«Сыныптастарым жәбір көрсетті»

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

«Қазақта тумас шіркін ондай бетті»
10:07 29.09.2022  39

Акробаттар жарады
10:06 29.09.2022  33

Әлем кубогының күміс жүлдегері
10:05 29.09.2022  35

Мұғалім мың жасайды түлегімен!
10:04 29.09.2022  41

Достықтың дамуы қарқынды
10:02 29.09.2022  33

Нәтижелі жұмыстар жалғасуда
10:01 29.09.2022  35

Айыппұлды арттыру жауапкершілікті күшейте ме?
09:57 29.09.2022  38

Келушілер қатары көбейді
09:56 29.09.2022  35

Арнайы карта жасалады
09:54 29.09.2022  33

Қарттарға қандай қолдау бар?
09:51 29.09.2022  40

Үздік мектептің үлгісі
09:50 29.09.2022  36

Мектеп асханасы: балалар қалай тамақтанып жүр?
09:47 29.09.2022  40

Сарыарқа самалы, 29 қыркүйек, бейсенбі
09:34 29.09.2022  41

Павлодар облысының инфрақұрылымдық объектілерін цифрландыру
11:29 27.09.2022  142

Жылумен қамтуда қиындық болмайды
10:05 27.09.2022  132

Екпе алу басталады
10:03 27.09.2022  113

Емханаға тіркелу қалай жүргізіледі?
10:01 27.09.2022  126

Сарбаздар грантқа ҰБТ-сыз түсе алады
09:59 27.09.2022  133

Шапық Шөкиннің музейі ашылды
09:57 27.09.2022  120

Алғашқы жеңіліс
09:56 27.09.2022  115

Қызықтырып оқытудың нәтижесі зор
09:54 27.09.2022  116

Жаңа үлгідегі картоп қоймасы
09:36 27.09.2022  124

Сарыарқа самалы, 27 қыркүйек, сейсенбі
09:13 27.09.2022  138

Жайылымдық жер жетпейді
08:59 24.09.2022  245

Жаңа автобус бағыты ашылды
08:58 24.09.2022  263

Дәстүр – ұлттың қағаз бетіне түспеген заңы
08:56 24.09.2022  257

Күздің әр күні - береке
08:54 24.09.2022  283

Баспанаң қайда, студент?
08:45 24.09.2022  236

Сарыарқа самалы, 24 қыркүйек, сенбі
08:09 24.09.2022  305

Келін болсаң ауылға...
08:03 24.09.2022  241

Сенсация!
08:02 24.09.2022  142

Мәһір беру міндетті ме?
08:00 24.09.2022  264

Құран дегені «Маса» кітабы екен
11:21 22.09.2022  333

Палуанның еңбегі еленді
11:20 22.09.2022  285

Мәншүктің самаурыны...
11:17 22.09.2022  270

Өнердегі бағамызды көрермен береді
11:15 22.09.2022  327

Ұлттық компания активі сатылмақ
11:14 22.09.2022  313

Көркіңнен сенің айналдым, еркем...
11:12 22.09.2022  302

«Күміс жас» жобасы іске аспақ
11:11 22.09.2022  321

Тұлғалар тағылымы
11:09 22.09.2022  295

Мемлекеттік конкурсты жетілдірудің жолы қандай?
11:06 22.09.2022  310

«Біздің түлектер бәсекеге қабілетті болуы керек!»
11:02 22.09.2022  329

Цифрлық картаның көмегі көп
11:00 22.09.2022  319

Мал бағудың машақаты азаюда
10:57 22.09.2022  305

Әділетті Қазақстанды әділ азаматтар құрады
10:54 22.09.2022  316

Су тарифі қанша болмақ?
10:53 22.09.2022  307

Сарыарқа самалы, 22 қыркүйек, бейсенбі
09:20 22.09.2022  331

Қош бол, «Ertis Promenade!»
09:29 20.09.2022  391

Тұқым мен көшет қымбат
09:27 20.09.2022  402

Рахмет саған, GGG!
09:26 20.09.2022  368

Айрықша күтім - балаларға
09:23 20.09.2022  399

«ErtisBayan- 2022»
09:21 20.09.2022  375

Тәрбиешілер үш-ақ құжат толтырады
09:19 20.09.2022  399

«Сыныптастарым жәбір көрсетті»
09:17 20.09.2022  367

Сүтпен қамтуда серпіліс бар
09:13 20.09.2022  399

Сарыарқа самалы, 20 қыркүйек, сейсенбі
09:04 20.09.2022  422

Қарсыласты қапы қалдырды
08:49 17.09.2022  501

Қазақ театрының жаңа маусымы
08:48 17.09.2022  550

Қазандық қашан іске қосылады?
08:46 17.09.2022  546

Мәуелі бәйтерек
08:45 17.09.2022  498

«Сыныптастарым жәбір көрсетті» 20.09.2022

«Сыныптастарым жәбір көрсетті»

