«Полигон жойылсын!»: «Невада – Семей» қозғалысы

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Жол: Көпір құрылысы қашан аяқталады?
15:30 03.02.2023  471

Халыққа қызмет көрсету орталығы ашылады
16:27 02.02.2023  615

Баға көтеруге негіз жоқ
16:24 02.02.2023  514

Су тапшылығын жоюдың жолы бар павлодарлық ғалым тың жоба ұсынды
11:18 02.02.2023  457

Чемпиондар ауылдан шығады! Ақтоғай ауданында қандай спорт нысандары салынады?
11:15 02.02.2023  396

Оқырман сұранысы қандай болмақ?
11:09 02.02.2023  565

Тәрбие тал бесіктен басталады
11:03 02.02.2023  670

Қайраткер атында турнир өтті
10:57 02.02.2023  516

Жаңа басшылар
10:53 02.02.2023  770

Әскерден соң оқуға қалай түсуге болады?
10:50 02.02.2023  602

Ауыл дамуына басымдық беріледі
10:48 02.02.2023  456

Балабақшада мамандар неге тапшы?
10:46 02.02.2023  418

Пәндерді шетел тілінде оқытқан дұрыс па?
10:42 02.02.2023  458

Полиция көліктері сақадай сай
10:39 02.02.2023  485

Ана тағдырын суреттеген портрет
10:36 31.01.2023  567

Қазандықтар жаңғыртылады
10:35 31.01.2023  935

Әйелді аялау - әлемді аялау
09:23 31.01.2023  776

Мерзімді басылымдар - жаңғыру жолында
09:20 31.01.2023  561

Жолаушының «жыры» біте ме? немесе «Аялдамадағылардан» сәлем хат
09:17 31.01.2023  582

Сайлау: дайындық барысы қалай?
09:15 31.01.2023  850

Тұрғын үй сертификаты: кімдерге тиесілі?
09:14 31.01.2023  546

Жолаушыларға - жаңа автобустар
09:12 31.01.2023  966

Талап-тілек ескерусіз қалмады
17:23 27.01.2023  1320

Көші-қон саясаты дамуда
16:42 27.01.2023  1293

Үйге жеткізу сервисі жеңілдеді
15:04 26.01.2023  1259

Шежірелі білім ордасы
11:32 26.01.2023  1218

«Қазақ театрында даму бар»
11:30 26.01.2023  1452

Ілгерілеу де, ізденіс те бар
11:28 26.01.2023  1244

Негізгі мектептің күйі нашар
11:26 26.01.2023  1270

«Бәлен жерде алтын бар...»
11:25 26.01.2023  1222

Жазатайым оқиға неге азаймай тұр?
11:23 26.01.2023  1313

Су тасқынына дайындық қалай?
11:21 26.01.2023  1288

Жарымжан балалар неге көбейіп барады?
11:19 26.01.2023  1051

Тығырықтан шығу жолы - тарифті өсіру дейді энергетика мамандары
11:09 26.01.2023  1211

Әкенің рөлін қалай көтереміз?
11:05 26.01.2023  1522

Бұл сайлау бұрынғыдан өзгерек
11:02 26.01.2023  816

Қабдыкәрім ақынның қамқорлығы
10:59 26.01.2023  1176

Пияз экспортын шектеу: тұтынушы мен шаруаға тиімді ме?
10:56 26.01.2023  755

Заңдастыру тәртібі - оңай
10:52 26.01.2023  753

Сарыарқа самалы, 24 қаңтар, сейсенбі
11:27 24.01.2023  662

11 медаль!
11:05 24.01.2023  1207

Абайлаңыз, көктайғақ!
11:02 24.01.2023  1072

Мәселелерді жедел шешу - шарт
11:01 24.01.2023  1143

Жаңа әкімдердің жүгі қандай?
10:58 24.01.2023  1249

Қолтаңбасы өшпейтін қайраткер
10:55 24.01.2023  1417

Автонесие: ескіден жаңасы артық
10:52 24.01.2023  1143

Бал өндірісінен «бал тамбай тұр»
10:50 24.01.2023  1092

Жұмыс тәулік бойы жүргізілуде
10:49 24.01.2023  1232

Ауылда мәдениет үйі салынуда
10:46 24.01.2023  1287

Шетелдік көліктерді заңдастыру басталды
18:10 23.01.2023  1154

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  3402

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  2973

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  2919

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  3379

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  3426

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  3550

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  3635

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  2891

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  2944

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  3352

«Полигон жойылсын!»:  «Невада – Семей» қозғалысы 19.08.2021

«Полигон жойылсын!»: «Невада – Семей» қозғалысы

1989 жылы ақпанда мен әрбір жерасты жарылысынан кейін үлкен радиоактивті газдың шығарылуын білдім. Мен бұл туралы бірден жаздым. Радиоактивті газ шығарындысымен жерасты сынағы туралы хабарламамен және сынақтарды тоқтату туралы өтінішпен Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары қол қойып, оны КСРО Жоғарғы Кеңесінің Президиумына хат жолдадым.

