Кел, балалар, кітап оқылық!

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Талап-тілек ескерусіз қалмады
17:23 27.01.2023  308

Көші-қон саясаты дамуда
16:42 27.01.2023  279

Үйге жеткізу сервисі жеңілдеді
15:04 26.01.2023  294

Шежірелі білім ордасы
11:32 26.01.2023  349

«Қазақ театрында даму бар»
11:30 26.01.2023  400

Ілгерілеу де, ізденіс те бар
11:28 26.01.2023  231

Негізгі мектептің күйі нашар
11:26 26.01.2023  261

«Бәлен жерде алтын бар...»
11:25 26.01.2023  217

Жазатайым оқиға неге азаймай тұр?
11:23 26.01.2023  267

Су тасқынына дайындық қалай?
11:21 26.01.2023  259

Жарымжан балалар неге көбейіп барады?
11:19 26.01.2023  290

Тығырықтан шығу жолы - тарифті өсіру дейді энергетика мамандары
11:09 26.01.2023  610

Әкенің рөлін қалай көтереміз?
11:05 26.01.2023  470

Бұл сайлау бұрынғыдан өзгерек
11:02 26.01.2023  492

Қабдыкәрім ақынның қамқорлығы
10:59 26.01.2023  235

Пияз экспортын шектеу: тұтынушы мен шаруаға тиімді ме?
10:56 26.01.2023  236

Заңдастыру тәртібі - оңай
10:52 26.01.2023  442

Сарыарқа самалы, 24 қаңтар, сейсенбі
11:27 24.01.2023  351

11 медаль!
11:05 24.01.2023  283

Абайлаңыз, көктайғақ!
11:02 24.01.2023  312

Мәселелерді жедел шешу - шарт
11:01 24.01.2023  302

Жаңа әкімдердің жүгі қандай?
10:58 24.01.2023  299

Қолтаңбасы өшпейтін қайраткер
10:55 24.01.2023  480

Автонесие: ескіден жаңасы артық
10:52 24.01.2023  356

Бал өндірісінен «бал тамбай тұр»
10:50 24.01.2023  265

Жұмыс тәулік бойы жүргізілуде
10:49 24.01.2023  283

Ауылда мәдениет үйі салынуда
10:46 24.01.2023  294

Шетелдік көліктерді заңдастыру басталды
18:10 23.01.2023  322

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  2763

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  2662

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  2639

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  2679

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  2596

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  2624

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  2743

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  2600

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  2575

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  2656

Емханаларға тіркеу аяқталды
09:35 21.11.2022  2612

Азық-түлік қорын молайту - міндет
09:33 21.11.2022  2698

Өнерлінің өрісі кең
09:31 21.11.2022  2709

Жолдар қысқа дайын ба?
09:24 21.11.2022  2681

Сарыарқа самалы, 19 қараша, сенбі
09:16 21.11.2022  2864

Келешекке дауыс берейік!
17:08 17.11.2022  2758

Сенімім зор
17:06 17.11.2022  2830

Борышымызды сезінейік!
17:02 17.11.2022  2731

Еңбек иелеріне - лайықты марапат
08:39 17.11.2022  2853

Дауыс берушілерге - қолайлы жағдай
08:37 17.11.2022  2973

Белсенділік байқатуда
08:36 17.11.2022  2623

Төрткіл дүние көз тіккен Катар
08:34 17.11.2022  2790

Мақсат - ақпаратты жеткізудің үздік тәсілдерін іздеу
08:31 17.11.2022  2847

Жүйріктен жүйрік озар...
08:29 17.11.2022  2621

Сарыарқа самалы, 17 қараша, бейсенбі
08:16 17.11.2022  2781

Учаскелер дайын
19:46 16.11.2022  2659

Кәсіпкерлерді қолдау – негізгі қызмет
10:57 15.11.2022  2960

Таңдау жасар сәт таяды
09:28 15.11.2022  2855

Берешекті төлеу - бәріне міндет
09:25 15.11.2022  2853

Балық өсіруге мән берілуде
09:23 15.11.2022  2881

«Күй & джаз» үндесті
09:21 15.11.2022  2891

«Велошабандоз» медбике
09:20 15.11.2022  3105

Кел, балалар, кітап оқылық! 08.04.2021

Кел, балалар, кітап оқылық!

