Ғылым – кез келген мемлекеттің дамуының басты қозғаушы күші. Қазіргі жаһандану дәуірінде ғылым саласына ерекше мән берген көптеген елдер едәуір өсіп-өркендеп, жаңа технологиялардың игілігін көруде. Мол мүмкіндіктерге жол ашылуда. Бұл ретте, мемлекетіміздегі отандық ғылымның аяқ алысы қалай? Егемен еліміздің инновациялық әлеуетін арттыруға бағытталған қандай жұмыстар қолға алынуда? Жалпы, бұл саладағы жеткен жетістіктер, қолдау шаралары мен мәселелер қандай? Осы және өзге де сұрақтарға жауап алу үшін облыстық «Saryarqa samaly» газеті өңірдегі жоғары оқу орындары ғалымдарының басын қосып, дөңгелек үстел отырысын өткізген еді.
«12 сәуір – Ғылым қызметкерлерінің күні» аясында ұйымдастырылған айтулы шараға Торайғыров университетінің проректоры, PhD докторы Салтанат Әубәкірова, Марғұлан университетінің профессоры, Педагогика жоғары мектебінің деканы Бағлан Жапарова, Марғұлан университетінің Гуманитарлық ғылымдар жоғары мектебінің деканы, тарих ғылымдарының докторы Анар Кәрімова және осы оқу орнының оқытушысы, PhD докторы Арсланбек Мұхаметқайыров, Торайғыров университетінің жас ғалымдары, PhD докторы Қуаныш Мақашев пен қауымдастырылған профессор, PhD докторы Мәди Рахимов қатысып, ой-пікірлерін ортаға салды.
Нұрбол ЖАЙЫҚБАЕВ, облыстық «Saryarqa samaly» газетінің бас редакторы:
– Алдымен редакциямызға келіп, дөңгелек үстел шарасына қатысып отырған ғалымдарға алғыс білдіреміз.
Соңғы жылдары ел Президенті ғылым саласын дамытуға баса назар аударуда. Оны өздеріңіз де көріп-біліп, сезініп жатқан боларсыздар. Таяуда ғана, яғни 19 наурызда Мемлекет басшысы ғылыми қауымдастықпен кездесіп, көп ой айтты, біраз дүниелердің бетін ашты. Бір сөзбен айтқанда, ғалымдарға үндеу жариялады. Осыған орай біз де өз тарапы-мыздан үнсіз қалмай, өңірдегі ғалымдардың басын қосып, отандық ғылымның ертеңі, инновациялық мүмкіндіктер жөнінде ойталқы ұйымдастырғанды жөн көрдік.
Тілші сауалы:
– Әңгімемізді отандық ғылымның қазіргі жай-күйі-
нен бастасақ… Яғни, ғылымды қолдау, қаржыландыру шара-лары қандай деңгейде?
Салтанат ӘУБӘКІРОВА:
– Ел Президенті биыл 19 наурызда өткен ғылыми қауымдастықпен кездесуінде көп мәселе көтерді. Әрине, қолдау да, нәтиже де, сын да айтылды. Онсыз болмайды. Ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынов айтқандай, біз озғандарға жету керекпіз, жеткендерден озу керекпіз.
Атап өтерлігі, бұрынғымен салыстырғанда, соңғы жылдары ғылымның қай саласына болсын қаржы молырақ бөлінуде. Мысалы, тек гуманитарлық ғылымға
9 миллиард теңге бағытталды. Бірақ бұл қаражат қомақты көрінгенімен, бүкіл елге үлестіргенде мардымсыздау болып қалатыны белгілі. Бұған небары 30 шақты жоба ғана жасауға болады.
Дей тұрғанмен, қазіргі уақытта көптеген мүмкіндік бар. Нақтырақ айтқанда, бағдарламалық-нысаналы және гранттық қаржыландыру жүйесі жұмыс істейді. Сондай-ақ, жастарға арналған постдокторантура, «Жас ғалым» бағдарламасы бар. Бұдан бөлек, әр университеттің ішінде ғылымды қаржыландыруға бағытталған бағдарламалар жүзеге асуда. Ғылыми техникалық кеңес құрылды. Алғаш рет Конституцияда ғылым, инновация, мәдениет құндылықтарына қатысты жаңа бөлім пайда болды. Мұның бәрі еліміздің ғылымды дамытуға деген бетбұрысын көрсетеді деген ойдамын.
