Тобылжан тұзы өндіріс неге тоқырады?

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Асбұршақ қандай өсімдік?
09:40 21.05.2022  88

Тұтас өңірді қамтымақ
09:38 21.05.2022  91

Дауыс беру – маңызды
09:37 21.05.2022  90

Бүгінгі таңдау – ертеңгі өмір
09:35 21.05.2022  90

Жол азабын жүрген білер
09:00 21.05.2022  102

Сарыарқа самалы, 21 мамыр, сенбі
08:50 21.05.2022  114

Мен оқыған кітаптар
08:50 21.05.2022  89

Менің арманым...
08:49 21.05.2022  90

Тәтті мамандық
08:48 21.05.2022  82

Адасқанның айыбы жоқ
08:47 21.05.2022  86

Тарихи шеру - «ҚИМАҚ.TIME»
08:44 21.05.2022  86

Қазақ сатирасының Таңдайы
08:42 21.05.2022  86

Суармалы жер - береке көзі
11:26 19.05.2022  193

«Бейсекеңді дәріптеу керек...»
11:23 19.05.2022  217

Ұжымдық қауіпсіздік. Әскери одақ
11:22 19.05.2022  189

ЖОБА «Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
11:20 19.05.2022  203

Ерлік – елге мұра, ұрпаққа үлгі!
11:19 19.05.2022  242

Жапандағы жалғыз үйде туған қыз
11:18 19.05.2022  190

Ұлтқа қызмет – мінезден
11:16 19.05.2022  240

Мен және менің полицейім!
11:14 19.05.2022  188

Талапқа сай емес
11:13 19.05.2022  186

Балабақшаға жолдама алыңыз!
11:11 19.05.2022  193

Референдум - сайлау емес, таңдау
11:05 19.05.2022  219

Пәтер тапшылығы байқалуда
11:03 19.05.2022  203

Отбасындағы кикілжің қылмыс па?
10:59 19.05.2022  209

Терезенің сыртында қауіп бар!
10:58 19.05.2022  191

Қағаз қымбатшылығы қыспаққа алды
10:55 19.05.2022  198

Арзан несие: тозған көліктен құтылудың төте жолы осы ма?
10:53 19.05.2022  205

Сарыарқа самалы, 19 мамыр, бейсенбі
09:11 19.05.2022  222

«Қимақ.Time»
10:26 17.05.2022  407

Бүлдіршіндер еңбектеп жарысты
10:14 17.05.2022  414

«Тұран» түкке тұрмады
10:13 17.05.2022  446

Жастар - ел келешегі
10:09 17.05.2022  446

Өз таңдауымызды жасауға тиіспіз
09:26 17.05.2022  470

Қос ішектің Күмбірлеуі
09:24 17.05.2022  439

Қайта оралған «Жәмилә»
09:23 17.05.2022  436

Әуеден де, жерден де өңдеуде
09:17 17.05.2022  426

Мал дәрігерлері жеткіліксіз
09:16 17.05.2022  390

Көктемнің әр күні – несібе
09:08 17.05.2022  454

Сарыарқа самалы, 17 мамыр, сейсенбі
08:59 17.05.2022  471

Конституцияға енгізілетін түзетулер бойынша бағыт-бағдар
12:00 16.05.2022  545

Қазақтың текті қыраны
09:09 14.05.2022  729

Дауыс беру - парызымыз
09:07 14.05.2022  577

Жаңа Қазақстанның жарқын жолы
09:06 14.05.2022  486

«Әлкей Марғұлан және мәдени мұра»
09:04 14.05.2022  564

Халықтың сенімді қорғаны
09:03 14.05.2022  507

Тұрғын үй субсидиясы: талаптары қандай?
09:02 14.05.2022  649

Асфальт жол ауылға келді
09:01 14.05.2022  588

Сарыарқа самалы, 14 мамыр, сенбі
09:00 14.05.2022  751

Айлық аз
11:25 12.05.2022  629