Кітап – рухани  ғибраттың қайнар көзі, ал кейінгі ұрпақ үшін құны мен қасиеті арта бере тарихтың  тұздығы, халықтың жалпы өркениетте алға ұстар төлқұжаты.

Жақау Дәуренбеков.


Кітап – теңдессіз мұғалім. Адам кітап оқу арқылы өзін жан-жақты жетілдіреді. Кітаптан өзі бұрын білмеген мағлұматтарға қанығады: олардың ішіндегі тағылымдыларын бойына сіңіруге, қажет деп таппағандарын елемеуге тырысады. Әр оқырман өзін қызықтыратын, өзінің жас ерекшелігіне қарай талғамды кітаптарды оқуды қалайды да, олардың білімдік, тәрбиелік және тіл дамытатындай жақтарына да үлкен мән береді.
Міне, осындай кітаптардың бір тобы биылғы «Бір ел – бір кітап» республикалық акциясының тізіміне кіргізіліпті. Мен де осы жалпыхалықтық кітап оқуына қатыспақшы болып, жазушы Тобық Жармағамбетовтің «Отамалы» кітабына енген әңгімелері мен хикаяттарын оқып шықтым. Бұл шығармалардың  қай-қайсысында да 1940–1950 жылдардағы ауыл өмірі, ондағы адамдардың тұрмыс-тіршілігі әсерлі баяндалады екен. Пайымдап қарасақ, бұл кітап жас жеткіншектердің қызыға оқитын кітаптарының бірі болуға тым лайық. Біз кітапқа енген жеті туынды жайында толық шолу жасауды мақсат етіп отырған жоқпыз, өйткені мұны мақаламыздың көлемі де көтермейді. Тек олардың әрқайсысында сөз болатын басты мәселелерді оқырмандарға аңғартып, тәлімдік-тағылымдық жақтарынан қысқа-қысқа үзінділер келтірсек пе деп отырмыз. Сонымен, кітаптағы «Қара сиыр» хикаясында қайратты да қажырлы, әрі тез қимылдайтын Малдыбайдың бай берген сүзеген сиырды жөнге сала алмай,соның сойқандығынан аяқасты қаза тапқандығы әңгімеленеді. Үйінен шығарда інісінің үйінің босағасын сылап бермекші болып, ши жақтан қоян-қопсы қарауға бекінген Малдыбай осылайша күтілмеген жағдайға ұшырайды. «Отамалы» – аңыз әңгіме. Қатыгез Жапан бай тәжірибелі қойшы Отамалының ауа райының бұзылатындығын дәлелдеп айтқан өтінішін қабыл алмайды. Оған қойды әдеттегісінше түнде жаюды бұйырады. Отамалы қойды амалсыз өріске шығарғанда күн суытады, ызғырық жел шығып, ол күшейген үстіне күшейе түседі. Қар жауып, жер үсті алай-дүлей болады. Адасады. Боран басылмайды. Бесінші күні жаңа туылған қозылар да, әлсіз саулықтар да қырылады. Мұны көзімен көрген Отамалы есінен айырылады. Жалаңаштанған күйінде қарға құлап түседі де, бұл дүниеден безбүйрек Жапан бай мен тасжүрек сұм боранға лағнат айтумен өтеді. Осылайша, Жапан бай адал бақташы Отамалыдан бір,  бір қора қойдан екі айырылып, олардың обалына қалады. Бір отбасындағы шытырман тұрмыстық жағдай «Қызыл ай» әңгімесінде баяндалады. Отағасы Шалпық колхозда бақташы болып жүріп, жазықсыз сотталады да, еш хабар-ошарсыз кетеді. Артында тоғыз айлық баласы Төлеміс пен әйелі Нәбия қалады. Арада біраз жыл өткенде біреулер Шалпықпен бірге болдық, оны өз қолымыздан жерледік дегенді айтады. Бұған иланған Нәбия Төрехан деген кісіге тұрмысқа шығып кетеді. Төлеміс педучилищенің үшінші курсында оқып жүрген кезінде әкесі ақталып, баласымен қауышады. Енді екеуі бұдан былай бірге болатын болып шешеді. Төлеміс анасының да, әкесінің де көңілдерінен шыққан азамат болады.
