Өресі биік азамат

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  419

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  406

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  415

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  403

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  413

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  397

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  463

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  435

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  433

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  479

Емханаларға тіркеу аяқталды
09:35 21.11.2022  449

Азық-түлік қорын молайту - міндет
09:33 21.11.2022  481

Өнерлінің өрісі кең
09:31 21.11.2022  446

Жолдар қысқа дайын ба?
09:24 21.11.2022  488

Сарыарқа самалы, 19 қараша, сенбі
09:16 21.11.2022  506

Келешекке дауыс берейік!
17:08 17.11.2022  566

Сенімім зор
17:06 17.11.2022  531

Борышымызды сезінейік!
17:02 17.11.2022  538

Еңбек иелеріне - лайықты марапат
08:39 17.11.2022  635

Дауыс берушілерге - қолайлы жағдай
08:37 17.11.2022  645

Белсенділік байқатуда
08:36 17.11.2022  557

Төрткіл дүние көз тіккен Катар
08:34 17.11.2022  636

Мақсат - ақпаратты жеткізудің үздік тәсілдерін іздеу
08:31 17.11.2022  625

Жүйріктен жүйрік озар...
08:29 17.11.2022  565

Сарыарқа самалы, 17 қараша, бейсенбі
08:16 17.11.2022  637

Учаскелер дайын
19:46 16.11.2022  563

Кәсіпкерлерді қолдау – негізгі қызмет
10:57 15.11.2022  811

Таңдау жасар сәт таяды
09:28 15.11.2022  716

Берешекті төлеу - бәріне міндет
09:25 15.11.2022  726

Балық өсіруге мән берілуде
09:23 15.11.2022  703

«Күй & джаз» үндесті
09:21 15.11.2022  711

«Велошабандоз» медбике
09:20 15.11.2022  731

Жобаның жемісі мол
09:18 15.11.2022  625

Азияда - азулылар қатарында
09:17 15.11.2022  698

Жаңа көпір қашан салынады?
09:11 15.11.2022  724

Ерекше сайлаушыларға қолдау ерекше
09:00 12.11.2022  835

Ғалымның хаты өлмейді...
09:00 12.11.2022  729

Құқықтық сауатымыз артып келеді
09:00 12.11.2022  829

Ұстаз жолы – ұлы жол
09:00 12.11.2022  820

Көмірді несиеге қалай алуға болады?
09:00 12.11.2022  820

Озық тәжірибе – ірі өндірістерде
09:00 12.11.2022  798

Дәстүрлі дода басталды
12:30 10.11.2022  815

Палуан баспаналы болды
12:26 10.11.2022  778

Азаматтық қоғамның айнасын айшықтайтын күн
12:19 10.11.2022  887

Штабтарда жұмыс қызған шақ
12:14 10.11.2022  928

1-сынып оқушысына планшет керек пе?
12:10 10.11.2022  927

Заңсыз құрылысқа тосқауыл бар ма?
12:08 10.11.2022  870

Құқықтық ақпарат - қолжетімді
12:06 10.11.2022  863

Күнбағыс майына сұраныс көп
12:05 10.11.2022  875

Қарыз емес, парыз!
10:46 08.11.2022  881

Жас журналист. Жаңа көзқарас
10:45 08.11.2022  1137

Сайлау-2022: Дауыс берушілердің тілегі қандай?
10:42 08.11.2022  1109

Сайлау учаскелерінің дайындығы қалай?
10:40 08.11.2022  1006

Алтыншы орынға жетті
10:38 08.11.2022  869

Жас палуандар белдесті
10:37 08.11.2022  1011

Жұмыстар неге кешікті?
09:29 08.11.2022  877

Кездесулер жалғасуда
18:16 07.11.2022  935

Ғалымдарды тарту - тиімді
08:58 05.11.2022  1170

Ағаштың да сұрауы бар
08:54 05.11.2022  1159

Мектеп қазандықтары қысқа дайын ба?
08:52 05.11.2022  1123

Өресі биік азамат 30.07.2022

Өресі биік азамат

Зейнолла Қалымбекұлы студенттік шағынан-ақ ғылыми-зерттеу жұмысын бір сәт қалдырып көрген емес. 1969 жылы гистология, эмбриология, цитология кафедрасының ассистенті, аспиранты, доценті, кейін Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті жануарлар морфологиясы мен физиология кафедрасы меңгерушісі, 2004-2014 жылға дейін Шәкәрім атындағы СМУ-дің «Биология» кафедрасының профессоры болды. 1979 жылдан малдың биологиялық ерекшеліктерін, өсіп-өну физиологиясын зерделеген.