Бабалар рухы – төл тарихымызда
10:43 12.05.2022  586

«Мектебім - мәңгілік көктемім»
10:42 12.05.2022  627

Еңбегі - ел есінде
10:39 12.05.2022  579

Қазақстан азаматтарына үндеу жасады
10:34 12.05.2022  687

Жеңіс даңқы – мәңгілік!
10:32 12.05.2022  558

Тегін дәрі: кімдерге тиесілі?
10:30 12.05.2022  626

Даудың басы – қараусыз мал
10:27 12.05.2022  655

Мұнай өнімдері экспортын шектеуді ұзарту дұрыс па?
10:20 12.05.2022  783

Шоң би оқулары өтті
10:18 12.05.2022  557

Негізгі ҰБТ: түлектер нені білуі тиіс?
10:13 12.05.2022  568

Тобылжан тұзы өндіріс неге тоқырады? 28.04.2022

Тобылжан тұзы өндіріс неге тоқырады?

Успен ауданындағы Тобылжан көлі бір кездері кеңестік кезеңдегі тұз өндірісінің өзегі еді. Мұнда жиналған тұз Ресейдің барлық дерлік өңіріне жеткізіліп, кейін біздің облыстағы теміржол мен тас жолдың салынуына түрткі болды. Тіпті, бұл іс әкеден балаға жалғасқан ата кәсіпке айналды. Алайда бүгінде қордың сарқылуына байланысты жұмыстың барлығы тоқтап тұр.

 

Қор көлемі мол еді...

 

Тарихи деректерге зер салар болсақ, 1927 жылы КСРО Ғылым академиясының қазақстандық экспедициясы Үлкен және Кіші Тобылжан көлдерінде барлау жұмыстарын жүргізіп, үлкен көлдегі тұз қоры 2,7 млн тонна екенін анықтады. Ал Кіші Тобылжандағы қор 1,86 млн тоннаны құрады. Сөйтіп, мамандар қорды игеруге кірісіп, тұз алу ісін бастады. Бас-
тапқыда павлодарлық өнім Ресей өңірлеріне ат арбамен жеткізілсе, кейін көлік пен теміржол салына бастады. Сол арқылы өңірдегі тұз өндіру кәсібі инфрақұрылымның дамуына түрткі болды. Ал Ұлы Отан соғысы жылдары Ертіс өңірінің тұзы қорғаныс саласында қолданылды. Одан кейінгі бейбіт уақытта нарық ауқымы кеңейе түсіп, павлодарлық тұз Қиыр Шығыс елдеріне дейін жөнелтілді. Ауылдағы бұл тың өндіріс талай отбасының басты табыс көзі болды. Тұзды көлден алу, оны сұрыптау, сақтау, тиеу жұмыстарын жергілікті жұртшылық тез арада меңгеріп алды. Меңгеріп қана қоймай, оның қыр-сырын кейінгі ұрпаққа үйретті. Ұрпақтар сабақтастығы арқылы Тобылжандағы тұз кәсібі әулеттер маңдай терін төккен, қыз-қыз қайнаған ортаға айналды. Сол бір уақытты осындағы тұз өндіру орнының бұрынғы басшысы Тофик Нуруллаев былай еске алады:

- Біздің ауылда кәсіптің басқа түрін игеру, жаңа бағыттарға бет бұру оңай емес. Себебі оған қолайлы жағдайлар жоқ. Жердің тапшы болуы салдарынан мал, өсімдік шаруашылығын бастау тіпті қиын. Сондықтан ауыл тұрғындарының басты күнкөрісі осы тұз өндірісі еді. Бұл істің қыр-сырын білетін кәсіби мамандар баршылық. Өкінішке қарай, қордың сарқылуына байланысты бүгінде өңдеу, өндіру жұмыстары тоқтап тұр. Оны қайтадан бастау елді мекеннің өміріне қан жүгіртер еді, - дейді Т.Нуруллаев.

