Басты байлық - халық

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  271

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  258

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  262

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  258

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  268

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  255

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  294

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  296

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  291

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  317

Емханаларға тіркеу аяқталды
09:35 21.11.2022  306

Азық-түлік қорын молайту - міндет
09:33 21.11.2022  318

Өнерлінің өрісі кең
09:31 21.11.2022  304

Жолдар қысқа дайын ба?
09:24 21.11.2022  332

Сарыарқа самалы, 19 қараша, сенбі
09:16 21.11.2022  331

Келешекке дауыс берейік!
17:08 17.11.2022  428

Сенімім зор
17:06 17.11.2022  389

Борышымызды сезінейік!
17:02 17.11.2022  392

Еңбек иелеріне - лайықты марапат
08:39 17.11.2022  472

Дауыс берушілерге - қолайлы жағдай
08:37 17.11.2022  484

Белсенділік байқатуда
08:36 17.11.2022  415

Төрткіл дүние көз тіккен Катар
08:34 17.11.2022  475

Мақсат - ақпаратты жеткізудің үздік тәсілдерін іздеу
08:31 17.11.2022  462

Жүйріктен жүйрік озар...
08:29 17.11.2022  420

Сарыарқа самалы, 17 қараша, бейсенбі
08:16 17.11.2022  475

Учаскелер дайын
19:46 16.11.2022  422

Кәсіпкерлерді қолдау – негізгі қызмет
10:57 15.11.2022  653

Таңдау жасар сәт таяды
09:28 15.11.2022  552

Берешекті төлеу - бәріне міндет
09:25 15.11.2022  566

Балық өсіруге мән берілуде
09:23 15.11.2022  543

«Күй & джаз» үндесті
09:21 15.11.2022  550

«Велошабандоз» медбике
09:20 15.11.2022  541

Жобаның жемісі мол
09:18 15.11.2022  484

Азияда - азулылар қатарында
09:17 15.11.2022  538

Жаңа көпір қашан салынады?
09:11 15.11.2022  567

Ерекше сайлаушыларға қолдау ерекше
09:00 12.11.2022  668

Ғалымның хаты өлмейді...
09:00 12.11.2022  590

Құқықтық сауатымыз артып келеді
09:00 12.11.2022  662

Ұстаз жолы – ұлы жол
09:00 12.11.2022  656

Көмірді несиеге қалай алуға болады?
09:00 12.11.2022  653

Озық тәжірибе – ірі өндірістерде
09:00 12.11.2022  639

Дәстүрлі дода басталды
12:30 10.11.2022  668

Палуан баспаналы болды
12:26 10.11.2022  637

Азаматтық қоғамның айнасын айшықтайтын күн
12:19 10.11.2022  724

Штабтарда жұмыс қызған шақ
12:14 10.11.2022  766

1-сынып оқушысына планшет керек пе?
12:10 10.11.2022  762

Заңсыз құрылысқа тосқауыл бар ма?
12:08 10.11.2022  719

Құқықтық ақпарат - қолжетімді
12:06 10.11.2022  709

Күнбағыс майына сұраныс көп
12:05 10.11.2022  724

Қарыз емес, парыз!
10:46 08.11.2022  741

Жас журналист. Жаңа көзқарас
10:45 08.11.2022  930

Сайлау-2022: Дауыс берушілердің тілегі қандай?
10:42 08.11.2022  957

Сайлау учаскелерінің дайындығы қалай?
10:40 08.11.2022  841

Алтыншы орынға жетті
10:38 08.11.2022  726

Жас палуандар белдесті
10:37 08.11.2022  820

Жұмыстар неге кешікті?
09:29 08.11.2022  738

Кездесулер жалғасуда
18:16 07.11.2022  788

Ғалымдарды тарту - тиімді
08:58 05.11.2022  1011

Ағаштың да сұрауы бар
08:54 05.11.2022  1006

Мектеп қазандықтары қысқа дайын ба?
08:52 05.11.2022  960

Басты байлық -  халық 27.08.2022

Басты байлық - халық

Тәуелсіз елдегі игі істердің бастауы - Конституция. Ата Заңның алғашқы бабында ең қымбат қазына адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары екені анық көрсетілген. Сол себепті саяси өзгерістер мен экономикалық өсімге бағытталған басты құжат алдымен халықтың өмір сүру сапасын жақсартуды көздейді. Биылғы референдумға енгізілген өзгерістер мен толықтырулардың түп төркіні де - осы.