1967-1972 жылдары көптің бірі болып Семей зоотехникалық-малдәрігерлік институтына түсіп, студент кезімізде жоғары курста оқып жүрген ветеринария факультетінің студенті Зейнолла Тоқаевты көріп, сырттай танитынбыз. Маяковский-Калинин көшесінің қиылысында 5 қабатты екі жатақханада мыңнан аса студент тұрдық. Жатаханаларда бір бөлмеде 4 студент, асхана, кітапхана, сабақ оқитын, тағам дайындайтын, дәрігерлік пункт, дәл жанында жаңа салынған, ол кездегі қаладағы ең үлкен спортзал болды. Мыңдаған студенттердің тұрмыс жағдайын, сабақ біткеннен кейін жүріс-тұрыстарын ұйымдастырып, бақылайтын институтта арнайы комиссия жұмыс жасады. Бұл комиссияның басқарушысы Зейнолла Тоқаев болатын. Сабырлы, салмақты, сөзі нық, жүріс-тұрысы, сөз саптауы көптің алдында көз тартатын. Естуімізше, Зекең - Павлодар өңірінің тумасы. Біздің таныстығымыз осылай басталған екен. Зейнолла Тоқаевтың өмірбаянына қарап, тынымсыз еңбек еткенін көруге болады. Павлодар өңірінің бір топ азаматтары Зекенді жақын танып, араласып, қыр-сырын білгендей болдық. Зейнолла Қалымбекұлы жалпы 60 жылдан аса еселі еңбек етіп келе жатқан, бірегей ер азамат. Әр кездесуіміз, бас қосуымыз біз үшін үлкен асу, мерейлі мереке деп мақтан етеміз. Қаршадай кезінен еңбекке араласқан ол, биік мақсат құрып, өз елінің мақтанышы, өресі биік тұлға болып қалыптасады. Биік мақсатымен биік шыңға көтерілді. Мектеп бітірген соң туған ауылы, кеңшарда тракторшы болып бастап, өзінің елгезек, кішіпейіл, тапқыр, еңбекқор жігіт екенін байқатып, үлкендердің көзіне түсіп, кеңшар комсомол комитетінің хатшысы болып сайланды. Отан алдындағы борышын атқарып, 22 жасында Семей қаласының зоотехникалық-малдәрігерлік институтына түседі. Білімге сусыңдаған бозбала, үздік студент атанса да, оқумен қатар қоғам жұмысына да белсене қатысты. Сол жылдары Зейнолла Қалымбекұлы институттың кәсіподақтар ұйымының төрағасы, кейінірек комсомол комитетінің хатшысы болып сайланып, жастар қауымының жетекшісі болды. Сол уақыттан бастап оқып жүрген институтына адал қызмет жасап, оның өсіп-өнуіне барынша үлес қосты. Зекең жарты ғасырдан аса осы жоғары оқу орнында қызмет жасады. Оның ішінде 14 жыл ректоры болды. Бұл оқу орнында жастар Қазақстанның түпкір-түпкірінен келіп малшаруашылық мамандығын алатын. Әсіресе жақын тұрған Семей, Павлодар, Шығыс Қазақстан өңірлерінен көп жастар оқыды. Бұл институттың мыңдаған түлектері кең байтақ қазақ елінде – әр салада еңбек етіп, еліміздің өркендеуіне атсалысты. Оның ішінде ауыл, аудан, облыс, республика деңгейіндегі басшы қызметкерлер, қоғам қайраткерлері, ғалымдар, әлемге әйгілі спортшылар, қарапайым мал шаруашылығының мамандары бар. Семей зоотехникалық-малдәрігерлік институтының тарихы, оның түлектері, істеген іс-шаралары туралы тікелей З.Тоқаевтың ұйымдастыруымен дайындалып шығарылған төрт кітабында толық мағлұмат берілген. Тек қана институт түлектерінен шыққан ғалымдардың саны 300-ден асады. Қазақ ұлтынан шығып, Олимпиада ойындарының ең алғашқы чемпионы атанған Жақсылық Үшкемпіровтің аты да аңызға айналған. Сондай-ақ, Жақсылыққа Қазақстан Республикасының «Еңбек Ері» атағы берілді. Онымен қоса, тоғыз адам Қазақ КСР Жоғарғы советінің депутаты болды. Қазақстан Республикасы Мәжіліс және Сенат депутаттары болып институттың төрт түлегі сайланды. Оның үшеуі - Павлодар өңірінен шыққан азаматтар - Тито Сыздықов, Мейрам Пішембаев, Жанат Нұрғалиев. Сол кездегі жас мамандар, яғни Зекең – ректор болған кездегі түлектері көп ұзамай кеңшар директорлығына тағайындалып, сатылап аудан, облыс, республика деңгейінде басшылық қызметке жоғарылады. Олар - Пшембаев Нығман, Күлжан Нұрлан, Батырханов Ерболат, Абушахманов Қабиболла, Қожанов Жұмагелді, Шакарғалиев Жұмкеш, Айткенов Ернұр, Құрманов Оразбай. Павлодар өңірінің танымал