«Ол кезде он үште едік...»

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Жас таланттар шоғырланды
10:36 16.08.2022  100

Арнайы аймақта - ауқымды жобалар
10:34 16.08.2022  94

Абай жолын ұлықтаған академик
10:30 16.08.2022  101

Ақ желеңділер тапшы
10:26 16.08.2022  127

Көмір бағасы қолжетімді
10:25 16.08.2022  93

Қала жолдары қарқынды жөнделуде
10:23 16.08.2022  98

Әдепсіз әншілер сахнадан шеттетіле ме?
10:21 16.08.2022  95

Сарыарқа самалы, 16 тамыз, сейсенбі
10:20 16.08.2022  106

Кәсіптік білімнің болашағы зор
09:09 13.08.2022  207

Киелі өнердің майталманы
09:05 13.08.2022  229

Қатерлі ісік азаймай тұр
08:59 13.08.2022  254

Абай тағылымы
08:58 13.08.2022  211

Сараланған тариф енгізіледі
08:56 13.08.2022  199

Сарыарқа самалы, 13 тамыз, сенбі
08:53 13.08.2022  223

Жаңа оқу жылына әзірлік
08:02 13.08.2022  243

Құрылысшы - мәртебелі мамандық
08:01 12.08.2022  248

Әр сөзі - тұнған шежіре
10:09 11.08.2022  305

Аспан перзенті
10:07 11.08.2022  300

«Өкпеұлы Кәрімтайдың ғибратты ғұмыры»
10:05 11.08.2022  309

Абай күні аталып өтті
10:04 11.08.2022  331

«Завод» сериалы түсірілуде
10:01 11.08.2022  305

Ауладағы қуаныш
09:58 11.08.2022  295

Білім. Еңбекқорлық. Өзгеше ойлау
09:56 11.08.2022  324

Энергетикалық сусынға тыйым салу қажет пе?
09:52 11.08.2022  323

«Мектепке жол» қалай өтуде?
09:49 11.08.2022  303

Техника жаңартуға таптырмас мүмкіндік
09:43 11.08.2022  342

Шаруалар шабындыққа шалғы салды
09:40 11.08.2022  328

Абай сөзі - әдебиет өлшемі
10:24 09.08.2022  418

Білікті мамандар тапшы
10:21 09.08.2022  404

Бір жабылып, бір ашылған «Әлем»
10:20 09.08.2022  400

Баспана – басты байлық
10:18 09.08.2022  393

«Бейсен және Болмыс»
10:14 09.08.2022  416

Екеудің көрмесі
10:11 09.08.2022  397

Мектеп жәрмеңкесі жалғасады
10:09 09.08.2022  414

Аймақтағы ахуал тұрақты
08:56 06.08.2022  497

Сарыарқа самалы, 6 тамыз, сенбі
08:36 06.08.2022  541

Саназардың теңіз аттары
08:13 06.08.2022  492

Медиация мақсаты - бітімгершілік
08:10 06.08.2022  545

Жолдарымыз жаңарып, аумақтар тазаруда
08:09 06.08.2022  514

Мектепке дайындық қанша тұрады?
08:07 06.08.2022  489

Әлемді әнмен Тербеткен
08:03 06.08.2022  537

Педагогтар не базына айтады?
08:01 06.08.2022  500

Өкпе ауруы дендеп тұр
08:00 06.08.2022  510

Қандай мультфильм көріп жүрміз?
10:51 04.08.2022  582

Интернет алаяқтары көбейіп барады
10:50 04.08.2022  641

Жаңатілекте мешіт ашылды
10:49 04.08.2022  567

Суармалы жердің берекесі мол
10:47 04.08.2022  588

Қор қаражатына несие жабылмайды
10:45 04.08.2022  594

Самокаттарға талапты қатаңдату керек пе?
10:41 04.08.2022  564

Мұрагерге жинақты алуға бола ма?
10:39 04.08.2022  574

Балалар бағына саяхат
10:37 04.08.2022  541

Өнерде шекара жоқ
10:34 04.08.2022  567

Алтын аға
10:30 04.08.2022  618

Балабақшалар қалай бақыланады?
10:28 04.08.2022  631

Әнші арманы
09:57 02.08.2022  640

«Мектепке жол» акциясы басталды
09:54 02.08.2022  821

Жол жабылмайды
09:52 02.08.2022  624

Мәшһүр Жүсіп және Бекасыл хазірет
09:49 02.08.2022  653

Пәтер кезегін себепсіз жылжытқан
09:47 02.08.2022  634

Денсаулық пойызы келді
09:45 02.08.2022  652

«Ол кезде он үште едік...» 21.06.2022

«Ол кезде он үште едік...»