Тәуелсіз мемлекет тұғыры

 

Әр мемлекеттің бүгінін бекітіп, болашағына бағдар беретін басты құжаттың болуы – заңдылық. Біздің елде Ата Заң осыдан 27 жыл бұрын бүкілхалықтық дауыс беру арқылы қабылданды. Осы уақытқа дейін сол құжаттың негізінде күн кешіп келдік. Қоғам талабы заман ағымына сай өзгеріп, әлемдегі жағдай түрленген тұста Конституцияны жаңартатын сәт туып, биыл қазақстандықтар екінші рет референдумға қатысты. Сөйтіп, халықтың қалауымен Ата Заңның баптары өзгеріп, толықтырылды.

Әлқисса...

Тарихқа зер салар болсақ, қазақ халқында жалпыға ортақ белгілі бір тәртіптер болғанын аңғару қиын емес. Олар тарихи факторларға, басқару жүйесіне, өркениет пен ел ішіндегі жағдайға байланысты жаңарды. Мәселен, «Есім ханның ескі жолы», «Қасым ханның қасқа жолы», әз Тәуке хан тұсындағы «Жеті жарғы» заңдарының өз ережелері, талап-міндеттері болғаны әмбеге аян. Бұл төл заңдардың тәуелсіз елдегі жалғасы – Конституция. Алғашқы нұсқасы 1993 жылы Жоғары кеңесте қабылданған болатын. Ал 1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдум өтіп, егемен мемлекеттің басты құжаты өзгерді. Соған сәйкес, еліміз президенттік республикаға айналды. Екі палаталы Парламент – Сенат пен Мәжіліс құрылды. Конституциялық және Арбитраждық сот жұмысын тоқтатып, тек Жоғарғы сот қалды. Сондай-ақ, Вице-Президент қызметі жойылды. Бұл өзгерістер сол тұстағы уақыт талабы еді. Одан соң Ата Заң тағы бес рет өзгерді. Бірақ бұл жолы оған халық тікелей қатысқан жоқ. Сайлаушылардың өкілдері ретінде Парламент депутаттары өзгерістер мен толықтыруларды енгізіп отырды. Айталық, 1998 жылы 19 бап өзгерсе, 2007 жылы 30 түзету енгізілді. Ал 2011 жылы өзгертілген бір ғана бапқа сәйкес, кезектен тыс Президент сайлауын тағайындау және өткізу ережелері жаңарды. Осыдан бес жыл бұрын Конституциядағы 19 бапқа барлығы 26 өзгерту енгізілді. 2019 жылы да тек басты құжаттың бір бабы ғана жаңарды. Ал биыл референдумда бірден 33 бапқа өзгертулер мен толықтырулар енгізу ұсынылды. Бұл ретте атап өтерлігі, алғашқы республикалық референдум кезінде президенттік өкілеттілікті ұзарту мәселесі дауыс берушілер талқысына салынса, бұл жолы керісінше Мемлекет басшысының өкілеттілігін қысқарту бойынша ұсыныстар қаралды. Сол сияқты 1995 жылғы референдумның қорытындысы бойынша Конституциялық сот өз күшін жойса, осы жылғы дауыс беру нәтижесінде бұл сот қайта құрылды. Жалпы, араға 27 жыл салып ұйым-дастырылған республикалық референдум саяси жүйеге ауқымды өзгерістер әкелуді көздеді. Бұл туралы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев наурыз айында халыққа Жолдауында айтқан болатын. Құқық қорғау институттарын күшейту, сайлау үдерісін жаңғырту, өкілді билік тармағын қайта құру сынды бірнеше маңызды бастаманы ортаға салды.