Анар КӘРІМОВА:
– Иә, елімізде ғылымды дамытуға, қолдауға баса мән берілуде. Мәселен, алысқа бармай-ақ, өзімізге тоқталар болсақ, соңғы жылдары Марғұлан университетінде көптеген игі істер қолға алынуда. Соның бірі – гранттық қаржыландыру тұрғысынан жобаларды ұтып алу. Осы бағыттағы жұмыстардың нәтижесінде, бірнеше жыл бұрын біздің университеттің қаржыландыру көлемі шамамен 55–86 миллион теңге болса, биыл 3 миллиард 900 миллион теңгеге жетіп отыр. Ал жобаларымызға тоқталар болсақ, басым бөлігі гуманитарлық бағытта, сондай-ақ, тарихқа, жасөспірімдер мәселесіне қатысты жобалар да бар. Тағы бір ерекше мега жоба – біздің өңірде талантты оқушылармен жұмыс жасайтын кадрларды даярлау мәселесі. Қуантарлығы, өңірімізде дарынды балалар көп. Оларды ары қарай дамыту үшін, бәсекеге қабілетті ел болу үшін ерінбей еңбектеніп, ізденуіміз керек. Сол үшін ғылымға деген қолдауды әлі де арттыра беру қажет. Шыны керек, өзге мемлекеттерде, мысалы, Азия елдерінде, Сингапур, Оңтүстік Кореяда ғылымды қаржыландыру жағы едәуір жоғары деңгейде.
Десе де, бұрынғымен салыс-тырғанда, бізде алға басу бар. Қазір мүмкіндіктер де мол. Осыған шүкіршілік етеміз.
Тілші сауалы:
– Елімізде ғылымды өндір-іске енгізу, коммерцияландыру мәселесіне басымдық берілуде. Бұл бағыттағы жұмыстар қалай жүзеге асуда? Қандай қиындықтар бар?
Салтанат ӘУБӘКІРОВА:
– Әрине, дамыған елдердің қатарына ену үшін экономикаға үлес қосуымыз қажет. Ол үшін ғылыми мақалалар, монографиялар шығарып, патенттер алып қана қоймай, оны қолданысқа енгізуіміз керек. Алайда ғылымды коммерцияландыру ісі кейбір салалар үшін қиындық туғызуда. Мәселен, техникалық ғылымдар, құрылыс, металлургия, түсті металдар, жаратылыстану саласында көп жоба жасап, оны өндіріске енгізуге болады. Айталық, Торайғыров университетінде қазір 86 ғылыми жоба жұмыс жасап жатыр. Былтыр бұл ғылымнан 1 миллиард 600 миллион теңге пайда түскен. Мұндай мүмкіндік бұрын-соңды болмаған. Қазірдің өзінде біздің жастарымыз стартаптар, прототивтер жасайды, басқа да көп іспен айналысады.
Ал гуманитарлық сала үшін коммерцияландыру қиындық туғызатынын айта кеткен жөн.
