Жер аударылғандар

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Жол: Көпір құрылысы қашан аяқталады?
15:30 03.02.2023  466

Халыққа қызмет көрсету орталығы ашылады
16:27 02.02.2023  607

Баға көтеруге негіз жоқ
16:24 02.02.2023  506

Су тапшылығын жоюдың жолы бар павлодарлық ғалым тың жоба ұсынды
11:18 02.02.2023  453

Чемпиондар ауылдан шығады! Ақтоғай ауданында қандай спорт нысандары салынады?
11:15 02.02.2023  392

Оқырман сұранысы қандай болмақ?
11:09 02.02.2023  558

Тәрбие тал бесіктен басталады
11:03 02.02.2023  663

Қайраткер атында турнир өтті
10:57 02.02.2023  511

Жаңа басшылар
10:53 02.02.2023  763

Әскерден соң оқуға қалай түсуге болады?
10:50 02.02.2023  597

Ауыл дамуына басымдық беріледі
10:48 02.02.2023  449

Балабақшада мамандар неге тапшы?
10:46 02.02.2023  413

Пәндерді шетел тілінде оқытқан дұрыс па?
10:42 02.02.2023  454

Полиция көліктері сақадай сай
10:39 02.02.2023  477

Ана тағдырын суреттеген портрет
10:36 31.01.2023  563

Қазандықтар жаңғыртылады
10:35 31.01.2023  928

Әйелді аялау - әлемді аялау
09:23 31.01.2023  769

Мерзімді басылымдар - жаңғыру жолында
09:20 31.01.2023  557

Жолаушының «жыры» біте ме? немесе «Аялдамадағылардан» сәлем хат
09:17 31.01.2023  575

Сайлау: дайындық барысы қалай?
09:15 31.01.2023  842

Тұрғын үй сертификаты: кімдерге тиесілі?
09:14 31.01.2023  541

Жолаушыларға - жаңа автобустар
09:12 31.01.2023  961

Талап-тілек ескерусіз қалмады
17:23 27.01.2023  1314

Көші-қон саясаты дамуда
16:42 27.01.2023  1287

Үйге жеткізу сервисі жеңілдеді
15:04 26.01.2023  1253

Шежірелі білім ордасы
11:32 26.01.2023  1212

«Қазақ театрында даму бар»
11:30 26.01.2023  1446

Ілгерілеу де, ізденіс те бар
11:28 26.01.2023  1238

Негізгі мектептің күйі нашар
11:26 26.01.2023  1264

«Бәлен жерде алтын бар...»
11:25 26.01.2023  1216

Жазатайым оқиға неге азаймай тұр?
11:23 26.01.2023  1307

Су тасқынына дайындық қалай?
11:21 26.01.2023  1283

Жарымжан балалар неге көбейіп барады?
11:19 26.01.2023  1048

Тығырықтан шығу жолы - тарифті өсіру дейді энергетика мамандары
11:09 26.01.2023  1208