 

Тиісті жұмыстар басталады

Бұл мәселе жақында облыс әкімі Әбілқайыр Сқақовтың Успен ауданы тұрғындарымен кездесуі барысында тағы да көтерілді. Тобылжан ауылының Сәкен Рахымжанов есімді тұрғыны елді мекенде тұрақты жұмыс болуы үшін жыл он екі ай жұмыс істейтін өндіріс орнын салу керек деген ойын ортаға салды.

- Осыдан төрт жыл бұрын Тобылжан көлінен тұз алу ісін уақытша тоқтатып қойды. Мұны қордың сарқылуымен байланыс-тырды. Бірақ жергілікті жұртшылық тұздың жеткілікті екенін жақсы біледі. Сондықтан тәуелсіз сараптама жасалып, қордың бары расталып, жұмыстың қайта жанданғаны жөн деп санаймыз. Бұл – бір. Екіншіден, маусымдық жұмыс мәселелердің барлығын түбегейлі шешіп бермейді. Тұзды алудан бөлек, оны өңдейтін арнайы кәсіпорын ашу керек. Кейін оны сатылымға шығаруға барлық мүмкіндік бар. Айталық, теміржол, автомобиль жолы мен шекара жақын. Сол кезде Тобылжан Успен ауданы дамуының локомотивіне айналады. Үшіншіден, тұз өндірісі – тұрғындарға тұрақты табыс беретін іс. Кезінде біздің ауылда 3 мың адам болса, қазір бар-жоғы 500 тұрғын қалды. Яғни, аз уақыт аралығында адам саны алты есеге азайды. Оған да тұз өндірудің тоқтауы себеп болып отыр. Көпшілік өзімізде жұмыс болмаған соң күнкөріс қамымен қалаға кетеді. Кейбірі ауылға қайтып келіп, ішімдікке салынады. Жоғарыда аталған түйткілдердің барлығын тоқтаусыз жұмыс істейтін кәсіпорынды іске қосу арқылы шешуге болар еді, - деген ауылдастар ойы мен ұсынысын жеткізді С.Рахымжанов. Аймақ басшысы Тобылжан көлінің әлеуеті зор екенін алға тартып, тереңінен қайта өңдеу бағытын қарастыру қажеттігін атап өтті.

- Кезінде мұнда 1900-ден астам адам еңбек етіп, 2 млн тонна тұз өндірілетін еді. Өкінішке қарай, бүгінде бұл істің барлығы тұралап, өнімді сырттан сатып алатын болдық. Бұл ретте пайдалы қазбаны алу жұмыстарын Кіші Тобылжаннан бастаған дұрыс болар. Сондай-ақ, жұмыс жүргізетін инвесторлармен тұрғандарды тұрақты жұмыспен қамту мәселесі бойынша меморандум жасаған жөн, - деді Ә.Сқақов. Өткен аптаның соңында осы мәселеге қатысты қоғамдық талқылау өтті. Ауылдағы мәдениет үйіне жиналған 50-ден астам тұрғынға жобаның жай-жапсары, оның қоршаған ортаға әсері айтылды. Жобаны жасаған «Еуразия Экопроект» ЖШС басшысы Қарлығаш Төлебекованың айтуынша, Тобылжаннан тұз алу туралы келісімшарт 2031 жылға дейін жасалады.

- Тұз алу жұмысының тұрғындардың денсаулығы мен эколо-гиялық жүйеге кері әсері жоқ. Керісінше, бастапқы кезеңде 21 жаңа жұмыс орны ашылып, ауылдың әлеуметтік-экономикалық жағдайы жақсарады. Қауіп тудыратын зиянды қалдықтар да шығарылмайды. Тұрмыстық қалдықтар ғана жиналуы мүмкін, ол бірден арнайы белгіленген орындарға шығарылады, - дейді Қ.Төлебекова. Аудан басшысы Николай Дычко «Қазтұз» кәсіпорнының Тобылжанды игеруге қатысты жоспары ауқымды екенін атап өтті.