Бағлан ЖАПАРОВА:
– Шыны керек, гуманитарлық сала өкілдері үшін ғылымды коммерцияландыруда кедергілер жоқ емес. Мысалы, 100 гранттық жобаға қаражат бөлінсе, оның 3 пайызы ғана гуманитарлық бағытқа, қалғаны техникалық және басқа да салаларға беріледі. Соған қарамастан, бізден сол ұтып алған қаржылай грантты коммерцияландыру талап етіледі. Бұл жағы қиындық туғызуда. Неге десеңіз, біз өзге сала өкілдері сияқты өз өнімдерімізді зертханаларда дәлелдеп, сата алмаймыз. Тек монография, кітаптар, әдістемелер, мұғалімдерге арналған көмекші құралдар сияқты дүниелерді ғана шығарып сатпасақ, басқа жол жоқ. Сонымен қатар, қосымша сайттар ашып, ақылы көмек беру сынды іспен айналыспасақ, басқа мүмкіндік жоқ. Осыны ескере отырып, гуманитарлық салаға басқаша талап қойылғаны дұрыс деп есептеймін. Біз идеологиямен айна-лысып, ұрпақ тәрбие-
леп отыр-ғандықтан өзгеше көзқарас керек сияқты…
Тілші сауалы:
– Осы орайда Мемлекет басшы-сының елде гуманитарлық маман-дарды жаппай даярлау үрдісінен техни-калық кадрларға бетбұрыс жасау керектігі жайлы айтқан сөзіне тоқталғым келіп отыр. Яғни, Президентіміз ғылыми қауымдастық отыры-
сында сөйлеген сөзінде: «Бізде заңгерлер, филологтар, дипломаттар, яғни гумани-тарлық мамандар тым көп. Ұлттың менталитетін өзгертуіміз керек. Ал мента-литетті өзгерту дегеніміз – оны ғылым мен технологияға бұру», – деген еді. Бұған қатысты ойларыңыз қалай?
Салтанат ӘУБӘКІРОВА:
– Мен өзім гуманитарлық саланың өкілі болғандықтан осы мәселеге қатысты жанайқайымды бөліскім келеді. Айтпағым, идеология деген нәрсе бар. Қай саланың маманы болсын, ең бірінші идеологияны басты назарда ұстау керек. Мысалы, мен жуырда Шымкентте өткен «Digital Qazaqstan» форуыма қатыстым. Сонда Өзбекстанның Премьер-министрі өздерінде ғылым, жасанды интеллект қалай дамығанын көрсетіп жатыр. Оның айтуынша, «Coursera» деген платформада 3 мың курс өзбек тілінде әзірленген екен. Ал неге біздің ғалымдар өз курстарын қазақ тілінде мазмұнды етіп дайындап, осы платформаға енгізбеске? Неге оларға осындай іспен айналысуға мүмкіндік берілмеске?.. Сонымен қатар, өңірдегі, республикадағы талантты жастарға жағдай жасап, басқа елдерге кетіп қалмауына ықпал ету де идеология болып табылады. Айта берсе, мәселе көп…
Ескере кететін тағы бір жайт, гуманитарлық салада философия деген үлкен ғылым бар. Ол барлық ғылыммен байланысты, яғни оңай шағылатын жаңғақ емес. Гранттар үлестіруде осы сала кенже қалып қойып жатады. Сондықтан бұл мәселеге де көңіл бөлінсе екен деймін.
Тілші сауалы:
– Елімізде ғалымдарға қаржылық гранттар бөлу мәселесі қаншалықты ашық әрі әділ жүргізіледі?
Мәди РАХИМОВ:
– Негізі, ғылым саласы реформалауды қажет етеді. Себебі, мемлекеттік гранттық қаржыландырулар, нысаналы бағдарламалық және жас ғалым-дарға арналған қаржыландырулар конкурстық жүйемен жүргізіліп жатқанымен, әлі де адами және субъективті факторлар рөл атқарады. Сондықтан бұл іске халықаралық эксперттерді қосу керек деп санаймын.
Тағы бір айтарым, қазіргі таңда елімізде ғылымға бөлінген қаржы көлемі артқанымен, дамыған елдермен салыстырғанда біршама төмен. Сондықтан мемлекет тарапынан ғылымға деген қаражатты аямау керек деп есептеймін. Себебі, ғылым – қоғамның негізгі қозғаушы күші.
Тілші сауалы:
– Осынау гранттарды игеру мәселесі мемлекет тарапынан қалай қадағаланады? Қандай талаптар қойылады?