- Менің бүгінгі бастамаларым өте ауқымды. Бұл бастамалар еліміздің саяси жүйесі мен әкімшілік-аумақтық құрылымын едәуір өзгертеді. Оны жүзеге асыру үшін Конституцияның 30-дан астам бабына өзгеріс енгізу қажет. Сондай-ақ, жылдың соңына дейін тағы 20-дан астам заң қабылдау керек. Біз келешегіміз кемел боларына және жарқын болашақты өз қолымызбен жасай алатынымызға сенеміз. Әрбір азаматтың конституциялық құқығы мүлтіксіз сақталуын қамтамасыз етеміз. Мемлекет пен қоғамның өзара сеніміне және құрметіне негізделген жаңа саяси мәдениетті қалыптастырамыз.   Маңызды шешімдер жұртшылықтың қатысуымен ашық қабылданады. Өйткені, мемлекет әр азаматтың үніне құлақ асады. Адал еңбек, озық білім және үздік тәжірибе әрдайым жоғары бағаланады, - деген еді өз Жолдауында Президент. Шыны керек, сол тұста көпшілік өзгерістердің осыншалық тез орын алатынын аңғармаса керек. Бір айдан соң Қазақстан халқы Ассамблеясының кезекті сессиясы барысында 5 маусым республикалық референдум өтетін күн болып белгіленіп, азаматтық штабтар құрылып, бір ай ішінде оның мүшелері Конституцияға қатысты ұсыныстардың өзегін түсіндірді. Ал 5 маусым күні тәуелсіз ел тарихында екінші рет референдум өтті.

Жаңа бағыттар – ел игілігіне

Павлодар облысында түсіндіру жұмыстары өз деңгейінде жүргізілді. Штаб өкілдері ауыл-ауылды аралап, еңбек ұжымдарымен кездесіп, жүздеген шара ұйымдастырды. Сондықтан болар, павлодарлықтардың белсенділігі жоғары болды. Ертеңгі күнді ойлаған азаматтар таңдау жасар сәтте тайынып қалмады. Өңірдегі дауыс беру құқығы бар азаматтардың 75,53 пайызы, бұл дегеніңіз 385 мыңнан астам адам сайлау учаскелеріне барып, бюллетень алды. Біздің облыс пен ел көлеміндегі сайлаушылардың дені сол бір парақ қағаз-дағы «Мен Конституцияға енгізілетін өзгерістер мен толықтыруларды қолдаймын» деген тұсқа белгі қойды. Сөйтіп, Ата Заңдағы 33 бап бірден жаңарды. Енді қазақстандықтар құптаған жаңа-шылдықтардың түп төркініне үңіліп көрейік. Оларды үлкен бес блогқа бөлуге болады.

1. Суперпрезиденттік басқару моде-лінен толық президенттік респуб-ликаға көштік. Соған сәйкес, Президент, Конституциялық соттың, Жоғарғы Соттың, өзге де соттардың төрағалары мен судьяларына, Орталық сайлау комис-сиясының, сондай-ақ ҚР жоғары аудиторлық палатасының төрағасы мен мүшелері саяси партиялардың құрамында болмайды. Ал Мемлекет басшысының жақын туыстары мемлекеттік мекемелер мен квазимемле-кеттік секторда жоғары лауазымды басшылық қызметтерді атқара алмайды. Сондай-ақ, Президенттің аудандар, қалалар мен ауылдық округтер әкімдерін қызметінен босатуға құқығы болмайды. Бұл міндет толығымен облыс әкімінің құзіретіне берілді.

2. Билік өкілеттіліктерін қайта бөлінді. Мұндағы басты жаңашылдық – Конституциялық соттың қайтадан құрылуы. Оның төрағасын Президент Сенаттың келісімімен тағайындайды. Сондай-ақ, республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі Есеп комитеті Жоғары аудиторлық палата болып қайта жасақталып, оның төрағасы жылына екі рет Мәжіліс депутаттары алдында есеп беруге міндеттелді.