Қазақстанда 11 жастан 15 жасқа дейінгі әр бесінші оқушы қатарластарынан қысым (буллинг) көреді екен. Өткен жылдың дерегіне сүйенсек, Қазақстанда балалар мен жасөспірімдер арасында 137 өзіне қол жұмсау оқиғасы тіркелген. Мектепте сауалнама жүргізген Ұлттық қоғамдық денсаулық сақтау орталығы осындай дерек жариялаған. Әсіресе 11-13 жас аралығында ұлдардың арасында буллинг кең тараған.

Маман не дейді?

Мәселен, Павлодар қалалық мектеп-тердің бірінің оқушысы Еламан өзінің қатарластарынан қорлық көргенін айтады. Болған жағдайды ата-анасына айтуға қорыққан. Бірақ ата-анасы баласының мінезі өзгергенін сезіп анық - қанығын сұрағаннан кейін бала болған жағдайды бүге-шүгесіне дейін баяндап берген.

- Әр мектепте оқушылардың құқығы қорғалса екен. Себебі, оқушыларға басқа сыныптастарынан, ұстаздар жағынан әлімжеттік жиі көрсетіліп келеді. Бала жағдайына ешкім назар салмайды. Мұны өз басымнан өткергеннен кейін айтып отырмын. Маған мектептегі өзге сынып оқушылары зәбір көрсетті. Ақша талап етті. Менің бергім келмеді. Себебі, анам ақшаны үнемдеп ұста дейтін. Олар менің үйімді тауып алатындарын, сосын ақша бермегенім үшін ата-анаңа айтып қоямыз деді. Қорыққанымнан, артыма қарамай, бірінші келген автобусқа міндім. Бұл жағдайды ата-анама айта алмадым. Алайда келесі күні сынып жетекшіме айттым. Ол оларға мән бермеуімді сұрады. Сөйтіп, солай жүре бергеннен депрессияға шалдықтым. Алайда, ата-анама өз жағдайымды түсіндіргеннен кейін өз-өзіме келдім, - дейді Еламан. Қауымдастырылған заң профессоры, Еуразия технологиялық университетінің Адам құқықтары, инклюзия және азаматтық қоғамды зерттеу орталығының директоры Халида Әжіғұлова оқушыларға және студенттерге білім ошақтарында тек теориялық тұрғыдан ғана үйретіледі дейді.

- Шынымен, мектепте адам құқықтары тек теориялық тұрғыда ғана айтылады. Ал, оны өмірде қолдануға үйрету жағы ескерусіз қалып жатыр. Бұл - өте үлкен кемшілік. Себебі, оқушыларға, студенттерге теориядан бөлек, тәжірибеде сол білімін қолдануды үйрету керек. балалар арызды қалай жазуға болатынын, көшеде полиция тоқтатса, не істеу керек екенін, мектепте кәмелетке толмағандар жөніндегі маман қалтаңды, сөмкеңді көрсетуді сұраса, не істеу керек екенін түсінбей жатады. Мұның бәрі – баланың құқығы және ол өте жиі бұзылады. өйткені, балалар өз құқығын қалай қорғау керектігін білмейді. Ал балалар өз құқығын білген кезде балаларға қатысты құқықбұзушылық та азаяр еді, - дейді Х.Әжіғұлова.