Әкенің рөлін қалай көтереміз?
11:05 26.01.2023  1516

Бұл сайлау бұрынғыдан өзгерек
11:02 26.01.2023  813

Қабдыкәрім ақынның қамқорлығы
10:59 26.01.2023  1171

Пияз экспортын шектеу: тұтынушы мен шаруаға тиімді ме?
10:56 26.01.2023  749

Заңдастыру тәртібі - оңай
10:52 26.01.2023  750

Сарыарқа самалы, 24 қаңтар, сейсенбі
11:27 24.01.2023  657

11 медаль!
11:05 24.01.2023  1201

Абайлаңыз, көктайғақ!
11:02 24.01.2023  1065

Мәселелерді жедел шешу - шарт
11:01 24.01.2023  1138

Жаңа әкімдердің жүгі қандай?
10:58 24.01.2023  1241

Қолтаңбасы өшпейтін қайраткер
10:55 24.01.2023  1410

Автонесие: ескіден жаңасы артық
10:52 24.01.2023  1138

Бал өндірісінен «бал тамбай тұр»
10:50 24.01.2023  1086

Жұмыс тәулік бойы жүргізілуде
10:49 24.01.2023  1226

Ауылда мәдениет үйі салынуда
10:46 24.01.2023  1281

Шетелдік көліктерді заңдастыру басталды
18:10 23.01.2023  1147

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  3396

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  2970

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  2916

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  3373

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  3420

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  3544

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  3629

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  2887

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  2941

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  3347

Жер  аударылғандар 31.05.2022

Жер аударылғандар

Павлодар облысы ішкі істер департаменті мұрағатында сақталған қылмыстық істерді зерттеу барысында №0587 іспен таныстық. Іс 1931 жылдың 20 қазанында ашылған. Оқиға Шығыс Қазақстан облысының Абыралы ауданында орын алған. Алты адамның үстінен қылмыстық кодекстің 58/10 – бабы бойынша қылмыстық іс қозғалған.

 

Олар – К.О., С.М., М.Н., М.Ж. А.М., Қ.Ж. (Белгілі себептерге байланысты аты-жөндерін толық көрсетпедік). Бұлардың біріне «Бай, саудагер, бұрын жартылай билеуші болған, 1927 жылы – 150 бас мал, 1930 жылы – 100 бас мал ұстаған. Батрақ жалдаған. Отбасы 7 адамнан тұрады, оның төртеуі жұмысқа жарамды» деген сипаттама беріліпті. Қалғандары бай-кулак ретінде көрсетілген. Хаттамаға келесі жайттар толтырылған. Айыпталушылар 1931 жылы ақпандағы Абыралы көтерілісі кезінде бір үйде жиын өткізген. Астық және мал дайындап тапсыру ісінен бас тарту жөнінде өзара келісімге келген. Көтерілісшілердің ауылға келуін күткен, болмаса Абыралы ауданынан көшіп кетуді ұйғарған. Кейбірі отбасы мүшелерін көтеріліске қатысқандардың іс-әрекеттерін жақтап үгіт-насихат жүргізу үшін көрші ауылдарға жіберген. Алты адамның бірі М.Н. кедейлер мен орта шаруаларды жинап былай деген: «Кеңес үкіметі бүгін байлардың малын тартып алса, ертең сендердің малдарыңды да тартып алады. Егер көтерілісшілер ауылға келмесе, көшіп кеткеніміз дұрыс. Кеңес үкіметі сендерге ештеңе бермейді, керісінше малда-рыңды тартып алып, шетелдерге, Англияға, Францияға жібереді. Малды оған бергенше сойып тастау керек». Осындай үгіт-насихаттар нәтижесінде дайындау пункттеріне астық және мал тапсыру ісі тоқтатылып, байлардың иелігіндегі малдарды жаппай сою белең алған. Ақыры 100 шаруашылық белгісіз жаққа көшіп кеткен. 1931 жылдың 10 шілдесіндегі сот отырысына айыпталушылардың іс-әре-кеттеріне 14 адам куәлік еткен. 1931 жылдың 6 қарашасында Семей қаласында ОГПУ үштігі қылмыстық кодекстің 58/10-бабы бойынша үкім шығарған. Үкімге сәйкес, К.О., С.М., М.Н., М.Ж. А.М., Қ.Ж-ның дүние-мүлкі тәркіленіп, Қазақстаннан тыс аймақтарға 5 жылға жер аударылған. Алтауы да кирил жазуын білмегендіктен, хаттамаға мөр есебінде бармақтарын басқан. Қазіргі Қазақстан тарихында ашар-шылық жылдарындағы көтерілістерге әділ саяси баға берілді. Мысалы, «Абыралы көтерілісі (1931 жылы ақпан-наурыз) – Шығыс Қазақстан облысы Абыралы ауданы шаруаларының Кеңес өкіметінің күштеп ұжымдастыру, мемлекетке мал тапсыру саясатына қарсы бас көтеруі» делінген. Көтерілісшілер аяусыз басып жанышталған. Қарқаралыдан, Семейден келген ОГПУ-дың тұрақты әскери бөлімдерімен шайқаста көпшілігі қаза тапқан. Тірі қалғандарына жазалау шаралары қолданылған. Мәселен, 1931 ж. күзде Абыралы көтерілісіне қатысқан 500-ден астам адам жауапқа тартылған. Тек Кемпірбаевтың жаса-ғында болғандардан 274 адам сотталып, 85 адам атылған. Бір өкініштісі, ашаршылық жылдары жер аударылған мыңдаған тұрғынның тағдыр-талайы жөніндегі деректер мемлекеттік мұрағаттар құжаттарына енбеген. Бұл бағытта алдыңғы буынның жадында сақталған мәліметтерді жинас-тырып, хатқа түсіру ісін жүзеге асыру қолға алынды. Қазақстаннан сыртқа жер аударылғандар жөніндегі деректер Ресей, Қытай мемлекеттерінің, өзбек, қырғыз, тәжік, ауған елдерінің мұрағаттарында сақталуы ықтимал. Демек, саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау жөніндегі комиссияның атқарар жұмыстары аз емес. Ал біз зерттеген жер аударылған 6 адамның іс-әрекеттерінде қылмыс белгілері жоқ деп білеміз. Бұлар Абыралы көтерілісіне қатыспаған. Тек сталиндік-голощекиндік жүйеде қолдан жасалған аштықтан отбасылары мен мал-мүліктерін аман алып қалуды көздеп, көтерілісшілерге үміт артқан, тілектес болған. Ел ішінде мұндай азаматтар мыңдап саналған. Көпшілігінің тағдырлары ұқсас. Сөзімізді қорытындылай келе, ҚР Парламенті Қазақстаннан тысқары аймақтарға күштеп жер аударылған азаматтарды саяси қуғын-сүргін құрбан-дары санатына жатқызу жөнінде жаңа заң дайындауы қажет деген ұсыныс білдіреміз.