3. Парламенттің рөлі мен мәрте-бесі артты. Атап айтқанда, Мәжіліске заң қабылдау, ал Сенатқа оларды мақұлдау немесе мақұлдамау ұсынылады. Бұл саяси жүйедегі кедергілер мен тепе-теңдік тетігін нығайтады. Оған қоса, бұдан былай депутаттарды мажоритарлық-пропорционалдық сайлау жүйесі енгізіледі. Соның негізінде алдағы уақытта аудандық мәслихаттар өзін өзі ұсынған адамдардан құрылатын болады.

4. Халық ел басқару ісіне тікелей араласады. Бұған дейін Конституцияда елдегі барлық табиғи байлықтың иесі мемлекет деп көрсетілген еді. Ал жаңартылған Ата Заңда «Жер және оның қойнауы, су, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі және басқа да табиғи ресурстар халыққа тиесілі. Мемлекет халық атынан меншік құқығын жүзеге асырады» деп нақты жазылған. Сол сияқты бұдан былай облыс әкімдерін тұрғындардың өкілдері – депутаттар таңдайды. Мемлекет басшысы мәслихат өкілдерінің басым дауысына ие болған үміткерді ғана аймақтың басшысы ретінде тағайындайды.

5. Азаматтардың құқығын қорғау тетігі күшейді. Ата Заңның бірінші бабында адам және оның өмірі - елдің басты байлығы деп жазылған. Сондықтан азаматтардың құқығын қорғау – бірінші кезектегі мәселе. Енді бұл бағыттағы жұмыс жетіле түспек. Жоғарыда атап өткеніміздей, Конституциялық сот қайта құрылып, тұрғындардың құқықтары мен бостандықтарының қорғалуын тікелей қадағалайтын болды. Прокуратура жұмысы да Конституциялық заңмен белгіленеді. Адам құқықтары жөніндегі уәкіл азаматтардың өтініш-шағымдары бойынша Конституциялық сотқа жүгіне алады. Осы және өзге де өзгерістер ел үшін азаматтардың мүддесі бәрінен биік екенін тағы бір мәрте дәлелдеді.

- Ата Заңға өзгерістер енгізу рефор-маларымыздың соңғы сатысын емес, енді басталғанын білдіреді. Біз елімізді жан-жақты жаңғыртуды жалғастырамыз. Жаңартылған Конституция негізінде биліктің барлық институты қызметінің мейлінше тиімді моделін қалыптастырамыз. Олардың арасындағы үйлесім мен тепе-теңдік механизмін нығайтамыз. Дәйекті саяси жаңғыру ұлттық экономиканы дамытуға, ұлттық кәсіпкерлікті нығайтуға ықпал етеді. Референдум қорытындысы біздің мемлекеттігіміздің тарихында мүлде жаңа дәуір басталғанын көрсетеді. Халқымыз өз таңдауын білдіру арқылы түбегейлі бетбұрыс жасауға ұмтылысын көрсетті. Жасампаз ел болуға деген ықылас-ынтасын байқатты, - деген еді Қ.Тоқаев референдумнан кейін халыққа жасаған үндеуінде.

 

Әлбетте, 30-дан астам өзгерістің әп-сәтте жүзеге асып, нәтиже беруі – оңай іс емес. Оның игілігін көру үшін тағы ондаған заң мен заңнамалық құжаттарға түзетулер енгізілуі тиіс. Десе де, бастысы, көптің талап-тілегі ескеріліп, соның негізінде елдің ендігі даму бағыты айқындалды. Қазақстандықтар Ата Заңның жаңаруын қолдау арқылы тарихтың жаңа парағын ашты. Енді сол парақта әдемі із қалдыру – халықтың өз қолында.

 

Құндыз ҚАБЫЛДЕНОВА.