Кіндік қаны тамған жері жөнінде ақынның өзінің былай дегені бар: «Туған ортам - бұрын соңды ешбір өнер сайысына түсіп көрмеген, көптеген қарапайым шаруа ауылдарының бірі. Тоғыз жасымда әкемнен айырылдым. Он үш жасымда қанқұйлы соғыс басталды. Мен де өз тұстастарымдай елде сол ауыр, дауылды жылдардың тауқыметін үлкендермен бірге көріп, бөлісіп өстім».
Соғыс жылдары бала Қабдыкәрім 14 жаста еді. Сол кезде ауыл үлкендерінің талабымен ол ауыл советінің хатшысы болып тағайындалады. Ел ішіндегі қиындықты, зардапты Қабдыкәрім өз көзімен көрді. Ауыл арасында еңсесі түскен жұрттың көңілін көтеру де сол кездегі үлкендердің орнына қалған балалардың үлесіне тигені аян.
Ақын Ғафу Қайырбеков «Дос туралы аңыз» атты естелігінде: «Оның бойынан өз қатарынан барлық қасиетін тануға болар еді. Адамға деген қайырымдылық, қамқорлық, үнемі жақсылық ойлау, ізгі ниет, аяныш сезім, ортақтастық, сөзге, уәдеге беріктік – бәрі-бәрі үлкен қайраткерлікке әкеле жатқан белгілер болатын...» - деп жазатын.
Қабдыкәрім Ыдырысов - ең алдымен, балалар ақыны. Оның «Өмір гүлдері» атты балаларға арналған өлеңдер жинағы 1955 жылы жарық көрді. Әр жастағы балаларға арналған өлеңдерінен кішкентайлар психологиясын терең білетіндігі байқалады. Бұл жинақта тың игеру жылдарындағы жаңалықтарды, сол кездегі  балалардың өмірін, Қазақстанға келген әр ұлтты балалар достығын көрсететін, ауыл балаларының өмірін, қылығын көрсететін көптеген өлеңдері кірді.
Қазақ радиосының «Ойлан, тап» атты хабары қашанда ақынның «Ойнайық та, ойлайық» өлеңімен басталады. Балдырғандар осы аттас жинағындағы ойындарын үйреніп, жұмбақ, жаңылтпаш, тақпақтарын жаттап өсті. Ақынның «Саяхатта», «Ол кезде он үште едік», «Үйелмелі-сүйелмелі», «Жасырынбақ», «Әрқашан күн сөнбесін», «Миллиард деген немене?», «Аршында, балақай!» атты кітаптары – кішкентай оқырмандардың қуанышты ермегі мен тәлімді қызығы. Оның балаларға арналған үздік өлеңдері «Я расту» деген атаумен Мәскеуде орыс тілінде көп тиражды кітап боп басылды. Таңдаулы туындылары бастауыш класс оқулықтарына тұрақты еніп отырды.
