Өресі биік азамат

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Жас таланттар шоғырланды
10:36 16.08.2022  99

Арнайы аймақта - ауқымды жобалар
10:34 16.08.2022  94

Абай жолын ұлықтаған академик
10:30 16.08.2022  101

Ақ желеңділер тапшы
10:26 16.08.2022  127

Көмір бағасы қолжетімді
10:25 16.08.2022  93

Қала жолдары қарқынды жөнделуде
10:23 16.08.2022  98

Әдепсіз әншілер сахнадан шеттетіле ме?
10:21 16.08.2022  95

Сарыарқа самалы, 16 тамыз, сейсенбі
10:20 16.08.2022  106

Кәсіптік білімнің болашағы зор
09:09 13.08.2022  207

Киелі өнердің майталманы
09:05 13.08.2022  229

Қатерлі ісік азаймай тұр
08:59 13.08.2022  254

Абай тағылымы
08:58 13.08.2022  211

Сараланған тариф енгізіледі
08:56 13.08.2022  199

Сарыарқа самалы, 13 тамыз, сенбі
08:53 13.08.2022  223

Жаңа оқу жылына әзірлік
08:02 13.08.2022  243

Құрылысшы - мәртебелі мамандық
08:01 12.08.2022  248

Әр сөзі - тұнған шежіре
10:09 11.08.2022  305

Аспан перзенті
10:07 11.08.2022  300

«Өкпеұлы Кәрімтайдың ғибратты ғұмыры»
10:05 11.08.2022  309

Абай күні аталып өтті
10:04 11.08.2022  331

«Завод» сериалы түсірілуде
10:01 11.08.2022  305

Ауладағы қуаныш
09:58 11.08.2022  295

Білім. Еңбекқорлық. Өзгеше ойлау
09:56 11.08.2022  324

Энергетикалық сусынға тыйым салу қажет пе?
09:52 11.08.2022  323

«Мектепке жол» қалай өтуде?
09:49 11.08.2022  303

Техника жаңартуға таптырмас мүмкіндік
09:43 11.08.2022  342

Шаруалар шабындыққа шалғы салды
09:40 11.08.2022  328

Абай сөзі - әдебиет өлшемі
10:24 09.08.2022  418

Білікті мамандар тапшы
10:21 09.08.2022  404

Бір жабылып, бір ашылған «Әлем»
10:20 09.08.2022  400

Баспана – басты байлық
10:18 09.08.2022  393

«Бейсен және Болмыс»
10:14 09.08.2022  416

Екеудің көрмесі
10:11 09.08.2022  397

Мектеп жәрмеңкесі жалғасады
10:09 09.08.2022  414

Аймақтағы ахуал тұрақты
08:56 06.08.2022  497

Сарыарқа самалы, 6 тамыз, сенбі
08:36 06.08.2022  540

Саназардың теңіз аттары
08:13 06.08.2022  492

Медиация мақсаты - бітімгершілік
08:10 06.08.2022  545

Жолдарымыз жаңарып, аумақтар тазаруда
08:09 06.08.2022  514

Мектепке дайындық қанша тұрады?
08:07 06.08.2022  489

Әлемді әнмен Тербеткен
08:03 06.08.2022  537

Педагогтар не базына айтады?
08:01 06.08.2022  500

Өкпе ауруы дендеп тұр
08:00 06.08.2022  509

Қандай мультфильм көріп жүрміз?
10:51 04.08.2022  581

Интернет алаяқтары көбейіп барады
10:50 04.08.2022  641

Жаңатілекте мешіт ашылды
10:49 04.08.2022  567

Суармалы жердің берекесі мол
10:47 04.08.2022  588

Қор қаражатына несие жабылмайды
10:45 04.08.2022  594

Самокаттарға талапты қатаңдату керек пе?
10:41 04.08.2022  564

Мұрагерге жинақты алуға бола ма?
10:39 04.08.2022  574

Балалар бағына саяхат
10:37 04.08.2022  541

Өнерде шекара жоқ
10:34 04.08.2022  567

Алтын аға
10:30 04.08.2022  617

Балабақшалар қалай бақыланады?
10:28 04.08.2022  630

Әнші арманы
09:57 02.08.2022  640

«Мектепке жол» акциясы басталды
09:54 02.08.2022  821

Жол жабылмайды
09:52 02.08.2022  624

Мәшһүр Жүсіп және Бекасыл хазірет
09:49 02.08.2022  653

Пәтер кезегін себепсіз жылжытқан
09:47 02.08.2022  634

Денсаулық пойызы келді
09:45 02.08.2022  652

Өресі биік азамат 30.07.2022

Өресі биік азамат

Зейнолла Қалымбекұлы студенттік шағынан-ақ ғылыми-зерттеу жұмысын бір сәт қалдырып көрген емес. 1969 жылы гистология, эмбриология, цитология кафедрасының ассистенті, аспиранты, доценті, кейін Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті жануарлар морфологиясы мен физиология кафедрасы меңгерушісі, 2004-2014 жылға дейін Шәкәрім атындағы СМУ-дің «Биология» кафедрасының профессоры болды. 1979 жылдан малдың биологиялық ерекшеліктерін, өсіп-өну физиологиясын зерделеген.