Салтанат ӘУБӘКІРОВА:
– Ақша көбейген сайын, талап та күшейе түседі. Әр конкурстың өз ережесі бар. Мысалы, мен
2 мәрте гранттық жобаның жеңімпазы болдым. Бірінші жобам 40 жасқа дейінгі жас ғалымдарға арналған байқау болды. Ал қазіргі таңда 89 миллион теңгенің жобасымен айналысып жатырмын. Әрине, «судың да сұрауы бар» демекші, әр жобаға бөлінген қаражаттың қайда жұмсалғанын дәлелдеп, есеп беру керек. Бірақ мен қаржымен айналыспаймын. Бұл мәселемен есепшілер жұмыс істейді. Біз жобаның ішкі мазмұнымен айналысып, бар назарымызды соған аударамыз. Жалпы, мұның да машақаты көп. Мәселен, жобаны ұят болмайтындай етіп көрсету, тұсаукесерін жасау, жылдық есептерін уақытында беру қажет. Бұған қоса қорытынды есеп беру, экспертизадан өту мәселесі бар. Сөйтіп, жобаны базаға салып, оның нәтижесін бірнеше ай бойы сарғайып, уайымдап күтіп жүретін сәттер де кездеседі. Сосын бұл жерде анау айтқандай қомақты қаржы жоқ, алатын жалақың еңбек өтіліңе байланысты есептеледі. Мысалы, 89 миллион теңгенің жобасы деп ауыз толтырғанмен, онымен айналысқаным үшін ай сайын алатыным 200 мың теңге төңірегінде. Сонымен қатар, бөлінген қаржының 10 пайызы жұмыс істеп жатқан ұйымның құрал-жабдықтарына жұмсалады. Бұл жерде мемлекеттік сатып алу, төленетін салық мәселесі бар. Ол аз болғандай, прокуратура, антикор, ғылым комитеті, министрліктің тексерулері келеді. Жыл сайын және жоба аяқталған соң жүргізілетін мониторинг бар. Халықаралық журналдарға мақала шығару талабы бар. Қысқасы, сырт көз біле бермейтін мәселе аз емес. Осындай түрлі қиындықтардың салдарынан қаржыны кері қайтарып берген, адвокат жалдап алып жатқан, орта жолдан жобасы тоқтаған әріптестеріміз де болды.
Міне, бұған қарап оңай ештеңе жоқ екенін түсіну керек. Кейбір атағы бар ғалымдар осындай бюрократиялық мәселелерге байланысты бас қатырғысы келмейді.
Тілші сауалы:
– Мемлекет басшысы: «Білім мен ғылым – әлемді өзгерте алатын ең басты күш, ал университет – озық ойлар мен жаңа идеялардың ордасы, ғылыми ізденіс ортасы», –
деген екен. Осы орайда біздің университеттердің, павлодарлық ғалымдардың отандық ғылымды дамытуға қосқан үлестері, жеткен жетістіктері қандай?
Анар КӘРІМОВА:
– Әрине, отандық ғылымды дамытуға әр университет те, ғалымдар да өз деңгейінде үлес қосып жатыр. Мысалы, біз қазір Қазақстан тарихын тереңірек зерттеп, танып-білу үшін Ресей империясы кезіндегі Сібір комитеті деген ұйымның деректерін пайдаланудамыз. Ол ХІХ ғасырға қатысты көптеген мәселелердің бетін ашып отыр. Ғылыми жаңалық қандай? Бұрын ғылыми айналымда болмаған бұйрықтар, хаттар, ақсүйектер мен патша үкіметінің қарым-қатынасы, жер мәселесі, әкімшілік-территориялық бөлініске қатысты өзге де деректерді біз Санкт-Петербург пен Мәскеу қаласындағы мемлекеттік мұрағаттардан алып, өңдеп, ғылыми айналымға енгізуді көздеп отырмыз. Мысалы, биыл маусым айында осы мұрағаттық деректердің жинағы жарық көреді. Осы жылдың соңында монография шығару жоспарлануда. Жалпы, ол не береді десек, қоғам санасына түпкілікті дұрыс мәліметтер ұсынады. Мысалы, Кеңестік кезеңде біз Қазақстанның Ресейге қосылуы қазақтардың өз еркінде болды деп түсіндік. Ал қазір мына тарихи деректерді зерттейтін болсақ, мұнда көп қайшылыққа толы оқиғалар орын алған екен. Осындай мәселелердің бет пердесін ашып, ғылыми айналымға енгіземіз деген ойдамыз.