Арман ҚАНИ, саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі өңірлік комиссияның мүшесі, Павлодар қаласы.

 

Ата жұрт

 

Жолбарыстың сүрлеуіндей жол мұнда

Жасырынып жатушы еді шалғында...

Тұрмын үнсіз күдірейіп жон арқам,

Едірейде,

Ата жұрттың орнында.

«Өрісімді кімдер өртеп кетті!?» – деп,

Сұрланамын сұмдық оймен кек тілеп.

Тентек жүрек тілдесер жан іздейді,

Кеудемдегі үнсіздікті тепкілеп.

Төрт түлікпен қанжығасын қандаған

Қанішерлер тонаудан бір танбаған,

Құйттай ғана Хиросимам бұл менің,

Атом емес,

Ашаршылық жалмаған.

Үдей түсті бойдағы қан шабысы,

Үңірейіп тұр үрей кезген тау іші.

Енді мұнда қара інген жоқ боздайтын,

Ауғанбай жоқ шыр-шыр етер дауысы.

Таудың өзі іштен мәңгі тынғандай,

Тың тыңдадым,

Тылсым сұмдық бұл қандай?!

Өлілердің үніменен бұл өлке

Үнсіз ғана әндетіп-ақ тұрғандай.

Ойдым-ойдым орнынан әр үйдің

Ойран болған тарихымды танимын.

Мұздай сумен көз жасымды шайдым да,

Мұңымды айттым бұлағына Қанидың.

«Сен де мені жатырқайын дедің бе?

Ата бұлақ, түбіміз бір тегінде.

Аштық жылы кете барған тамшыңмын,

Аманат боп бір ұлыңның белінде».

Бірақ, бұл сөз айтуға тек жеңіл ғой,

Салқын тартты санамдағы небір ой.

Ата жұртым өлі жұртқа айналса,

Бұл да лажсыз мен көретін өмір ғой!

Арман Қани.