Үй өртенгенде ішінде кәрі кемпір мен екі жастағы сәби қалады. Аман қалған – даладағы Майлыаяқ қана. «Майлыаяқ» әңгімесінде осы иттің ерекше болмысы сөз етіледі. Оның әрекеті айрықша: үй иесіне қайғырады, өлік салынған арба соңынан қалмайды, екеуінің жерленгенін көреді, сол жерге жиі келіп тұрады. Осы үйдің сиыры мен бұзауын айдап әкеткен кісіге де шабаланып үрумен болады. Өртенген үйінен кетпейді. Ашығып, ұрлыққа да барып, өкпесіне оқ  дарытады да, содан көз жұмады. Оқырман «Ит – адамның досы» деген нақылдың мәніне осы әңгімені оқу барысында әбден көз жеткізеді. Оқырман «Уақыт» әңгімесінен баланың анасына деген шексіз махаббатын  аңғара алады. Ыбраш әкесін толық білмейді. Анасы Зәрудің тәрбиесінде болады. Зәру жүрек ауруынан дүние салады. Ыбраш балалар үйінде тәрбиеленеді. Медицина институтын бітіреді. Дәрігерлік қызметінде еңбегі жанады. Ол жүзінші тым күрделі операциясын бір кемпірге жасағанда, оның көздері өзінің он үш жасында қайтыс болған анасының көздерінен аумайды. Ыбраш бұл ұқсастыққа таңғалады да, ешкімі жоқ кемпірді өз отбасының бір мүшесі етіп қабылдауды да ойлайды. Шіркін, баланың қасында анасы болғанға не жетсін! «Жан» хикаясының басты кейіпкері – ауыл баласы Жан. Онжылдықты, одан кейін университет бітіреді. Университетте сабағын да жақсы оқиды, бокспен де беріле шұғылданады. Аты Республикаға жайылады. Ол өз ауылына мұғалім болып оралады. Бірде кенеттен ауырып, дәрігерге қаралғанда өзінің рактың асқынған түрімен ауыратынын біледі. Дәрігер оған бұл ауруды емдеп жазуға ешбір мүмкіншілік жоқтығын айтады. Осы кезде Жанға дос дәрігер Кәрім қол үшін созып, досын ажал аузынан алып қалады. Жан риза болғандықтан, Кәрім мен өзін күткен Шарбат қызға жазып бітірген «Қансыраған арман» кітабын арнайды. Бұл – шын достықтың үлгісі ғой! Адамдар арасындағы өзара сыйластықты, қожайын мен мал арасындағы түсіністікті баяндайтын туынды – «Қара жаңбыр» әңгімесі. Бұл әңгімеде ана мен бала, аға мен қарындас, әже мен немере, ене мен келін, көрші мен көрші бір-біріне қамқоршы әрі тілекші болып келеді. Әсіресе Ағлағыл әже мен немересі Нияздың бір-біріне бауыр басқандығы оқырманды бейжай қалдырмайды. Түн ішіндегі қара жаңбырда әженің немересін іздеп, аудан орталығындағы қызының үйіне барып қайтқанда жолшыбай көрген жантүр-шігерлік азабын іштей толқусыз оқу мүмкін емес. Әженің қайраттылығы, еңбексүйгіштігі, тәуекелшілдігі, балажандығы, төзімділігі әңгіменің өн бойында сөз болады. Он баланы дүниеге әкелген ана соғыстағы Мырзашынан қара қағаз келгендегі ауыр қайғысынан бұ дүниемен қоштасады. Осы туындыларды оқу барысында автордың оқиғаны баяндау шеберлігін аңғартатын жекелеген үзінділер:
... Бұл сиыр неғып тұр? Неге жібермейді, қашанғы тұра бермек? Сүтті мол бергенмен, сиырлардың ішінде де әумесерлері толып жатыр екен ғой!
«Қара сиыр» әңгімесінен.