Ақынның қаламынан туған тамаша жырлардың басым көпшілігінің өзегі – өмір. Бүкпесіз шындық. Қоғам қайраткері, әлемнің шартарабына ой көзімен қарап, планета тынысын жіті сезінер сезімтал қайраткер екені анық. Қабдыкәрім Ыдырысовтың шығармашылығы бұған әсіресе, айқын дәлел бола алады. Дауылпаз дәуірдің жылға татыр әр мезетін қас қақпай бақылап отырар ақын көңілі жұмыр жер үстінде болып жатқан алуан құбылыстарын өміршең жыл жолдарын туындататын.
Қабдікәрім Ыдырысовтың бүкіл болмысын қазақ әдебиетінің классигі, халық жазушысы Мұзафар Әлімбаев бір-ақ сөзбен дәл айтқан: «Оның пешенесіне қасіретті балалық, қасиетті ағалық, қанатты ақындық бұйырыпты» деп естелігінде жазған екен.
Төрдегі мына сурет – әкем менің,
Білмеймін апам қайдан әкелгенін.
Сақтадым, - дейді терең жүрегімде,
Келмейді онысын да бекер дегім - ақын шығармашылығының шырқау шыныңдай болған «Әке жолы» дастаны. Кері саясаттың құрбаны болған әкені аңсаушы кейіпкер бала Қимаш – ақынның өзі. Ел басына үйірілген қасіретті ақын нәзік иірімдермен оқырмандарға жеткізе білді. Бұл дастан - репрессия тақырыбын жырлаған алғашқы шығармалардың бірі. Қабдыкәрім Ыдырысовтың шығармасының көркемдік композициясы басқа қаламгерлердің үндес туындыларынан ерекшеленеді. Дастанның ішіндегі бір ғана деталь: қалш-қалш еткен қайшының қатар түскен әке мен баланың жалғыз суретін екіге бөлген кейіпкердің тағдырының астан-кестеңі шыққанын сомдайды. Қ.Ыдырысов осы тұста, тұтас қазақ халқының басына келген қайғыны лирикалық желіде баяндайды. Сондықтан болар, шығарманы жұртшылық жылы қабылдады, ал әдебиетшілер «ақын шығармашылығының шыңы» деп баға берді.
Қ.Ыдырысов әлем әдебиетінің орыс классиктерінің, сондай-ақ бауырлас халық қаламгерлерінің өлең-дастандарымен қазақ оқырмандарын таныстыруға ұзақ жылдар бойы талмай еңбек еткен аудармашы болды.
Ақын өлеңдерінде ана, бала, жар бейнелері үлкен орын алды. Шығармашылығының тағы бір биік тақырыбы – ана туралы топтамалары. Анаға деген махаббат, ана жүрегі, ана құдыреті туралы жазылған жыр жолдары.
Қаншама ақын тебіренсе де
                                       тереңнен,
Жетпей жатқан осалдықты
                                   көрме мен,
Ана кейпі көктегі күн тәрізді,
Аялаған, алаулаған тереңнен.