1967-1972 жылдары көптің бірі болып Семей зоотехникалық-малдәрігерлік институтына түсіп, студент кезімізде жоғары курста оқып жүрген ветеринария факультетінің студенті Зейнолла Тоқаевты көріп, сырттай танитынбыз. Маяковский-Калинин көшесінің қиылысында 5 қабатты екі жатақханада мыңнан аса студент тұрдық. Жатаханаларда бір бөлмеде 4 студент, асхана, кітапхана, сабақ оқитын, тағам дайындайтын, дәрігерлік пункт, дәл жанында жаңа салынған, ол кездегі қаладағы ең үлкен спортзал болды. Мыңдаған студенттердің тұрмыс жағдайын, сабақ біткеннен кейін жүріс-тұрыстарын ұйымдастырып, бақылайтын институтта арнайы комиссия жұмыс жасады. Бұл комиссияның басқарушысы Зейнолла Тоқаев болатын. Сабырлы, салмақты, сөзі нық, жүріс-тұрысы, сөз саптауы көптің алдында көз тартатын. Естуімізше, Зекең - Павлодар өңірінің тумасы. Біздің таныстығымыз осылай басталған екен. Зейнолла Тоқаевтың өмірбаянына қарап, тынымсыз еңбек еткенін көруге болады. Павлодар өңірінің бір топ азаматтары Зекенді жақын танып, араласып, қыр-сырын білгендей болдық. Зейнолла Қалымбекұлы жалпы 60 жылдан аса еселі еңбек етіп келе жатқан, бірегей ер азамат. Әр кездесуіміз, бас қосуымыз біз үшін үлкен асу, мерейлі мереке деп мақтан етеміз. Қаршадай кезінен еңбекке араласқан ол, биік мақсат құрып, өз елінің мақтанышы, өресі биік тұлға болып қалыптасады. Биік мақсатымен биік шыңға көтерілді. Мектеп бітірген соң туған ауылы, кеңшарда тракторшы болып бастап, өзінің елгезек, кішіпейіл, тапқыр, еңбекқор жігіт екенін байқатып, үлкендердің көзіне түсіп, кеңшар комсомол комитетінің хатшысы болып сайланды. Отан алдындағы борышын атқарып, 22 жасында Семей қаласының зоотехникалық-малдәрігерлік институтына түседі. Білімге сусыңдаған бозбала, үздік студент атанса да, оқумен қатар қоғам жұмысына да белсене қатысты. Сол жылдары Зейнолла Қалымбекұлы институттың кәсіподақтар ұйымының төрағасы, кейінірек комсомол комитетінің хатшысы болып сайланып, жастар қауымының жетекшісі болды. Сол уақыттан бастап оқып жүрген институтына адал қызмет жасап, оның өсіп-өнуіне барынша үлес қосты. Зекең жарты ғасырдан аса осы жоғары оқу орнында қызмет жасады. Оның ішінде 14 жыл ректоры болды. Бұл оқу орнында жастар Қазақстанның түпкір-түпкірінен келіп малшаруашылық мамандығын алатын. Әсіресе жақын тұрған Семей, Павлодар, Шығыс Қазақстан өңірлерінен көп жастар оқыды. Бұл институттың мыңдаған түлектері кең байтақ қазақ елінде – әр салада еңбек етіп, еліміздің өркендеуіне атсалысты. Оның ішінде ауыл, аудан, облыс, республика деңгейіндегі басшы қызметкерлер, қоғам қайраткерлері, ғалымдар, әлемге әйгілі спортшылар, қарапайым мал шаруашылығының мамандары бар. Семей зоотехникалық-малдәрігерлік институтының тарихы, оның түлектері, істеген іс-шаралары туралы тікелей З.