 

 

 



Количество показов: 874

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  271

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  258

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  262

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  258

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  268

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  255

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  294

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  296

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  291

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  317

Емханаларға тіркеу аяқталды
09:35 21.11.2022  306

Азық-түлік қорын молайту - міндет
09:33 21.11.2022  318

Өнерлінің өрісі кең
09:31 21.11.2022  304

Жолдар қысқа дайын ба?
09:24 21.11.2022  332

Сарыарқа самалы, 19 қараша, сенбі
09:16 21.11.2022  331

Келешекке дауыс берейік!
17:08 17.11.2022  428

Сенімім зор
17:06 17.11.2022  389

Борышымызды сезінейік!
17:02 17.11.2022  392

Еңбек иелеріне - лайықты марапат
08:39 17.11.2022  472

Дауыс берушілерге - қолайлы жағдай
08:37 17.11.2022  484

Белсенділік байқатуда
08:36 17.11.2022  415

Төрткіл дүние көз тіккен Катар
08:34 17.11.2022  475

Мақсат - ақпаратты жеткізудің үздік тәсілдерін іздеу
08:31 17.11.2022  462

Жүйріктен жүйрік озар...
08:29 17.11.2022  420

Сарыарқа самалы, 17 қараша, бейсенбі
08:16 17.11.2022  475

Учаскелер дайын
19:46 16.11.2022  422

Кәсіпкерлерді қолдау – негізгі қызмет
10:57 15.11.2022  653

Таңдау жасар сәт таяды
09:28 15.11.2022  552

Берешекті төлеу - бәріне міндет
09:25 15.11.2022  566

Балық өсіруге мән берілуде
09:23 15.11.2022  543

«Күй & джаз» үндесті
09:21 15.11.2022  550

«Велошабандоз» медбике
09:20 15.11.2022  541

Жобаның жемісі мол
09:18 15.11.2022  484

Азияда - азулылар қатарында
09:17 15.11.2022  538

Жаңа көпір қашан салынады?
09:11 15.11.2022  567

Ерекше сайлаушыларға қолдау ерекше
09:00 12.11.2022  668

Ғалымның хаты өлмейді...
09:00 12.11.2022  590

Құқықтық сауатымыз артып келеді
09:00 12.11.2022  662

Ұстаз жолы – ұлы жол
09:00 12.11.2022  656

Көмірді несиеге қалай алуға болады?
09:00 12.11.2022  653

Озық тәжірибе – ірі өндірістерде
09:00 12.11.2022  639

Дәстүрлі дода басталды
12:30 10.11.2022  668

Палуан баспаналы болды
12:26 10.11.2022  637

Азаматтық қоғамның айнасын айшықтайтын күн
12:19 10.11.2022  724

Штабтарда жұмыс қызған шақ
12:14 10.11.2022  766

1-сынып оқушысына планшет керек пе?
12:10 10.11.2022  762

Заңсыз құрылысқа тосқауыл бар ма?
12:08 10.11.2022  719

Құқықтық ақпарат - қолжетімді
12:06 10.11.2022  709

Күнбағыс майына сұраныс көп
12:05 10.11.2022  724

Қарыз емес, парыз!
10:46 08.11.2022  741

Жас журналист. Жаңа көзқарас
10:45 08.11.2022  930

Сайлау-2022: Дауыс берушілердің тілегі қандай?
10:42 08.11.2022  957

Сайлау учаскелерінің дайындығы қалай?
10:40 08.11.2022  841

Алтыншы орынға жетті
10:38 08.11.2022  726

Жас палуандар белдесті
10:37 08.11.2022  820

Жұмыстар неге кешікті?
09:29 08.11.2022  738

Кездесулер жалғасуда
18:16 07.11.2022  788

Ғалымдарды тарту - тиімді
08:58 05.11.2022  1011

Ағаштың да сұрауы бар
08:54 05.11.2022  1006

Мектеп қазандықтары қысқа дайын ба?
08:52 05.11.2022  960