 

Біраз уақыттан кейін бұл хат КОКП ОК Бас хатшысы М.С.Горбачевке келіп түсті. Михаил Горбачев Геннадий Колбинге қоңырау шалды: «Шынында да мұндай қорқынышты сынақ 12 ақпанда болды ма? Маған Семей облысының болған орнынан біреу хабарлассын». Содан кейін Колбин Семей обкомының бірінші хатшысы Кешірім Бозтаевқа осы жарылыстарды азайтуды тапсырды. Бозтаев Колбиннің тапсырмасына жауап-кершілікпен қарап, хат жазып, Горбачевке жіберді, дегенмен облыс орталығының бірінші хатшысы республикалық басшылықтың нұсқауынсыз Бас хатшыға тікелей хабарласа алмады. Осыдан кейін полигон қызмет-керлері ішінен арнайы комиссия құрылды. Комиссия мүшелері «Бәрі жақсы» деп қарап, баянат берді. Қазақстан үкіметі де осындай хабарлама алды. Біз депутаттармен бірге кірдік, бізге «Бәрі керемет, қарапайым оқиға болды» деген қағазды көрсетті. 18 ақпанда жаңа жарылыс болды, ол одан да күштірек болды. Бірақ біз ол кезде нақты шешім қабылдадық. Мен теледидардан сөз сөйледім. Ол кезде маған теледидардан басқа мәселелер бойынша сөз сөйлеуге тек он минуттық тікелей эфир рұқсат етілді. Бірақ та мен барлық жарылыстар мен сынақтар туралы хабарладым және кітапқұмарларға арна- лып жоспарланған жиналыста Жазушылар одағына жиналуға шақырдым. 28 ақпанда Жазушылар Одағының ғимаратына көптеген адамдар жиналды. Бұл желтоқсаннан кейінгі алғашқы күрделі митинг болды. Дәлізде және мен конференц-залда жиналған адамдардың арасынан әрең өтіп: «Полигонның жабылуын талап ететін боламыз! «Қырғи қабақ соғыс» аяқталды, Америка Құрама Штаттары мен Кеңес Одағы татуласты. Горбачев бұл туралы күн сайын айтады. Ядролық қаруды не үшін және кімге қарсы дамытамыз? Болды! Бейбітшілік келді, бейбітшілікке дайындалып, алдымен полигондарымызды жабайық», - деп трибунадан сөз сөйледім. Осы конференцияда жиналыс құрыл-тайшылары «Невада-Семей» қозғалысын құру туралы шешім қабылдады. Мен бірден, біздің ұранымыз – «Полигон жойылсын!» дедім. Кімде-кім бізді қолдайтын болса, оқушының бір парақ қағазында аты-жөнін, тегін, тұрғылықты орнын көрсете отырып, қол қойсын. Толық емес апта ішінде біз қазақстандықтардың екі миллионнан астам қолтаңбасын алдық. Бұл біздің «Невада – Семей» ядролық қозғалысқа қарсы мүшелері еді. Біз қозғалысты Семей деп жай атамадық, «Невада – Семей» деп атадық. Бұл - жеріміздегі ең басты екі негізгі полигон. Олар сиамдық егіздер сияқты. Егер олардың біреуі ауырып қалса, екіншісі де сол ауруға ұшырайды. Біз осылай қаулы етіп, өзімізден бастауға шешім қабылдадық: егер Біз Семей полигонын тоқтатсақ, онда Невада да жабылады. «Невада-Семей» қозғалысын құрып, мен Нұрсұлтан Назарбаевпен кездестім, біз осы тақырыпта сөйлестік. Ол кезде Премьер-Министр еді және ресми тұлға ретінде біздің ереуілдерге, акция-ларға қатыса алмады. Бірақ Нұрсұлтан Назарбаев біздің қозғалысымызды қолдап, Семей полигонының жұмысын тоқтатуына бар күшін салды. Біз оның әрекеттерін жарияламадық, себебі, жариялайтын болсақ, зияны тиер еді. 1989 жылдың қазан айында біздің акция-ларымыз Семей полигонындағы сынақ-тарды тоқтатты, 1989 жылы жоспарланған 18 акцияның 11-і жойылды. Ал 1991 жылы тамызда Семей полигоны Нұрсұлтан Әбішұлының Жарлығымен ресми түрде жабылды. Елестетіп көріңізші, біз әлемдегі ең қуатты әскери-өнеркәсіптік кешенге қарсы шығып, жеңдік! Бұл тәуелсіздікке деген маңызды қадамдардың, халықтық демократияның алғашқы көріністерінің бірі болды. Бұл - біздің дұрыс пайдалана алған демократиямыздың сәті. Біз ғана емес, Кеңес Одағының барлық демократиялық күштері. Бірақ біз бірінші болдық!

