінде, ол тек аталмыш каналда балық өсірумен айналысады. 
Яғни, қуаты аз. Салдарынан жергілікті табиғат пайдаланушылар балық тұқымын Қарағанды облысынан сатып алуға мәжбүр екен.

Құжаттандыру – құптарлық іс

Бүгінде аймағымызда тауарлы балық шаруашылығын дамыту жұмыстары қолға алынуда. Ол үшін 2022 жылға дейін арналған арнайы бағдарлама да қарастырылған. Қазір жылдық өнім көлемі 10 тоннаны құраса, екі жылдан кейін 100 тоннаға дейін жеткізу көзделуде.
Облыстық жер қойнауын пайдалану, қоршаған орта және су ресурстары басқармасының басшысы Қадылжан Сәтиевтің айтуынша, соңғы жылдары су айдындарын құжаттандыру ісі жүйелі іске асуда. Мәселен, 2017 жылдан бері 117 көлдің құжаты реттелген. Былтырдың өзінде 
40 су айдыны жаңа базаға енгізіліпті. Бұл бағыттағы шаралар көлдің жағдайын бақылауға жол ашып, тауарлы балық шаруа-шылығын жүргізу мүмкіндіктерін айқындап бермек.
Бүгінде аймағымыздағы 75 балық шаруашылығы су айдындарын 32 табиғат пайдаланушысы ұзақ мерзімге жалға алған. Онда 300-ден астам адам нәпақысын айырып отыр. Десе де, талаптарды орын-дамағандар да аз емес. Нәтижесінде былтыр 20 табиғат пайдаланушысымен келісімшарт бұзылыпты. Облыста тауарлы балық өсірумен небары 3 шаруа қожалығы айналысады екен. Бұл бағыттағы жұмыстарды жандандыру мақсатында 9 көл таңдалған. Алдағы уақытта инвестиция тартылып, өнім көлемін арттыру жоспарлануда.
Жалпы, аймағымызда соңғы 3 жылда табиғат пайдаланушылармен 4 мың тонна су жануарлары ауланған. Биылдан бас-
тап балық аулауға тыйым салу мерзімі 15 сәуірден 30 мамырға дейін өзгертілгені белгілі. Ережені елемегендерге 300 АЕК мөлшерінде айыппұл қарастырылған.

Түйін: 
Аймағымызда балық етін өңдейтін кәсіпорынды айтпағанда, жас балық өсіретін қолайлы орын жоқ. Салдарынан табиғат пайдаланушылары балық шабақтарын Қарағанды облысынан сатып алуға мәжбүр. Кезінде дүркіреп тұрған Тереңкөл ауданындағы балық тәлімбағы келмеске кеткені өкінішті. Қорыта айтсақ, Мемлекет басшысының тапсырмасынан кейін балық шаруашылығында «дүмпу» орын алып, нәтижелі жұмыстар атқарылатынына сенім мол.

Количество показов: 677

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  273

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  260

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  264

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  260

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  270

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  257

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  296

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  298

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  293

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  319

Емханаларға тіркеу аяқталды
09:35 21.11.2022  308

Азық-түлік қорын молайту - міндет
09:33 21.11.2022  320

Өнерлінің өрісі кең
09:31 21.11.2022  306

Жолдар қысқа дайын ба?
09:24 21.11.2022  334

Сарыарқа самалы, 19 қараша, сенбі
09:16 21.11.2022  333

Келешекке дауыс берейік!
17:08 17.11.2022  430

Сенімім зор
17:06 17.11.2022  391

Борышымызды сезінейік!
17:02 17.11.2022  394

Еңбек иелеріне - лайықты марапат
08:39 17.11.2022  475

Дауыс берушілерге - қолайлы жағдай
08:37 17.11.2022  486

Белсенділік байқатуда
08:36 17.11.2022  417

Төрткіл дүние көз тіккен Катар
08:34 17.11.2022  478

Мақсат - ақпаратты жеткізудің үздік тәсілдерін іздеу
08:31 17.11.2022  465

Жүйріктен жүйрік озар...
08:29 17.11.2022  422

Сарыарқа самалы, 17 қараша, бейсенбі
08:16 17.11.2022  478

Учаскелер дайын
19:46 16.11.2022  425

Кәсіпкерлерді қолдау – негізгі қызмет
10:57 15.11.2022  656

Таңдау жасар сәт таяды
09:28 15.11.2022  554

Берешекті төлеу - бәріне міндет
09:25 15.11.2022  568

Балық өсіруге мән берілуде
09:23 15.11.2022  546

«Күй & джаз» үндесті
09:21 15.11.2022  553

«Велошабандоз» медбике
09:20 15.11.2022  543

Жобаның жемісі мол
09:18 15.11.2022  486

Азияда - азулылар қатарында
09:17 15.11.2022  541

Жаңа көпір қашан салынады?
09:11 15.11.2022  570

Ерекше сайлаушыларға қолдау ерекше
09:00 12.11.2022  670

Ғалымның хаты өлмейді...
09:00 12.11.2022  592

Құқықтық сауатымыз артып келеді
09:00 12.11.2022  664

Ұстаз жолы – ұлы жол
09:00 12.11.2022  658

Көмірді несиеге қалай алуға болады?
09:00 12.11.2022  655

Озық тәжірибе – ірі өндірістерде
09:00 12.11.2022  641

Дәстүрлі дода басталды
12:30 10.11.2022  670

Палуан баспаналы болды
12:26 10.11.2022  639

Азаматтық қоғамның айнасын айшықтайтын күн
12:19 10.11.2022  726

Штабтарда жұмыс қызған шақ
12:14 10.11.2022  768

1-сынып оқушысына планшет керек пе?
12:10 10.11.2022  764

Заңсыз құрылысқа тосқауыл бар ма?
12:08 10.11.2022  721

Құқықтық ақпарат - қолжетімді
12:06 10.11.2022  712

Күнбағыс майына сұраныс көп
12:05 10.11.2022  727

Қарыз емес, парыз!
10:46 08.11.2022  743

Жас журналист. Жаңа көзқарас
10:45 08.11.2022  932

Сайлау-2022: Дауыс берушілердің тілегі қандай?
10:42 08.11.2022  959

Сайлау учаскелерінің дайындығы қалай?
10:40 08.11.2022  845

Алтыншы орынға жетті
10:38 08.11.2022  728

Жас палуандар белдесті
10:37 08.11.2022  822

Жұмыстар неге кешікті?
09:29 08.11.2022  740

Кездесулер жалғасуда
18:16 07.11.2022  790

Ғалымдарды тарту - тиімді
08:58 05.11.2022  1015

Ағаштың да сұрауы бар
08:54 05.11.2022  1009

Мектеп қазандықтары қысқа дайын ба?
08:52 05.11.2022  963