Foto Olga BUGAYEVA

Облыстық полиция департаментінің кинологиялық қызмет орталығындағы қызметтік иттер түрлі қылмыстардың алдын алуға үлкен септігін тигізуде. Сондай-ақ, кинологтардың сенімді досына айналған бұл иттер іздестіру-құтқару жұмыстарына да жұмылдырылады. Мәселен, былтыр қызметтік иттердің арқасында облыс бойынша 300-ге жуық қылмыс ашылды.

Өңірлік коммуникациялар қызметі ұйымдастырған көшпелі баспасөз мәслихаты барысында облыстық полиция департаментінің кинологиялық қызмет орталығының басшысы Нияз Валиев Павлодар-дағы кинологиялық орталықта 20 ит жұмыс істесе, облыс бойынша олардың саны 30-ға жуық екенін айтты. Сонымен қатар, ол 2024 жылы қызметтік иттердің көмегімен шағын және орта деңгейдегі қылмыстарды ізін суытпай ашудың 258 дерегі тіркелгенін жеткізді. Оның ішінде иісшіл иттердің көмегімен 39 келі есірткі тәркіленіп, нашақорлыққа қатысты 79, 2 адам өлтіру, 33 ұрлық фактілерінің беті ашылған.

— Павлодар облыстық полиция департаментінде қызметтік иттердің жалпы саны — 28. Мамандандырылған иттердің көмегімен қылмысты анықтауға, із кесуге, есірткі, жарылғыш заттарды іздестіруге мүмкіндік көп. Бұл иттер күшік кезінен арнайы оқу-жаттығу курстарынан өтіп, белгілі бір бағыттағы құқық бұзушыларды анықтауға мамандандырылған. Қызметтік іздестіру иті есірткі мен жарылғыш затты бірден сезеді. Яки тапқан бойда жанына отырады немесе аяғымен көрсетеді. Себебі есірткі заттарын іздеу — кинология қызметінің маңызды бағыттарының бірі, — деді Нияз Валиев.

Сонымен қатар, орталық басшысы жедел шараларда әрекет ету бойынша қызметтік иттерді тексеру тұрақты негізде жүргізілетінін, тәуліктің кез келген уақытында (таңертең, күндіз, түнде) шынайы сценарий бойынша көшпелі жаттығулар өткізу тәжірибеде бар екенін атап өтті. Айтуынша, иттердің де адамдар сияқты сангвиник, холерик, флегматик, меланхолик сияқты төрт түрлі мінезі болады. Соның ішінде қызметке жарамдысы – сангвиник иттер.

— Төрт аяқты көмекшілеріміздің қырағы әрі жылдам естуі, нұсқаушының кез келген бұйрығын бұлжытпай орындауы мен ұстал-ғандар және қамауға алынғандарды алып жүрудегі қызметтері айрықша. Ит иіс сезу арқылы бізге жарылғыш заттарды және есірткі құралдарын анықтау мен іздестіру кезінде көмектеседі. Әр иттің тілін тауып, оның осындай қасиеттерін дамыту үшін өз ісінің маманы болу қажет. Иттерді баптау мен үйрету жүйесіне үнемі үлкен күш жұмсалады. Ол үшін иттермен айына 20 сағат жаттығу жүргіземіз. Таңертең кезекші кинологтың бақылауымен барлық иттер тамақтандырып, су беріледі. Содан кейін олардың жатын орындары тазартылады. Кейінірек иттер жаттығуға барады. Біз әр сағат сайын 15 минут жаттығу өткіземіз. Ал кезекші ит ауысым бойы жұмыс істейді, — деп толықтырды ол.

Кинолог мамандардың сөзінше, қызметтік иттерді күшік кезінен, яғни үш айдан бастап үйретеді екен. Барлық «төрт аяқты тәртіп сақшылары» Алматы кинологиялық орталығынан әкелінеді. Мұндай иттер шамамен сегіз жасқа дейін жұмыс істейді.

– Кинология қызметі орталы-ғындағы иттер із кесу саласы, есірткі, жарылғыш затты іздеуге үйретіледі. Өзіме бекітілген осы қызметтік іздестіру итімен күніне бірнеше рет жаттығу жұмыстары жүргізіледі. Иттердің ішінде неміс овчаркасы, лабрадор, орыс төбеті тұқымдары бар. Біз осы иттермен жұмыс істейміз. Қызметтік іздестіру иттерін үйрету барысында барлық иттің мінез-құлқы әртүрлі екенін байқаймыз. Итті мінез-құлқына қарап дайындаймыз. Мысалы, біз бұл иттерді үй асымен емес, тек арнайы тағаммен тамақтанды-рамыз. Сондай-ақ, қызметтік иттерге біреудің қолынан тамақ алмауға үйретеміз. Сонда ғана иттер қызметтік іздестіру барысында жақсы қызмет көрсетеді, — деді ол.

Айта кетейік, павлодарлық полицейлерге Алматы қаласындағы кинологиялық орталықтан арнайы дайындалған иттер ғана әкелінеді. Мамандар негізінен бельгиялық және неміс овчаркаларын дайындайды, бірақ, лабрадор мен спаниель де кездеседі екен. Иттер есірткі, жарылғыш зат іздеумен және із бойынша адамды анықтауға сәйкес бөлінеді. Осылайша, тәртіп сақшыларының көмекшілері қысқа мерзімде қауіпті затты анықтау бойынша шеберлігін шыңдайды. Жақсы ит — иесінің көз-құлағы демекші, бұларсыз осы күні есірт-кіге қарсы күшейтілген күресті елестету мүмкін емес. Сондықтан кинологтар орталығында олардың қатарын арттыру мәселесі де өзекті. Полицейлерге жақын арада 8 ит қосылуы тиіс. Оның ішінде төртеуі — неміс, төртеуі — бельгиялық овчаркасы.

Кинология қызметінің алдында тұрған міндеттердің мүлтіксіз орындалуы кинолог мамандардың кәсіби шеберлігі мен олардың қызметтік иттерінің үйретілуіне байланысты екені сөзсіз. Олай болса, ел тыныштығы мен қауіпсіздігін қорғайтын кинолог мамандар мен олардың ақылды иттеріне сәтті жорық тілейміз.

Алтынбек МҰҚЫШЕВ.

WhatsApp