- Бұл ретте ерекше атап өтерлігі – инвестордың әлеуметтік жауапкершілікті мойнына алуы. Демек, елді мекеннің қоғамдық өміріне де белсене араласып, демеушілік көмек көрсетеді. Тобылжан тұрғындары бар білген-түйгендерімен бөлісіп, қолдау білдірсе, бір кездері тоқтап қалған іс қайта жаңғырарына сенім мол. Одан соң тұзды терең өңдеу жобасының да жүзеге асуы мүмкін, - дейді аудан басшысы. Тұрғындар бастаманы құптап, қоғамдық тыңдау өтті деп есептелді. Енді жаңа инвестор маусым-шілде айларында кіші Тобылжан көлінде тиісті жұмыстарды бастайды.

Келер жылдан үміт көп

Ал үлкен Тобылжанда тұз өндіру мен одан дайын өнім алу мәселесі бойынша «Павлодар тұз» ЖШС басшысы Денис Семеновқа арнайы хабарластық. Себебі 2018 жылға дейін тұрақты жұмыс істеп, кейін жұмысын тоқтатқан дәл осы кәсіпорын. Бұл мекеме Тобылжаннан бөлек Ақсу қаласына қарасты Қалқаман кентінен тұз алады. Келесі жылы Екібастұз қаласынан да шикізаттың көзін игеруге кіріспек.

- 2018 жылға дейін бір маусым аралығында Тобылжан көлінен 30-40 мың тонна тұз алатын едік. Оның дені Ресей еліне экспортталды. Бірақ үлкен Тобылжан көлінде тұз қорының азаюына байланысты жер қойнауын пайдалану мәселелері жөніндегі сараптамалық комиссия 2022 жылға дейін жұмысты уақытша тоқтатты. Тұз алу жұмыстары келесі жылы қайта барлау жұмыстары жүргізілген соң жандануы мүмкін. Бірден айта кету керек, мұндай көлдер уақытша консервацияға қойылған кезде әдетте тұздың көлемі айтарлықтай азаяды, - дейді Д.Семенов. «Павлодар тұз» кәсіпорнының басшысы Тобылжанда әрі қарай да тек техникалық тұз дайындалатынын тілге тиек етті. Оның 30 пайызы отандық нарықта қалып, қалған 70 пайызы Ресейге сатылмақ. Техникалық өнімнің бұл түрі жолдарға себу, зауыттардағы сүзгілерді тазалау барысында, малдың қосымша азығы ретінде пайдаланылады. Тобылжан-дағы шикізаттың сапасы одан ас тұзын өндіруге келмейтін көрінеді. Сондықтан бұл бағыт әзірше қарастырылып жатқан жоқ. Осы орайда Денис Семенов тұз кәсібін жыл бойы жүретін өндіріске айналдыру мәселесіне қатысты да түсініктеме берді.

- Бүкіл әлемде тұз алу – маусымдық жұмыс. Тіпті, отандық нарықты ас тұзымен қамтып отырған «Аралтұздың» өзі бірнеше ай аралығында ғана өндіріспен айналысады. Біздің өңірде аталмыш шаралар маусым-қыркүйек айлары аралығында атқарылады. Одан басқа уақытта игеру, шикізаттан өнім шығару мүмкін емес, - дейді Д.Семенов.

 


Количество показов: 901

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Асбұршақ қандай өсімдік?
09:40 21.05.2022  88

Тұтас өңірді қамтымақ
09:38 21.05.2022  91

Дауыс беру – маңызды
09:37 21.05.2022  90

Бүгінгі таңдау – ертеңгі өмір
09:35 21.05.2022  90

Жол азабын жүрген білер
09:00 21.05.2022  102

Сарыарқа самалы, 21 мамыр, сенбі
08:50 21.05.2022  114

Мен оқыған кітаптар
08:50 21.05.2022  89

Менің арманым...
08:49 21.05.2022  90

Тәтті мамандық
08:48 21.05.2022  82

Адасқанның айыбы жоқ
08:47 21.05.2022  86

Тарихи шеру - «ҚИМАҚ.TIME»
08:44 21.05.2022  86

Қазақ сатирасының Таңдайы
08:42 21.05.2022  86

Суармалы жер - береке көзі
11:26 19.05.2022  193

«Бейсекеңді дәріптеу керек...»
11:23 19.05.2022  217

Ұжымдық қауіпсіздік. Әскери одақ
11:22 19.05.2022  189

ЖОБА «Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
11:20 19.05.2022  203