Сен де, анашым, бір семья күнісің,
Жарқыратқан шұғылаңмен
                                             үй ішін.
Жылуына арқа төсеп біздер мәз,
Бізден жылу тарар екен
кім үшін... – деп өлең бастан-аяқ ана көңілінің шуағындай еркелетіп, болашаққа жетелейді. 50 жыл ғұмырында анаға арнаған шығармалары бір төбе екені анық. Әр өлең жолдары бір-бірін толықтырып, топтастырып тұрады.
Әйгілі батыр ақын Жұбан Молдағалиев: «Қабдыкәрім – шығармашылық өрісі кең ақын. Ол нәзік лирик болып та, еңселі эпик болып та жырлайды. Тақырыптары да алуан. Баламен де, атамен де сырласады. Сүйіне де, күйіне де біледі», - деп айтқан екен естелігінде.
Бүгінде Қабдыкәрім Ыдырысовтың мұрасы – егемен елдің өскелең, өршіл ұрпақтарының кәдесіне толықтай жарайтын өлшеусіз әдеби мұра.

Ботагөз САҒЫМБЕК,
Бұқар жырау атындағы облыстық әдебиет
және өнер музейінің қызметкері.


Количество показов: 519

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Жас таланттар шоғырланды
10:36 16.08.2022  100

Арнайы аймақта - ауқымды жобалар
10:34 16.08.2022  94

Абай жолын ұлықтаған академик
10:30 16.08.2022  101

Ақ желеңділер тапшы
10:26 16.08.2022  127

Көмір бағасы қолжетімді
10:25 16.08.2022  93

Қала жолдары қарқынды жөнделуде
10:23 16.08.2022  98

Әдепсіз әншілер сахнадан шеттетіле ме?
10:21 16.08.2022  95

Сарыарқа самалы, 16 тамыз, сейсенбі
10:20 16.08.2022  106

Кәсіптік білімнің болашағы зор
09:09 13.08.2022  207

Киелі өнердің майталманы
09:05 13.08.2022  229

Қатерлі ісік азаймай тұр
08:59 13.08.2022  254

Абай тағылымы
08:58 13.08.2022  211

Сараланған тариф енгізіледі
08:56 13.08.2022  199

Сарыарқа самалы, 13 тамыз, сенбі
08:53 13.08.2022  223

Жаңа оқу жылына әзірлік
08:02 13.08.2022  243

Құрылысшы - мәртебелі мамандық
08:01 12.08.2022  248

Әр сөзі - тұнған шежіре
10:09 11.08.2022  305

Аспан перзенті
10:07 11.08.2022  300

«Өкпеұлы Кәрімтайдың ғибратты ғұмыры»
10:05 11.08.2022  309

Абай күні аталып өтті
10:04 11.08.2022  331

«Завод» сериалы түсірілуде
10:01 11.08.2022  305

Ауладағы қуаныш
09:58 11.08.2022  295

Білім. Еңбекқорлық. Өзгеше ойлау
09:56 11.08.2022  324

Энергетикалық сусынға тыйым салу қажет пе?
09:52 11.08.2022  323

«Мектепке жол» қалай өтуде?
09:49 11.08.2022  303

Техника жаңартуға таптырмас мүмкіндік
09:43 11.08.2022  342

Шаруалар шабындыққа шалғы салды
09:40 11.08.2022  328

Абай сөзі - әдебиет өлшемі
10:24 09.08.2022  418

Білікті мамандар тапшы
10:21 09.08.2022  404

Бір жабылып, бір ашылған «Әлем»
10:20 09.08.2022  400

Баспана – басты байлық
10:18 09.08.2022  393

«Бейсен және Болмыс»
10:14 09.08.2022  416

Екеудің көрмесі
10:11 09.08.2022  397

Мектеп жәрмеңкесі жалғасады
10:09 09.08.2022  414

Аймақтағы ахуал тұрақты
08:56 06.08.2022  497

Сарыарқа самалы, 6 тамыз, сенбі
08:36 06.08.2022  541

Саназардың теңіз аттары
08:13 06.08.2022  492

Медиация мақсаты - бітімгершілік
08:10 06.08.2022  545

Жолдарымыз жаңарып, аумақтар тазаруда
08:09 06.08.2022  514

Мектепке дайындық қанша тұрады?
08:07 06.08.2022  489

Әлемді әнмен Тербеткен
08:03 06.08.2022  537

Педагогтар не базына айтады?
08:01 06.08.2022  500

Өкпе ауруы дендеп тұр
08:00 06.08.2022  510

Қандай мультфильм көріп жүрміз?
10:51 04.08.2022  582

Интернет алаяқтары көбейіп барады
10:50 04.08.2022  641

Жаңатілекте мешіт ашылды
10:49 04.08.2022  567

Суармалы жердің берекесі мол
10:47 04.08.2022  588

Қор қаражатына несие жабылмайды
10:45 04.08.2022  594

Самокаттарға талапты қатаңдату керек пе?
10:41 04.08.2022  564

Мұрагерге жинақты алуға бола ма?
10:39 04.08.2022  574

Балалар бағына саяхат
10:37 04.08.2022  541

Өнерде шекара жоқ
10:34 04.08.2022  567

Алтын аға
10:30 04.08.2022  618

Балабақшалар қалай бақыланады?
10:28 04.08.2022  631

Әнші арманы
09:57 02.08.2022  640

«Мектепке жол» акциясы басталды
09:54 02.08.2022  821

Жол жабылмайды
09:52 02.08.2022  624

Мәшһүр Жүсіп және Бекасыл хазірет
09:49 02.08.2022  653

Пәтер кезегін себепсіз жылжытқан
09:47 02.08.2022  634

Денсаулық пойызы келді
09:45 02.08.2022  652