 

 


Количество показов: 2180

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Жол: Көпір құрылысы қашан аяқталады?
15:30 03.02.2023  466

Халыққа қызмет көрсету орталығы ашылады
16:27 02.02.2023  607

Баға көтеруге негіз жоқ
16:24 02.02.2023  506

Су тапшылығын жоюдың жолы бар павлодарлық ғалым тың жоба ұсынды
11:18 02.02.2023  453

Чемпиондар ауылдан шығады! Ақтоғай ауданында қандай спорт нысандары салынады?
11:15 02.02.2023  392

Оқырман сұранысы қандай болмақ?
11:09 02.02.2023  558

Тәрбие тал бесіктен басталады
11:03 02.02.2023  663

Қайраткер атында турнир өтті
10:57 02.02.2023  511

Жаңа басшылар
10:53 02.02.2023  763

Әскерден соң оқуға қалай түсуге болады?
10:50 02.02.2023  597

Ауыл дамуына басымдық беріледі
10:48 02.02.2023  449

Балабақшада мамандар неге тапшы?
10:46 02.02.2023  413

Пәндерді шетел тілінде оқытқан дұрыс па?
10:42 02.02.2023  454

Полиция көліктері сақадай сай
10:39 02.02.2023  477

Ана тағдырын суреттеген портрет
10:36 31.01.2023  563

Қазандықтар жаңғыртылады
10:35 31.01.2023  928

Әйелді аялау - әлемді аялау
09:23 31.01.2023  769

Мерзімді басылымдар - жаңғыру жолында
09:20 31.01.2023  557

Жолаушының «жыры» біте ме? немесе «Аялдамадағылардан» сәлем хат
09:17 31.01.2023  575

Сайлау: дайындық барысы қалай?
09:15 31.01.2023  842

Тұрғын үй сертификаты: кімдерге тиесілі?
09:14 31.01.2023  541

Жолаушыларға - жаңа автобустар
09:12 31.01.2023  961

Талап-тілек ескерусіз қалмады
17:23 27.01.2023  1314

Көші-қон саясаты дамуда
16:42 27.01.2023  1287

Үйге жеткізу сервисі жеңілдеді
15:04 26.01.2023  1253

Шежірелі білім ордасы
11:32 26.01.2023  1212

«Қазақ театрында даму бар»
11:30 26.01.2023  1446

Ілгерілеу де, ізденіс те бар
11:28 26.01.2023  1238

Негізгі мектептің күйі нашар
11:26 26.01.2023  1264

«Бәлен жерде алтын бар...»
11:25 26.01.2023  1216

Жазатайым оқиға неге азаймай тұр?
11:23 26.01.2023  1307

Су тасқынына дайындық қалай?
11:21 26.01.2023  1283

Жарымжан балалар неге көбейіп барады?
11:19 26.01.2023  1048

Тығырықтан шығу жолы - тарифті өсіру дейді энергетика мамандары
11:09 26.01.2023  1208

Әкенің рөлін қалай көтереміз?
11:05 26.01.2023  1516

Бұл сайлау бұрынғыдан өзгерек
11:02 26.01.2023  813

Қабдыкәрім ақынның қамқорлығы
10:59 26.01.2023  1171

Пияз экспортын шектеу: тұтынушы мен шаруаға тиімді ме?
10:56 26.01.2023  749

Заңдастыру тәртібі - оңай
10:52 26.01.2023  750

Сарыарқа самалы, 24 қаңтар, сейсенбі
11:27 24.01.2023  657

11 медаль!
11:05 24.01.2023  1201

Абайлаңыз, көктайғақ!
11:02 24.01.2023  1065

Мәселелерді жедел шешу - шарт
11:01 24.01.2023  1138

Жаңа әкімдердің жүгі қандай?
10:58 24.01.2023  1241

Қолтаңбасы өшпейтін қайраткер
10:55 24.01.2023  1410

Автонесие: ескіден жаңасы артық
10:52 24.01.2023  1138

Бал өндірісінен «бал тамбай тұр»
10:50 24.01.2023  1086

Жұмыс тәулік бойы жүргізілуде
10:49 24.01.2023  1226

Ауылда мәдениет үйі салынуда
10:46 24.01.2023  1281

Шетелдік көліктерді заңдастыру басталды
18:10 23.01.2023  1147

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  3396

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  2970

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  2916

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  3373

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  3420

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  3544

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  3629

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  2887

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  2941

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  3347