Сандар сөйлейді

Денсаулық сақтау министрлігінің Қоғамдық денсаулық сақтау ұлттық орталығы мен ЮНИСЕФ-тің буллинг туралы 2018-2020 жылдары жүргізген зерттеуіне сәйкес, соңғы екі жылда буллинг және кибербуллингке қатысты жала жабу немесе қорлау туралы бірде-бір іс қозғалмаған. Буллинг салдары суицидке әкелген жағдайлар да болған. Қазақстанда 2021 жылдың 9 айында балалар мен жасөспірімдер арасында 137 суицид тіркелген. Оның 78-і – ұл балалар. Оқушылардың 63 пайызы – зорлық-зомбылық пен алалаудың куәгері, 44 пайызы зорлық-зомбылық пен алалауға ұшыраған, ал 24 пайызы басқа балаларға зорлық-зомбылық көрсетіп, алалаған. Ай сайын 11-15 жастағы әр бесінші жасөспірім буллинг құрбаны не қатысушысы болады. Олардың басым көпшілігі – ер балалар. Ал «Verum Foundation» қоғамдық бірлес-тігінің 2020-2021 жылдары Алматы облысы Іле ауданында жүргізген зерттеуіне сәйкес, 12-15 жастағы балалардың жартысынан астамы әлеуметтік желі, онлайн ойындар мен мобильді қосымшаларды пайдалану кезінде кибербуллингке ұшырайды. Бұл агрессордың анонимді қалуына және жауапкершіліктен қашуына мүмкіндік береді. 2020 жылы Қазақстан Президенті Қ.Тоқаев балаларды кибербуллингтен қорғаудың маңызды екенін айтқан еді. Қазір Парламентте буллингке қатысты заң жобасы қаралып жатыр. Онда жәбірлеуге (буллинг) «адамның немесе адамдар тобының кәмелетке толмаған адамға қатысты кемсіту сипатындағы, оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологиялар құралдарын (кибербуллинг) қолдана отырып жасаған әрекеті» деген анықтама берілген. Ал 2021 жылдың 15 қыркүйегінде жобаға жауапкершілік механизмін қосу ұсынылды.

Балалардың пікірін ескеру керек

ЮНИСЕФ-тің Қазақстандағы өкілі Айсұлу Бекмұса балаларға қатысты мәселе туралы айтқанда балалардың пікірін ескеру маңызды екенін айтады. Ересектер не істесе де, балалардың мүддесін бірінші орынға қоюы керек.

- ЮНИСЕФ-тің «The changing childhood» жобасына 21 мыңға жуық бала мен ересек қатысты. Жобаның мақсаты – қазіргі баланың жағдайын және заманауи әлемнің балаларды қалай өзгертіп жатқанын анықтау. Жобаға сүйенсек, жастардың 78 пайызы интернет желілері балаларға өте қауіпті деп санаған. Себебі, онда зорлық-зомбылық пен қорқытып-үркітуге қатысты материал көп деп ойлайды. ЮНЕСКО жүргізген соңғы зерттеулерге сүйенсек, әлемде әр үшінші оқушы, бұл - оқушылардың 32 пайызы, ең аз дегенде бір рет мектепте моральдік қысымға ұшыраған. Шамамен осынша пайыз оқушы физикалық әлімжеттік көрген. Қазір бұл салада ЮНИСЕФ, ЮНЕСКО, USAID, БҰҰ Бас хатшысы, біздің мемлекеттік органдар жұмыс істеп жатыр, – дейді Айсұлу Бекмұса.

Бала буллингке тап болса, не істеу керек?

• Балаға психологиялық және эмоционал қолдау көрсетіп, әрдайым оның жанында екеніңізді және жағдайды түзету үшін барыңызды салатыныңызды түсіндіру қажет. Кейде табандылық танытып, баламен бірнеше рет тілдесу қажет болуы мүмкін;

• Дүрбелең мен агрессивті көңіл-күйге берілмеу керек. Сіздің уайымыңыз баланың психологиялық жарақатын одан сайын күшейтеді;

• Баланы мұқият тыңдаңыз. Бұл оқиғаның себебін анықтауға және балаға өз әрекеттерін іштей талдап, осындай жағдайдың тууына себеп болған ықтимал жағдайды саралауға көмектеседі;

• Ешқашан бұл мәселенің туындауына баланы кінәлап, сынға алмаңыз. Оған «жәбірленушінің» орнында кез келген адам болуы мүмкін екенін жеткізу маңызды. Мәселе жәбірленушіде емес, агрессорда екенін түсіндіріңіз.

• Буллингте күштер тең емес. Балаға ол неғұрлым ашуланып, уайымға салынса, агрессор соғұрлым күшейе түсетінін түсіндіру қажет. Оған әзіл ретінде жауап беруді, назар аудармауды немесе сенімді жауап беруді, өзін агрессивсіз қорғауды үйрету керек. Бұл кейде келесі шабуылдардың алдын алады. Сонда бұл ойын агрессорға ұнамай, өз қалағанын ала алмаған соң, ол кері шегінуі мүмкін.

• Мамандардың көмегіне жүгініңіз.

 

Әзірлеген - Айдана БОРАНБАЕВА.