азаматтары, Семей зоотехникалық-малдәрігерлік институтының түлектерінің аттарын айтпаса болмас. Олар Зейнолла Балғабаев, Әбілхақ Түгелбаев, Қабиден Жаманбалин, Балташ Әлкеев, Серік Жақинов, Владимир Добровольский, Төлеутай Мүкенов, Владимир Берковский және тағы басқалар. Аталған азаматтар өздері бітірген институтпен қарым-қатынасын үзбей, Зейнолла Қалымбекұлымен әркез байланыста болды. Мысалға, Май ауданы Ақшиман кеңша-рында жылқының саны 5 мыңға дейін жетті, асыл тұқымды кеңшар атанды. Осы жұмыстарды СЗМИ ғалымдары профессор, ғылым докторы Садықов Байдолла Хамзаұлы, жас аспирант Қазымов Амантай жүргізіп, сол кездегі кеңшар директоры Шукитов Марат, аға зоотехник Асанбаев Төлеген басқарып республика көлемінде жоғары жетістіктерге жетті. Шукитов Марат аға - СЗМИ түлегі. Ал Төлеген - қазіргі уақытта С.Торайғыров атындағы университеттің профессоры, жылқы саласында респуб-лика деңгейінде жобалар жүргізіп жатқан ғалымдардың бірі. Мұндай жұмыстар басқа өңірлерде жалғасын тапты. Дәл сол өткен ғасырдың 80-жылдары, Зекен өзі ректор кезінде Семей облысы Жарма ауданында құйрықты әрі жартылай қылшық жүнді қой тұқымы - «Байыс» пайда болды. Бұл ғылыми топты З.Тоқаев өзі бастаған. 200-ден аса ғылыми еңбегі бар. «Жануарлар морфологиясы латын ветеринар терминологиясымен» оқулығының (мемлекеттік тілде), монографиялардың авторы. 3 ғылым кандидатын, 11 магистр дайындаған. Әрине, мен Зекеннің мінезіндегі ерекшеліктерін айтуды міндет санаймын. Бірбеткей, жел үрлеген сайын жығыла беруді білмейді. Зейнолла ағамыз басынан не кешпеді. Жетім өсті, жоқшылықты көрді, қызмет бабымен сүйрелейтін көкелері болған жоқ. Бірақ ешкімге жабысқан жоқ, жалынған жоқ, ештеңе сұраған жоқ. Байлық іздеп былықшылыққа барған жоқ. Өзінің адал еңбегі еселеніп, танымал болды, сый-сыяпатқа бөленді, еңбегі жанды, алдыңғы буын ағалардың әділеттігіне де көз жеткізді. Осының бәрі - Зекеңнің бойындағы тектілік. 2017 жылы Қазыбек бидің 350 жылдығын атап өтті. Сол жылы шыққан шежіреден оқығанымыз, Зейнолла Қалымбекұлы Тоқаев – Қазыбек бидің тікелей алтыншы ұрпағы екенін білдік. Жас бала кезінде әке аузынан шыққан мына бір сөз Зейнолла Қалымбекұлының өмірлік кредосына айналған екен: «Тіршілі-гіңде еш туысқаның саған көмектеспейді. Көмек беретін - тек терең білімің. Сондықтан жақсы оқы, ешкімді алдама. Қолыңнан келсе тек жақсылық жаса, адал және әділ бол». 2017 жылы қараша айында С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік универ-ситетінде, ветеринария ғылымының докторы, профессор З.Қ.Тоқаевтың 75 жасқа толуына арналған «Аграрлық ғылым - мал шаруашылығының дамуына» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция өтіп, өзі сонда баяндама жасаған. Павлодар мемлекеттік педагогика университетінің профессоры, ғылым докторы Бекен Сағындықұлы былай деген екен: «22 жасар жігіттің бағына біткен қарт Семей болғаны деп айтсам дұрыс болар. Зекеңнің бойында біліммен біткен білік бар. Жолдан жаңылдырмаған - сол арқау. Зейнолла ағам - құрсақта құланшектеген Сарыарқа мінезбен қазақты қара сөздің иесі. Семей зооветіне студент болып еніп, ректор болып шыққан орныңызды, басар пенде тумай тұр әзір қазақта. Жас келіп, шаштың қысқарғаны болмаса, ашылған маңдай мен ақселеу түскен Құнанбай батыр талай аты шулы атақтылардың өзін шаң қақтыртып кететінін көріп отырмын», – деген профессор інімнің сөзіне менің қосарым азды-кем! Қасиетті Абай, Шәкәрім, Мұхтар өңіріне бозбала болып барып, сол өңірдің абыройлы ақсақалы, ел ағасы атанды. Семейге барсақ, бұл елдің үлкені кім десе, өзіңізді атайды. Зооветтің атын алты қырдан асырып, алысқа шаптырған ректорысыз. Сізді ұстаз тұтамыз. Жалпы, адам баласы үшін ең қымбат адам әке-шешесінен кейін - ол мұғалімі. Зеке, мен сізбен мақтанамын. Аман-есен жүріңіз, жүз жасаңыз!