Отамалы мен Жапан бай:
- Отамалының үйінде ештеңе жоқ. Отамалыға қалың тон керек.
- Отамалыға көктем берілді.
- Отамалыға тамақ керек.
- Отамалыға жылы түн берілді.
- Отамалыға байпақты етік керек.
- Отамалыға бусанған жер берілді.
- Отамалыға жақсы ат керек.
- Отамалыға екі аяқ, бір таяқ берілді.
- Отамалы түнде қойларды өріске шығармайды. Отамалы қойларды күндіз жаяды.
- Отамалыға мың жұлдыз берілді.
- Жұлдыздарды бұлт бүркейді.
- Отамалыға төбелер берілді.
- Төбелерді тұман бүркейді.
- Отамалыға жыралар, сайлар берілді.
- Жыра-сайларды қар жабады.
- Отамалының жағына жылан жұмыртқалап, тамағына тышқан індесін!
- Күн суық болады! Түн суық болады! Қойлар ығып кетеді. Отамалы қойларды өріске шығармайды!
- Қазірден бастап Отамалы қойға кетеді!
«Отамалы» аңызынан.

Нәбия баласы Төлеміске: «Әкең келіпті. Ауылға бармайсың ба?» –  деді. Төлемістің жүрегі ойнап кетті. Жүзі бал-бұл жанып, не айтарын, не дерін білмей, үнсіз қалса да, шырақтай жанған көздері көп нәрсені аңғартып-ақ тұр еді. Шешесінің де көзінде жас тұр екен... Төлемістен көзін алар емес. «Қош бол енді, құлыным!  Менің құшағымнан ұшып бара жатырсың ба? Енді сенен айырылдым ба? ... Енді ұяңа қайта ұшып бара жатырсың ба?  Мені тастап бара жатырсың ба?» деген ойлар жазулы тұр еді ана көзінде. Соны Төлеміс түсініп қалды. Сол жазуды көңілімен оқыды бала...
«Қызыл ай» әңгімесінен.

...Адамдар әбден кеткенін көрген Майлыаяқ ақырындап орнынан тұрды. Жайлап барып, иесі жатқан төмпешікке келді. Біраз қарап тұрды. Кішкенеден кейін төмпешіктің жанына жата кетті. Ол осылай біраз жатты. Бірақ төмпешік қозғалмады. Майлыаяқ әйтеуір бір уақытта иесі шығады ғой деген үмітте... Бірақ төмпешік қозғалмады. Иесі шыққысы келмеді.
«Майлыаяқ» әңгімесінен.

Ыбраш тағы да дір етті. Иә, бұл қанша ойламайын десе де, осы көздерден қанша қашықтаса да, қаншама мойындамайын десе де, бұл оның аяулы анасының – бұдан отыз жыл бұрын, өзінің он үш жасында қайтыс болған анасының көздері еді. Ауруханада кемпірді алғаш көргенде Ыбраштың төбесінен жай түскендей болды. Дәл осы көздер, сол бет-пішін, сол бір жасқаншақ, әлсіз тіршілік иесі алдында жатыр. Неткен ұқсастық! Мұндай зат дүниеде екі айналып келуі мүмкін бе?
«Уақыт» әңгімесінен.

Шіркін, өмір. Талайлар осылай мен құсап зарлап өтті ме екен? Өмірге өліп бара жатқан адамдай ғашық ешкім жоқ екен ғой. «Бар білінбейді, жоқ жылатады» деген сол екен ғой.
«Жан» хикаясынан.

Жаңбырдың да мінезі адамның мінезі сықылды, ей, астапыралда-ай! Сондай адамдар болады... Үрдіс адамдар... Ынжық адамдар... Ауыздағысын ақтарып салып, артынан күліп отыратындар... Жазғы жаңбыр... күзгі жаңбыр...көктемдегі жаңбырлар... әрқайсысының жүз түрі бар. Күзгі жаңбыр қиындау. Оның ішіндегі ең жаманы – қара жаңбыр. Қара жаңбыр күндізді түн, көзді қор қылады...
«Қара жаңбыр» әңгімесінен.

Иә, аталған кітапты оқыған жас болсын, үлкен адам болсын ойына түйер дүниелер баршылық. Тілі жатық, адам мінез-құлқын, табиғат құбылыстарын шебер суреттейтін, тәрбиелік мәнді шығармаларды оқып шығуға шақырамын!

Ульян МАҚҰЛ, 
«Ақсақалдар тағылымы» қоғамдық бірлестігінің төрағасы.