Тоқаевтың ұйымдастыруымен дайындалып шығарылған төрт кітабында толық мағлұмат берілген. Тек қана институт түлектерінен шыққан ғалымдардың саны 300-ден асады. Қазақ ұлтынан шығып, Олимпиада ойындарының ең алғашқы чемпионы атанған Жақсылық Үшкемпіровтің аты да аңызға айналған. Сондай-ақ, Жақсылыққа Қазақстан Республикасының «Еңбек Ері» атағы берілді. Онымен қоса, тоғыз адам Қазақ КСР Жоғарғы советінің депутаты болды. Қазақстан Республикасы Мәжіліс және Сенат депутаттары болып институттың төрт түлегі сайланды. Оның үшеуі - Павлодар өңірінен шыққан азаматтар - Тито Сыздықов, Мейрам Пішембаев, Жанат Нұрғалиев. Сол кездегі жас мамандар, яғни Зекең – ректор болған кездегі түлектері көп ұзамай кеңшар директорлығына тағайындалып, сатылап аудан, облыс, республика деңгейінде басшылық қызметке жоғарылады. Олар - Пшембаев Нығман, Күлжан Нұрлан, Батырханов Ерболат, Абушахманов Қабиболла, Қожанов Жұмагелді, Шакарғалиев Жұмкеш, Айткенов Ернұр, Құрманов Оразбай. Павлодар өңірінің танымал азаматтары, Семей зоотехникалық-малдәрігерлік институтының түлектерінің аттарын айтпаса болмас. Олар Зейнолла Балғабаев, Әбілхақ Түгелбаев, Қабиден Жаманбалин, Балташ Әлкеев, Серік Жақинов, Владимир Добровольский, Төлеутай Мүкенов, Владимир Берковский және тағы басқалар. Аталған азаматтар өздері бітірген институтпен қарым-қатынасын үзбей, Зейнолла Қалымбекұлымен әркез байланыста болды. Мысалға, Май ауданы Ақшиман кеңша-рында жылқының саны 5 мыңға дейін жетті, асыл тұқымды кеңшар атанды. Осы жұмыстарды СЗМИ ғалымдары профессор, ғылым докторы Садықов Байдолла Хамзаұлы, жас аспирант Қазымов Амантай жүргізіп, сол кездегі кеңшар директоры Шукитов Марат, аға зоотехник Асанбаев Төлеген басқарып республика көлемінде жоғары жетістіктерге жетті. Шукитов Марат аға - СЗМИ түлегі. Ал Төлеген - қазіргі уақытта С.Торайғыров атындағы университеттің профессоры, жылқы саласында респуб-лика деңгейінде жобалар жүргізіп жатқан ғалымдардың бірі. Мұндай жұмыстар басқа өңірлерде жалғасын тапты. Дәл сол өткен ғасырдың 80-жылдары, Зекен өзі ректор кезінде Семей облысы Жарма ауданында құйрықты әрі жартылай қылшық жүнді қой тұқымы - «Байыс» пайда болды. Бұл ғылыми топты З.Тоқаев өзі бастаған. 