Бағлан ЖАПАРОВА:
– Біздің де жобалар баршылық. Негізі, оның тақырыбы жетім балаларға арналған. Яғни, 2020 жылы командамен жетімдер үйіндегі гендерлік тәрбие бойынша жоба жасап, оны 2023 жылы аяқтадық. Бір жыл демалып, 2024 жылы балалар үйіндегі психологиялық-педагогикалық жағдай, соның ішінде түрлі мәселелерге байланысты қолдау көрсету, мектептердегі буллингтің алдын алу, жетім және ата-қамқорлығынсыз қалған балалардың жанайқайы, солармен жұмыс істейтін психологтардың жұмысын ұйымдастыру бойынша тағы бір жобаны қолға алдық. Сонымен қатар, тек біздің өңір ғана емес, бүкіл республиканың, Өзбекстанның психологтарымен өзіміздің жеке сайтымыз арқылы көптеген семинарлар өткізудеміз. Сол жерде туындаған мәселелерді шешеміз. Жетім балалар үйінде жұмыс істейтін тәрбиешілерге әдістемелік нұсқаулық жасаймыз.
Осылайша, қандай баламен қалай жұмыс жасау керектігін түсіндіріп, ережелер мен қазіргі заңнаманы байланыстырып, пайдалы жобалар ұсынудамыз.
Салтанат ӘУБӘКІРОВА:
– Сөз басында айтып кеткенімдей, біздің ғалымдар да ғылымды дамытуға барынша үлес қосып, өздері жасаған жобаның жемісін көруде. Айталық, аграрлық сала мамандары биогумус деген топырақты құнарландыруға арналған тыңайтқыш затты кәдеге жаратуда. Тіпті, бұл жоба Ғылым және жоғары білім, ауыл шаруашылығы министрліктерімен бірлесіп жоғары деңгейде іске асуда. Қазір біздің университет осы биогумусты өңірлерге сату арқылы мол табысқа кенеліп отыр.
Енді екінші жобаға тоқталар болсам, Амантай Құдабаев деген профессорымыз гуманитарлық сала бойынша әр ауданның энциклопедиясын жазумен айналысып жатыр. Оған да сұраныс жоғары екенін атап өткен жөн. Сондай-ақ, металлургия саласы түсті металдарды құю арқылы зауыттармен тығыз қарым-қатынас жасауда.
Цифрландыру бағыты бойынша AI-Sana бағдарламасы сәтті жүзеге асуда. Оны жасанды интеллект бағдарламасы деп атауға да болады. Бұл жерде жасанды интеллект агенттері жасалады. Мәселен, былтыр біз өзіміздің академиялық ішкі мәселелерімізді шешетін агенттер құрып, қабылдау комиссиясының жұмысын, кестені жетілдіруге мүмкіндік туды. Қазіргі басты мақсат – өңірдегі ірі кәсіпорындардың мәселесін шешу. Осы бағытта Торайғыров университеті Eurasian Resources Group (ERG), басқа да үлкен компа-ниялармен жұмыс істеп, оларға да жасанды илтеллект агенттерін жасаудамыз. Бүгінгі күні біздің университет 13 агент әзірлеумен айналысуда. Бұған дейін мұндай 5 агент жасалып, оқу үрдісіне енгізілуде. Университетімізде осындай игі істер жемісті жүзеге асуда.
Арсланбек МҰХАМЕТҚАЙЫРОВ:
– Мен университетте оқыту-шымын әрі жас ғалымдар кеңесінің төрағасымын. Осы кеңестің есебі есіме түсіп отыр. Яғни, қазіргі уақытта көпшілікке қатысты әрі көзге түсетін тағы бір мәселе бар. Ол – инклюзия бағыты. Міне, бұл тақырыпты жан-жақты зерттеп, соның ішінде инклюзивті дарынды балалардың біздің ортаға жеңіл кірігу мәселесін қозғап, бүгінгі таңда жақсы бір қорытындыға келіп жатқан әріптестеріміз бар. Олардың да осынау үлесін атап өткенім артық болмас.