Количество показов: 566

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Талап-тілек ескерусіз қалмады
17:23 27.01.2023  308

Көші-қон саясаты дамуда
16:42 27.01.2023  279

Үйге жеткізу сервисі жеңілдеді
15:04 26.01.2023  294

Шежірелі білім ордасы
11:32 26.01.2023  349

«Қазақ театрында даму бар»
11:30 26.01.2023  400

Ілгерілеу де, ізденіс те бар
11:28 26.01.2023  231

Негізгі мектептің күйі нашар
11:26 26.01.2023  261

«Бәлен жерде алтын бар...»
11:25 26.01.2023  217

Жазатайым оқиға неге азаймай тұр?
11:23 26.01.2023  267

Су тасқынына дайындық қалай?
11:21 26.01.2023  259

Жарымжан балалар неге көбейіп барады?
11:19 26.01.2023  290

Тығырықтан шығу жолы - тарифті өсіру дейді энергетика мамандары
11:09 26.01.2023  610

Әкенің рөлін қалай көтереміз?
11:05 26.01.2023  470

Бұл сайлау бұрынғыдан өзгерек
11:02 26.01.2023  492

Қабдыкәрім ақынның қамқорлығы
10:59 26.01.2023  235

Пияз экспортын шектеу: тұтынушы мен шаруаға тиімді ме?
10:56 26.01.2023  236

Заңдастыру тәртібі - оңай
10:52 26.01.2023  442

Сарыарқа самалы, 24 қаңтар, сейсенбі
11:27 24.01.2023  351

11 медаль!
11:05 24.01.2023  283

Абайлаңыз, көктайғақ!
11:02 24.01.2023  312

Мәселелерді жедел шешу - шарт
11:01 24.01.2023  302

Жаңа әкімдердің жүгі қандай?
10:58 24.01.2023  299

Қолтаңбасы өшпейтін қайраткер
10:55 24.01.2023  480

Автонесие: ескіден жаңасы артық
10:52 24.01.2023  356

Бал өндірісінен «бал тамбай тұр»
10:50 24.01.2023  265

Жұмыс тәулік бойы жүргізілуде
10:49 24.01.2023  283

Ауылда мәдениет үйі салынуда
10:46 24.01.2023  294

Шетелдік көліктерді заңдастыру басталды
18:10 23.01.2023  322

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  2763

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  2662

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  2639

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  2679

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  2596

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  2624

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  2743

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  2600

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  2575

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  2656

Емханаларға тіркеу аяқталды
09:35 21.11.2022  2612

Азық-түлік қорын молайту - міндет
09:33 21.11.2022  2698

Өнерлінің өрісі кең
09:31 21.11.2022  2709

Жолдар қысқа дайын ба?
09:24 21.11.2022  2681

Сарыарқа самалы, 19 қараша, сенбі
09:16 21.11.2022  2864

Келешекке дауыс берейік!
17:08 17.11.2022  2758

Сенімім зор
17:06 17.11.2022  2830

Борышымызды сезінейік!
17:02 17.11.2022  2731

Еңбек иелеріне - лайықты марапат
08:39 17.11.2022  2853

Дауыс берушілерге - қолайлы жағдай
08:37 17.11.2022  2973

Белсенділік байқатуда
08:36 17.11.2022  2623

Төрткіл дүние көз тіккен Катар
08:34 17.11.2022  2790

Мақсат - ақпаратты жеткізудің үздік тәсілдерін іздеу
08:31 17.11.2022  2847

Жүйріктен жүйрік озар...
08:29 17.11.2022  2621

Сарыарқа самалы, 17 қараша, бейсенбі
08:16 17.11.2022  2781

Учаскелер дайын
19:46 16.11.2022  2659

Кәсіпкерлерді қолдау – негізгі қызмет
10:57 15.11.2022  2960

Таңдау жасар сәт таяды
09:28 15.11.2022  2855

Берешекті төлеу - бәріне міндет
09:25 15.11.2022  2853

Балық өсіруге мән берілуде
09:23 15.11.2022  2881

«Күй & джаз» үндесті
09:21 15.11.2022  2891

«Велошабандоз» медбике
09:20 15.11.2022  3105