200-ден аса ғылыми еңбегі бар. «Жануарлар морфологиясы латын ветеринар терминологиясымен» оқулығының (мемлекеттік тілде), монографиялардың авторы. 3 ғылым кандидатын, 11 магистр дайындаған. Әрине, мен Зекеннің мінезіндегі ерекшеліктерін айтуды міндет санаймын. Бірбеткей, жел үрлеген сайын жығыла беруді білмейді. Зейнолла ағамыз басынан не кешпеді. Жетім өсті, жоқшылықты көрді, қызмет бабымен сүйрелейтін көкелері болған жоқ. Бірақ ешкімге жабысқан жоқ, жалынған жоқ, ештеңе сұраған жоқ. Байлық іздеп былықшылыққа барған жоқ. Өзінің адал еңбегі еселеніп, танымал болды, сый-сыяпатқа бөленді, еңбегі жанды, алдыңғы буын ағалардың әділеттігіне де көз жеткізді. Осының бәрі - Зекеңнің бойындағы тектілік. 2017 жылы Қазыбек бидің 350 жылдығын атап өтті. Сол жылы шыққан шежіреден оқығанымыз, Зейнолла Қалымбекұлы Тоқаев – Қазыбек бидің тікелей алтыншы ұрпағы екенін білдік. Жас бала кезінде әке аузынан шыққан мына бір сөз Зейнолла Қалымбекұлының өмірлік кредосына айналған екен: «Тіршілі-гіңде еш туысқаның саған көмектеспейді. Көмек беретін - тек терең білімің. Сондықтан жақсы оқы, ешкімді алдама. Қолыңнан келсе тек жақсылық жаса, адал және әділ бол». 2017 жылы қараша айында С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік универ-ситетінде, ветеринария ғылымының докторы, профессор З.Қ.Тоқаевтың 75 жасқа толуына арналған «Аграрлық ғылым - мал шаруашылығының дамуына» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция өтіп, өзі сонда баяндама жасаған. Павлодар мемлекеттік педагогика университетінің профессоры, ғылым докторы Бекен Сағындықұлы былай деген екен: «22 жасар жігіттің бағына біткен қарт Семей болғаны деп айтсам дұрыс болар. Зекеңнің бойында біліммен біткен білік бар. Жолдан жаңылдырмаған - сол арқау. Зейнолла ағам - құрсақта құланшектеген Сарыарқа мінезбен қазақты қара сөздің иесі. Семей зооветіне студент болып еніп, ректор болып шыққан орныңызды, басар пенде тумай тұр әзір қазақта. Жас келіп, шаштың қысқарғаны болмаса, ашылған маңдай мен ақселеу түскен Құнанбай батыр талай аты шулы атақтылардың өзін шаң қақтыртып кететінін көріп отырмын», – деген профессор інімнің сөзіне менің қосарым азды-кем! Қасиетті Абай, Шәкәрім, Мұхтар өңіріне бозбала болып барып, сол өңірдің абыройлы ақсақалы, ел ағасы атанды. Семейге барсақ, бұл елдің үлкені кім десе, өзіңізді атайды. Зооветтің атын алты қырдан асырып, алысқа шаптырған ректорысыз. Сізді ұстаз тұтамыз. Жалпы, адам баласы үшін ең қымбат адам әке-шешесінен кейін - ол мұғалімі. Зеке, мен сізбен мақтанамын. Аман-есен жүріңіз, жүз жасаңыз!