Тілші сауалы:
– Шекара асып, шетелге кеткен жас ғалымдардың жағдайы қалай? Олар Отанға оралғаннан кейін ел дамуына үлес қосып жатыр ма?
Қуаныш МАҚАШЕВ:
– Мен — шетелде білім алып келгендердің бірімін. Өкінішке қарай, достарымның бәрі Англияда қалып қойды. Себебі, сол жақта жалақы жоғары және зертханаларының жағдайы өте жақсы. Сондықтан жастар шетелдерде жұмыс істеуде. Англия, Европадағы зертханаларды біздікімен салыстыруға мүлдем келмейді. Сонымен қатар, еліміздегі ғылыммен айналысатын ғалымдарға қаржы бөлінеді, олар оны зертханаларға пайдаланып жатады. Ал көптеген шет мемле-кеттердің университеттерінде мықты зертханалар бар. Соны пайдаланады. Байқағаным, біздің ғалымдар өзіне-өзі жағдай жасап алуы қажет екен. Еуропа елдерінде не керектігін жазып береді, болды. Артық ештеңеге бас қатырмайды.
Мені толғандыратын тағы бір мәселе бар. Қазіргі уақытта шетелдік жоғары оқу орындары біздің ең дарынды оқушыларымызды, мысалы №8 лицей, Назарбаев мектебінің білімді шәкірттеріне оқу гранттарын ұсынып, өздеріне шақырып алады. Кейін жастарымызды жұмысқа орналастырады, жақсы жалақы төлейді. Сөйтіп, олар сол жақта қалып қояды. Менің аға-әпкелерімнің балалары да шетелде жүр. Дәл осындай жағдайды неге өз елімізде жасап, жас дарындарды сақтап қалмасқа деген ой мазалайды.
Анар КӘРІМОВА:
– Бұл мәселенің басқа жағы да бар. Себебі, шетелде оқыған жастарымыз өз Отанына оралған соң жұмыс таба алмайтын жағдайлар да кездесуде екен. Осы мәселені оңынан шешу керек. Сонымен қатар, бізде шынайы бәсеке жоқ. Егер бәсеке болып, әділдік үстемдік құрса, әрине, отандық ғылым дамып, егемен еліміз өркендей берер еді.
Салтанат ӘУБӘКІРОВА:
– Қазіргі балалар да, ата-аналар да сауатты. Білімге құштар жастар шетелде оқығысы келетіні сөзсіз. Тіпті, мектеп қабырғасында 7-сынып оқитын менің балам да Қазақстанды қарастырмайды. Өйткені, шетелдік профориентаторлар біздің лицей, гимназияларға келіп, мүмкіндіктерін айтып, жұмыс жүргізіп жатыр. Осы жағдайдың бәрі әсерін тигізбей қоймайды. Жастарымыз сапалы білім алсын, бірақ кейін елге, Отанға қызмет ету керек деген патриоттық тәрбиені мектептерде күшейткен жөн деп ойлаймын. Сонымен қатар, біздің мемлекетте де шетелдегі мүмкіндіктерді жасау керек.
Қуантарлығы, қазір «Болашақ» бағдарламасының талаптары өзгерді. Яғни, осы бағдарламамен оқығандар кейін еліне келіп еңбек етуі керек. Бұл — өте дұрыс шешім. Бұрын «Болашақ» бағдарламасын көбінесе «үлкен адамдардың» балалары ұтып алатын еді.
Тілші сауалы:
– Әрине, шетелдік университеттердің деңгейіне жету үшін уақыт керек шығар. Десе де, біздің жоғары оқу орындарындағы зерт-ханалардың, материалдық-техникалық базасының қазіргі ахуалы қалай? Көңілдеріңіз тола ма?