Ерлік – елге мұра, ұрпаққа үлгі!
11:19 19.05.2022  242

Жапандағы жалғыз үйде туған қыз
11:18 19.05.2022  190

Ұлтқа қызмет – мінезден
11:16 19.05.2022  240

Мен және менің полицейім!
11:14 19.05.2022  188

Талапқа сай емес
11:13 19.05.2022  186

Балабақшаға жолдама алыңыз!
11:11 19.05.2022  193

Референдум - сайлау емес, таңдау
11:05 19.05.2022  219

Пәтер тапшылығы байқалуда
11:03 19.05.2022  203

Отбасындағы кикілжің қылмыс па?
10:59 19.05.2022  209

Терезенің сыртында қауіп бар!
10:58 19.05.2022  191

Қағаз қымбатшылығы қыспаққа алды
10:55 19.05.2022  198

Арзан несие: тозған көліктен құтылудың төте жолы осы ма?
10:53 19.05.2022  205

Сарыарқа самалы, 19 мамыр, бейсенбі
09:11 19.05.2022  222

«Қимақ.Time»
10:26 17.05.2022  407

Бүлдіршіндер еңбектеп жарысты
10:14 17.05.2022  414

«Тұран» түкке тұрмады
10:13 17.05.2022  446

Жастар - ел келешегі
10:09 17.05.2022  446

Өз таңдауымызды жасауға тиіспіз
09:26 17.05.2022  470

Қос ішектің Күмбірлеуі
09:24 17.05.2022  439

Қайта оралған «Жәмилә»
09:23 17.05.2022  436

Әуеден де, жерден де өңдеуде
09:17 17.05.2022  426

Мал дәрігерлері жеткіліксіз
09:16 17.05.2022  390

Көктемнің әр күні – несібе
09:08 17.05.2022  454

Сарыарқа самалы, 17 мамыр, сейсенбі
08:59 17.05.2022  471

Конституцияға енгізілетін түзетулер бойынша бағыт-бағдар
12:00 16.05.2022  545

Қазақтың текті қыраны
09:09 14.05.2022  729

Дауыс беру - парызымыз
09:07 14.05.2022  577

Жаңа Қазақстанның жарқын жолы
09:06 14.05.2022  486

«Әлкей Марғұлан және мәдени мұра»
09:04 14.05.2022  564

Халықтың сенімді қорғаны
09:03 14.05.2022  507

Тұрғын үй субсидиясы: талаптары қандай?
09:02 14.05.2022  649

Асфальт жол ауылға келді
09:01 14.05.2022  588

Сарыарқа самалы, 14 мамыр, сенбі
09:00 14.05.2022  751

Айлық аз
11:25 12.05.2022  629

Бабалар рухы – төл тарихымызда
10:43 12.05.2022  586

«Мектебім - мәңгілік көктемім»
10:42 12.05.2022  627

Еңбегі - ел есінде
10:39 12.05.2022  579

Қазақстан азаматтарына үндеу жасады
10:34 12.05.2022  687

Жеңіс даңқы – мәңгілік!
10:32 12.05.2022  558

Тегін дәрі: кімдерге тиесілі?
10:30 12.05.2022  626

Даудың басы – қараусыз мал
10:27 12.05.2022  655

Мұнай өнімдері экспортын шектеуді ұзарту дұрыс па?
10:20 12.05.2022  783

Шоң би оқулары өтті
10:18 12.05.2022  557

Негізгі ҰБТ: түлектер нені білуі тиіс?
10:13 12.05.2022  568

Раздел не найден.