 

Ермат БАЙҚҰРМАНОВ.


Количество показов: 588

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Жас таланттар шоғырланды
10:36 16.08.2022  99

Арнайы аймақта - ауқымды жобалар
10:34 16.08.2022  94

Абай жолын ұлықтаған академик
10:30 16.08.2022  101

Ақ желеңділер тапшы
10:26 16.08.2022  127

Көмір бағасы қолжетімді
10:25 16.08.2022  93

Қала жолдары қарқынды жөнделуде
10:23 16.08.2022  98

Әдепсіз әншілер сахнадан шеттетіле ме?
10:21 16.08.2022  95

Сарыарқа самалы, 16 тамыз, сейсенбі
10:20 16.08.2022  106

Кәсіптік білімнің болашағы зор
09:09 13.08.2022  207

Киелі өнердің майталманы
09:05 13.08.2022  229

Қатерлі ісік азаймай тұр
08:59 13.08.2022  254

Абай тағылымы
08:58 13.08.2022  211

Сараланған тариф енгізіледі
08:56 13.08.2022  199

Сарыарқа самалы, 13 тамыз, сенбі
08:53 13.08.2022  223

Жаңа оқу жылына әзірлік
08:02 13.08.2022  243

Құрылысшы - мәртебелі мамандық
08:01 12.08.2022  248

Әр сөзі - тұнған шежіре
10:09 11.08.2022  305

Аспан перзенті
10:07 11.08.2022  300

«Өкпеұлы Кәрімтайдың ғибратты ғұмыры»
10:05 11.08.2022  309

Абай күні аталып өтті
10:04 11.08.2022  331

«Завод» сериалы түсірілуде
10:01 11.08.2022  305

Ауладағы қуаныш
09:58 11.08.2022  295

Білім. Еңбекқорлық. Өзгеше ойлау
09:56 11.08.2022  324

Энергетикалық сусынға тыйым салу қажет пе?
09:52 11.08.2022  323

«Мектепке жол» қалай өтуде?
09:49 11.08.2022  303

Техника жаңартуға таптырмас мүмкіндік
09:43 11.08.2022  342

Шаруалар шабындыққа шалғы салды
09:40 11.08.2022  328

Абай сөзі - әдебиет өлшемі
10:24 09.08.2022  418

Білікті мамандар тапшы
10:21 09.08.2022  404

Бір жабылып, бір ашылған «Әлем»
10:20 09.08.2022  400

Баспана – басты байлық
10:18 09.08.2022  393

«Бейсен және Болмыс»
10:14 09.08.2022  416

Екеудің көрмесі
10:11 09.08.2022  397

Мектеп жәрмеңкесі жалғасады
10:09 09.08.2022  414

Аймақтағы ахуал тұрақты
08:56 06.08.2022  497

Сарыарқа самалы, 6 тамыз, сенбі
08:36 06.08.2022  540

Саназардың теңіз аттары
08:13 06.08.2022  492

Медиация мақсаты - бітімгершілік
08:10 06.08.2022  545

Жолдарымыз жаңарып, аумақтар тазаруда
08:09 06.08.2022  514

Мектепке дайындық қанша тұрады?
08:07 06.08.2022  489

Әлемді әнмен Тербеткен
08:03 06.08.2022  537

Педагогтар не базына айтады?
08:01 06.08.2022  500

Өкпе ауруы дендеп тұр
08:00 06.08.2022  509

Қандай мультфильм көріп жүрміз?
10:51 04.08.2022  581

Интернет алаяқтары көбейіп барады
10:50 04.08.2022  641

Жаңатілекте мешіт ашылды
10:49 04.08.2022  567

Суармалы жердің берекесі мол
10:47 04.08.2022  588

Қор қаражатына несие жабылмайды
10:45 04.08.2022  594

Самокаттарға талапты қатаңдату керек пе?
10:41 04.08.2022  564

Мұрагерге жинақты алуға бола ма?
10:39 04.08.2022  574

Балалар бағына саяхат
10:37 04.08.2022  541

Өнерде шекара жоқ
10:34 04.08.2022  567

Алтын аға
10:30 04.08.2022  617

Балабақшалар қалай бақыланады?
10:28 04.08.2022  630

Әнші арманы
09:57 02.08.2022  640

«Мектепке жол» акциясы басталды
09:54 02.08.2022  821

Жол жабылмайды
09:52 02.08.2022  624

Мәшһүр Жүсіп және Бекасыл хазірет
09:49 02.08.2022  653

Пәтер кезегін себепсіз жылжытқан
09:47 02.08.2022  634

Денсаулық пойызы келді
09:45 02.08.2022  652