 


Количество показов: 359

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

«Қазақта тумас шіркін ондай бетті»
10:07 29.09.2022  39

Акробаттар жарады
10:06 29.09.2022  33

Әлем кубогының күміс жүлдегері
10:05 29.09.2022  35

Мұғалім мың жасайды түлегімен!
10:04 29.09.2022  41

Достықтың дамуы қарқынды
10:02 29.09.2022  33

Нәтижелі жұмыстар жалғасуда
10:01 29.09.2022  35

Айыппұлды арттыру жауапкершілікті күшейте ме?
09:57 29.09.2022  38

Келушілер қатары көбейді
09:56 29.09.2022  35

Арнайы карта жасалады
09:54 29.09.2022  33

Қарттарға қандай қолдау бар?
09:51 29.09.2022  40

Үздік мектептің үлгісі
09:50 29.09.2022  36

Мектеп асханасы: балалар қалай тамақтанып жүр?
09:47 29.09.2022  40

Сарыарқа самалы, 29 қыркүйек, бейсенбі
09:34 29.09.2022  41

Павлодар облысының инфрақұрылымдық объектілерін цифрландыру
11:29 27.09.2022  142

Жылумен қамтуда қиындық болмайды
10:05 27.09.2022  132

Екпе алу басталады
10:03 27.09.2022  113

Емханаға тіркелу қалай жүргізіледі?
10:01 27.09.2022  126

Сарбаздар грантқа ҰБТ-сыз түсе алады
09:59 27.09.2022  133

Шапық Шөкиннің музейі ашылды
09:57 27.09.2022  120

Алғашқы жеңіліс
09:56 27.09.2022  115

Қызықтырып оқытудың нәтижесі зор
09:54 27.09.2022  116

Жаңа үлгідегі картоп қоймасы
09:36 27.09.2022  124

Сарыарқа самалы, 27 қыркүйек, сейсенбі
09:13 27.09.2022  138

Жайылымдық жер жетпейді
08:59 24.09.2022  245

Жаңа автобус бағыты ашылды
08:58 24.09.2022  263

Дәстүр – ұлттың қағаз бетіне түспеген заңы
08:56 24.09.2022  257

Күздің әр күні - береке
08:54 24.09.2022  283

Баспанаң қайда, студент?
08:45 24.09.2022  236

Сарыарқа самалы, 24 қыркүйек, сенбі
08:09 24.09.2022  305

Келін болсаң ауылға...
08:03 24.09.2022  241

Сенсация!
08:02 24.09.2022  142

Мәһір беру міндетті ме?
08:00 24.09.2022  264

Құран дегені «Маса» кітабы екен
11:21 22.09.2022  333

Палуанның еңбегі еленді
11:20 22.09.2022  285

Мәншүктің самаурыны...
11:17 22.09.2022  270

Өнердегі бағамызды көрермен береді
11:15 22.09.2022  327

Ұлттық компания активі сатылмақ
11:14 22.09.2022  313

Көркіңнен сенің айналдым, еркем...
11:12 22.09.2022  302

«Күміс жас» жобасы іске аспақ
11:11 22.09.2022  321

Тұлғалар тағылымы
11:09 22.09.2022  295

Мемлекеттік конкурсты жетілдірудің жолы қандай?
11:06 22.09.2022  310

«Біздің түлектер бәсекеге қабілетті болуы керек!»
11:02 22.09.2022  329

Цифрлық картаның көмегі көп
11:00 22.09.2022  319

Мал бағудың машақаты азаюда
10:57 22.09.2022  305

Әділетті Қазақстанды әділ азаматтар құрады
10:54 22.09.2022  316

Су тарифі қанша болмақ?
10:53 22.09.2022  307

Сарыарқа самалы, 22 қыркүйек, бейсенбі
09:20 22.09.2022  331

Қош бол, «Ertis Promenade!»
09:29 20.09.2022  391

Тұқым мен көшет қымбат
09:27 20.09.2022  402

Рахмет саған, GGG!
09:26 20.09.2022  368

Айрықша күтім - балаларға
09:23 20.09.2022  399

«ErtisBayan- 2022»
09:21 20.09.2022  375

Тәрбиешілер үш-ақ құжат толтырады
09:19 20.09.2022  399

«Сыныптастарым жәбір көрсетті»
09:17 20.09.2022  368

Сүтпен қамтуда серпіліс бар
09:13 20.09.2022  399

Сарыарқа самалы, 20 қыркүйек, сейсенбі
09:04 20.09.2022  422

Қарсыласты қапы қалдырды
08:49 17.09.2022  501

Қазақ театрының жаңа маусымы
08:48 17.09.2022  550

Қазандық қашан іске қосылады?
08:46 17.09.2022  546

Мәуелі бәйтерек
08:45 17.09.2022  498