Бағлан ЖАПАРОВА:
– Бұрынғымен салыстырғанда қазір біздің университеттің зертханасы жақсы дамып келеді. Әсіресе, инклюзия бағыты бойынша кабинеттер ашылып, көп жұмыстар іске асуда. Басқа жоғары оқу орындарының өкілдері бізге таңдана қарайды. Сонымен қатар, бұрын кітапханалар ескі болған, қазір жаңарды. Коворкинг орталықтары құрылды. Бір сөзбен айтқанда, студенттерге барлық жағдай жасалуда. Бұдан бөлек, бізде биоценология орталығы жұмыс істеп, жаңа өнімдер шығаруда. Тізіп айта берсек, мүмкіндіктер мол.
Анар КӘРІМОВА:
– Университетіміздің Марғұлан орталығы ғылыми зерттеу институты болып табылатындықтан, ол заманауи құрал-жабдықтармен толығуда. Осы мекемеге 900 миллион теңгенің археологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізуге арналған жабдықтар сатып алынды. Мысалы, ежелгі адамдардың тісі арқылы көп мәлімет анықтап беретін спектрометр деген құрылғы бар. Сонымен қатар, бұрынғы тас, қола дәуіріне жататын қоныстарды анықтайтын дрондар, жер үстімен жүру арқылы астындағы қорым, басқа да көмілген заттарды көрсететін құрылғылар бар. Ендігі кезекте томографтарды сатып алу жоспарланып отыр. Мұның бәрі оқу орнында зерттеу жұмыстарына жан-жақты мүмкіндіктер жасалып жатқанын көрсетеді.
Арсланбек МҰХАМЕТҚАЙЫРОВ:
– Марғұлан университетінің психологилық-педагогикалық сүйемелдеу зертханасындағы ерекше атап өтетін жаңалықтың бірі – сабақ бере алатын робот. Ол адам сияқты студенттерге сабақ үйретеді. Оған арнайы бағдарлама арқылы барлық тақырып салынып, қандай сабақ беретіні жайлы ақпараттар енгізіледі. Содан кейін ол оқытушы сияқты өз міндетін атқарады. Көп кешікпей оның игілігін көреміз деген үміттеміз.
Салтанат ӘБДІКӘРІМОВА:
– Торайғыров университетіне жаңа ректор келгелі бірнеше зертхана ашылды. Бұл біз үшін үлкен серпіліс болды. Мысалы, металургия бойынша зертхана, AI-Laboratory жасанды интеллект зертханасы ашылды. Сондай-ақ, мен гранттық жоба жасап жатқандықтан, техникалық құралдар алуға құқығым бар. Бірақ талап бойынша жиһаздар ала алмаймын. Осы жағдайды басқарма төрағасына айтып, оның қолдауымен №101 жаңа кабинет ашуға мүмкіндік алдым. Қазір бұл кабинетті көпшілік пайдалануда.
Жалпы, әр ректордың стра-тегиялық жоспары бар, сол бойынша ол еңбек етемін, ізденемін деген ғалымдарға мүмкіндік жасап береді. Бұл — қуантарлық жағдай, әрине. Қалай десек те, ғылымды дамыту үшін ең алдымен мықты, заманауи зертханалар қажет. Бұл мәселе бізде біртіндеп шешімін табуда. Қысқасы, университетте алға басу, даму бар. Көп игі істер атқарылып, оң өзгерістер орын алуда.
Тілші:
– Уақыт бөліп, ой бөліскендеріңізге рақмет! Отандық ғылымның айы оңынан туа берсін! Алда келе жатқан кәсіби мерекелеріңіз құтты болсын!
* * *
Өздеріңіз куә болғандай, дөңгелек үстел шарасы барысында павлодарлық ғалымдар тарапынан орамды ойлар, пайымды пікірлер мен ұтымды ұсыныстар айтылды. Маңызды мәселелер де көтерілді.
Өкінішке қарай, әрқайсысының сөзін сол күйінде беру мүмкін емес. Өйткені, басылым бетіне сыймайды. Сондықтан аталған шараның есебін елеп-екшеп, ықшамдап газетімізде жариялағанды жөн көрдік.
«Дөңгелек үстелді» жүргізген – Нұржайна ШОДЫР.
Суреттерді түсірген – Есенжол Исабек.