Олжас СҮЛЕЙМЕНОВ, ақын, жазушы, Қазақстанның Еңбек Ері.

 


Количество показов: 495

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Жол: Көпір құрылысы қашан аяқталады?
15:30 03.02.2023  471

Халыққа қызмет көрсету орталығы ашылады
16:27 02.02.2023  615

Баға көтеруге негіз жоқ
16:24 02.02.2023  514

Су тапшылығын жоюдың жолы бар павлодарлық ғалым тың жоба ұсынды
11:18 02.02.2023  457

Чемпиондар ауылдан шығады! Ақтоғай ауданында қандай спорт нысандары салынады?
11:15 02.02.2023  396

Оқырман сұранысы қандай болмақ?
11:09 02.02.2023  565

Тәрбие тал бесіктен басталады
11:03 02.02.2023  670

Қайраткер атында турнир өтті
10:57 02.02.2023  516

Жаңа басшылар
10:53 02.02.2023  770

Әскерден соң оқуға қалай түсуге болады?
10:50 02.02.2023  602

Ауыл дамуына басымдық беріледі
10:48 02.02.2023  456

Балабақшада мамандар неге тапшы?
10:46 02.02.2023  418

Пәндерді шетел тілінде оқытқан дұрыс па?
10:42 02.02.2023  458

Полиция көліктері сақадай сай
10:39 02.02.2023  485

Ана тағдырын суреттеген портрет
10:36 31.01.2023  567

Қазандықтар жаңғыртылады
10:35 31.01.2023  935

Әйелді аялау - әлемді аялау
09:23 31.01.2023  776

Мерзімді басылымдар - жаңғыру жолында
09:20 31.01.2023  561

Жолаушының «жыры» біте ме? немесе «Аялдамадағылардан» сәлем хат
09:17 31.01.2023  582

Сайлау: дайындық барысы қалай?
09:15 31.01.2023  850

Тұрғын үй сертификаты: кімдерге тиесілі?
09:14 31.01.2023  546

Жолаушыларға - жаңа автобустар
09:12 31.01.2023  966

Талап-тілек ескерусіз қалмады
17:23 27.01.2023  1320

Көші-қон саясаты дамуда
16:42 27.01.2023  1293

Үйге жеткізу сервисі жеңілдеді
15:04 26.01.2023  1259

Шежірелі білім ордасы
11:32 26.01.2023  1218

«Қазақ театрында даму бар»
11:30 26.01.2023  1452

Ілгерілеу де, ізденіс те бар
11:28 26.01.2023  1244

Негізгі мектептің күйі нашар
11:26 26.01.2023  1270

«Бәлен жерде алтын бар...»
11:25 26.01.2023  1222

Жазатайым оқиға неге азаймай тұр?
11:23 26.01.2023  1313

Су тасқынына дайындық қалай?
11:21 26.01.2023  1288

Жарымжан балалар неге көбейіп барады?
11:19 26.01.2023  1051

Тығырықтан шығу жолы - тарифті өсіру дейді энергетика мамандары
11:09 26.01.2023  1211

Әкенің рөлін қалай көтереміз?
11:05 26.01.2023  1522

Бұл сайлау бұрынғыдан өзгерек
11:02 26.01.2023  816

Қабдыкәрім ақынның қамқорлығы
10:59 26.01.2023  1176

Пияз экспортын шектеу: тұтынушы мен шаруаға тиімді ме?
10:56 26.01.2023  755

Заңдастыру тәртібі - оңай
10:52 26.01.2023  753

Сарыарқа самалы, 24 қаңтар, сейсенбі
11:27 24.01.2023  662

11 медаль!
11:05 24.01.2023  1207

Абайлаңыз, көктайғақ!
11:02 24.01.2023  1072

Мәселелерді жедел шешу - шарт
11:01 24.01.2023  1143

Жаңа әкімдердің жүгі қандай?
10:58 24.01.2023  1249

Қолтаңбасы өшпейтін қайраткер
10:55 24.01.2023  1417

Автонесие: ескіден жаңасы артық
10:52 24.01.2023  1143

Бал өндірісінен «бал тамбай тұр»
10:50 24.01.2023  1092

Жұмыс тәулік бойы жүргізілуде
10:49 24.01.2023  1232

Ауылда мәдениет үйі салынуда
10:46 24.01.2023  1287

Шетелдік көліктерді заңдастыру басталды
18:10 23.01.2023  1154

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  3402

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  2973

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  2919

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  3379

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  3426

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  3550

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  3635

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  2891

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  2944

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  3352