 

Ермат БАЙҚҰРМАНОВ.


Количество показов: 709

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  419

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  406

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  415

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  403

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  413

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  397

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  463

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  435

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  433

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  479

Емханаларға тіркеу аяқталды
09:35 21.11.2022  449

Азық-түлік қорын молайту - міндет
09:33 21.11.2022  481

Өнерлінің өрісі кең
09:31 21.11.2022  446

Жолдар қысқа дайын ба?
09:24 21.11.2022  488

Сарыарқа самалы, 19 қараша, сенбі
09:16 21.11.2022  506

Келешекке дауыс берейік!
17:08 17.11.2022  566

Сенімім зор
17:06 17.11.2022  531

Борышымызды сезінейік!
17:02 17.11.2022  538

Еңбек иелеріне - лайықты марапат
08:39 17.11.2022  635

Дауыс берушілерге - қолайлы жағдай
08:37 17.11.2022  645

Белсенділік байқатуда
08:36 17.11.2022  557

Төрткіл дүние көз тіккен Катар
08:34 17.11.2022  636

Мақсат - ақпаратты жеткізудің үздік тәсілдерін іздеу
08:31 17.11.2022  625

Жүйріктен жүйрік озар...
08:29 17.11.2022  565

Сарыарқа самалы, 17 қараша, бейсенбі
08:16 17.11.2022  637

Учаскелер дайын
19:46 16.11.2022  563

Кәсіпкерлерді қолдау – негізгі қызмет
10:57 15.11.2022  811

Таңдау жасар сәт таяды
09:28 15.11.2022  716

Берешекті төлеу - бәріне міндет
09:25 15.11.2022  726

Балық өсіруге мән берілуде
09:23 15.11.2022  703

«Күй & джаз» үндесті
09:21 15.11.2022  711

«Велошабандоз» медбике
09:20 15.11.2022  731

Жобаның жемісі мол
09:18 15.11.2022  625

Азияда - азулылар қатарында
09:17 15.11.2022  698

Жаңа көпір қашан салынады?
09:11 15.11.2022  724

Ерекше сайлаушыларға қолдау ерекше
09:00 12.11.2022  835

Ғалымның хаты өлмейді...
09:00 12.11.2022  729

Құқықтық сауатымыз артып келеді
09:00 12.11.2022  829

Ұстаз жолы – ұлы жол
09:00 12.11.2022  820

Көмірді несиеге қалай алуға болады?
09:00 12.11.2022  820

Озық тәжірибе – ірі өндірістерде
09:00 12.11.2022  798

Дәстүрлі дода басталды
12:30 10.11.2022  815

Палуан баспаналы болды
12:26 10.11.2022  778

Азаматтық қоғамның айнасын айшықтайтын күн
12:19 10.11.2022  887

Штабтарда жұмыс қызған шақ
12:14 10.11.2022  928

1-сынып оқушысына планшет керек пе?
12:10 10.11.2022  927

Заңсыз құрылысқа тосқауыл бар ма?
12:08 10.11.2022  870

Құқықтық ақпарат - қолжетімді
12:06 10.11.2022  863

Күнбағыс майына сұраныс көп
12:05 10.11.2022  875

Қарыз емес, парыз!
10:46 08.11.2022  881

Жас журналист. Жаңа көзқарас
10:45 08.11.2022  1137

Сайлау-2022: Дауыс берушілердің тілегі қандай?
10:42 08.11.2022  1109

Сайлау учаскелерінің дайындығы қалай?
10:40 08.11.2022  1006

Алтыншы орынға жетті
10:38 08.11.2022  869

Жас палуандар белдесті
10:37 08.11.2022  1011

Жұмыстар неге кешікті?
09:29 08.11.2022  877

Кездесулер жалғасуда
18:16 07.11.2022  935

Ғалымдарды тарту - тиімді
08:58 05.11.2022  1170

Ағаштың да сұрауы бар
08:54 05.11.2022  1159

Мектеп қазандықтары қысқа дайын ба?
08:52 05.11.2022  1123